######OpenITI#

#META# Creator: escriptorium
#META# Created: 2025-02-14T18:25:46.077710+00:00
#META# LastChange: 2025-02-14T18:25:46.077744+00:00
#META# transcription layer pk: 12884
#META# transcription layer name: kraken:all_arabic_scripts
#META# avg transcription confidence: 0.9683296455897136

#META#Header#End#

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0013.png)

# آغاز هر کلام وافتتاح هرمرام ستایش آفرینندهآ بیمانندیست که
# ~~دمیرا بتوسط قطعه گوشتی گویا وبوسیلهآ پارهآ استخوانی شنواساخت
# ~~بدیعی که معانی شیوا را مسخربیان ساخت و بیان را بگفتار های زیبا
# ~~روان، لطیفی که خورده بینان عالم ملک وملکوت ازادراک دقایق لطف او
# ~~بغایب دورو بلغای خوش الحان و فصحای شیرینزبان درادنی مراتب شکر
# ~~احسان بی پایانش معترف بعجزوقصور (فله الحمد کماهوحقه وله الشکر
# ~~کمایستحقه) وصلوات زاکیات و تحیات نامیات برروان پاک افصح فصحای
# ~~عالم وابلغ بلغای بنی آدم سرمایهآ جود و سروجود سند اصفیا محمد محطفی
# ~~علیه من الصلوات از کاها ومن التحیات انماها وبر آل اطهاروعترت اخیارش
# ~~که فصحای عالم امکان خوشه چین خرمن آنانند .
# اذاجلسوا للحکم فالکل ابکم %~% وان نطقوافالدهر اذن ومسمع
# مهابط وحی الله خزان علمه %~% و عندهم سر المهیمن مودع
# خصوصا یگانه خطیب منبر سلونی ووارت منزله هارونی (الذی
# ~~کلامه فوق کلام جمیع الخلائق الهزبر الثالب مولانا علی بن ابیطالب
~~علیه-
# ~~الصلوات والسلام)- برخوانند گان گرام پوشیده نیست درعرض این بیست
# ~~سال اخیر که اوضاع ایران یکمرتبه درهم برهم گردید ومردم رویه و
# ~~سبک یکهز ارو سیصد ساله خودراناگهان تغییر دادندچه حوادث اسفناکی
# ~~دراین کشور پدید آمد، فرومایگان مرکب مقصودراسوار و سفلگان دست
~~PageV01P002
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0014.png)

### | -
# ~~بکار و زندگیرا بر مردم تنک و دشوار ساختند اعتقاد بخداو معاد را
# ~~سست کردند آتش حرص و شهوترا دامن زدند حمیت و شجاعت را کشتند
# ~~قلمها را شکستند زبانها را بستند - موعظه و خطابه که اسباب تنبه و
# ~~هشیاری مردم بود قدقن کردند و عاظر اخانه نشین و آنهمه املاک وموقوفات
# ~~که برای آنعمل مشروع معین بود متعذر المصرف نام نهاده واز بین بردند
# ~~بنده نگارندهآ چون امور را بدین جریان واحوان مردم را چون زلف
# ~~مهرویان پریشان دیده واوضاع را کاملابررسی کرده و سنجیده دیدم عجالتا
# ~~این سیل بنیان کن رو بما آورده و البته من و هزار هامثل من در مقابل
~~این سیل
# ~~استقامت نتوانیم کرد یا ms001 باید همراه سیل رفت یا خود را بکناررسانید
# ~~تا سیل بکذرد
# اخلاق نگارنده شقثانی را اختیارنمود عزلت و انزواراپسندیده
# ~~مردم ر بحال خود وخود را بگوشه تنهائی گشانیده و ساعات عمر را
# ~~بمطالعه کتب (1) و افسرد گیهای خاطررا بتفرج گلهای رنگارنک تواریخ
# ~~و سیر زدوده (2) و بقول شاعر نامی مولی عبدالرحمن جامی عمل نموده
# ~~در نصیحت بفرزند خود گوید.
# بکن زین کارخانه در کتب روی %~% خیال خویشراده با کتب خوی
# انیس کنج تنهائی کتابست فروغ صبح دانائی کتابست
# بود بیمزد ومنت او ستادی %~% زدانش بخشدت هردم گشادی
# ندیمی مغزداری پوست پوشی بسر کار دانائی خموشی
# درونش همچو غنچهآ از ورق یر %~% بقیمت هردری زان یکطبق در
# بدیهی است دراینکونه موارد هر کس میخواهدخاطررا بسیر سیر PageV01P003
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0015.png)

### | 4
# ~~و تواربخ مشغول سازد بیشتر حالات کسانیرا که با او ویاباشغل اوتماسی
# ~~داشته بزرسی مینماید مثلامفسریکه بخواهد افسرد گیهای خاطررا بمطالعه
# ~~مرتفع نماید طبعا طبقات المفسرین در نظر او اهمیت خاصی دارد
# کمااینکه در نظر عالم نحوی طبقات النحاة اهمیت مخصوصی دارد
# ~~وهمچنین است حال جمیع طبقات وذوی الفنون (و کل حزب بمالدیهم فرحون)
# ~~بنابر این نلارنده هم علاقه مفرطی بشرح حال وعاظ وترجمه احوال
# ~~خطباء داشته و مخصوصاشرح حال اکابراین قومرا یادداشت نموده و رفته
# ~~رفته جزوات بسیاری در شرح حال ا نهانوشته و همه را برویهم انباشته
# ~~در خلال این احوال این خیال مرا پیش آمد که راستی هر فرقه از فرق
# ~~مختلفه اینمردم از خلفا وسلاطین و وزراء وعنماء وشعراء وحفاظ و
# ~~محدثین وعرفا واطباء وخطاطین وسایر طبقات حتی اطباء یهود برای
# ~~خود تذکرهآ بل تذکرهها دارندولکن این طبقه علیه با آنکه زبان گویای
# ~~مات بوده وخدمات برجسته آنها بخلفاء وزراء و سایرین در همه تواریخ
# ~~مضبوط واز سدر اسلام تااو اخر خلافت آل عباس هرگاه بخواهیم برادری
# ~~برای کلمه خلیفه پیدا کنیم جز خطیب کلمهآ دیگری پیدا نخواهیم
# ~~کرد وبطوریکه متن تواریخ شاهداست در هرزمان که خطیب مهمی ms002
# ~~نبوده خلفا خود عهده دار این منصب جلیل میبوده اند خیلی جای شگفت
# ~~و تأسف است که ارباب سیر و مصنفین تراجم احوال که ماضی را باستقبال
# ~~معرفی میکنند و اعمال گذشتگان را کلید ترقی آیندگان قرار میدهند
# ~~برای این سلسله علیه تذکره مخصوصی ترتیب نداده اند و اگرچه در
# ~~جمیع تذکره های موجوده تذکرهآ نخواهیم دید مگر آنکه حالات چند
# ~~نفر آنها در آن موجود بلکه درة التاج و شاه فرد جمیع کتب تراجم و
~~تواریخ
# ~~شرح حال این سلسله علیه است چنانچه بر اهل تتبع ظاهر است ولیکن
~~PageV01P004
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0016.png)

### | 
# ~~حقاحق آنها کما ینبغی ادا نگردیده فلذا گاهگاهی خیل خیال بخاطر
# ~~نگارنده هجوم میآورد که این حق را ادا نمایم و این خدمترا بپایان
# ~~رسانم ولکن از طرفی عوائق دهر و بی اعتنائی ابناء عصر بعلم و ادب مانع
~~میکردید
# ~~و از طرف دیار بس امر خطیر بود خاطر ابا و امتناع مینمود تا آنکه
# ~~روزی جمعی از اساتید عظام و اساطین کرام که شنیده بودند نگبارنده
# ~~بجمع مآثر وضبط آثار آنها مشغولم واردبراین بندهشدند وجزواتی که
# ~~قلم رو سیاهنگارنده در این موضوع تهیه کرده بود بدقت مطالعه کرده
# ~~تحسین ها نموده آفرینها گفتند مخصوصا یکنفر از بزرگان آنها بدین
# ~~عبارات مرا تشویق فرمود که چون شما سالهای حساس عمر خودرا در
# ~~این موضوع صرف نموده و راهیرا که تاکنون احدی نرفته شما بفضل
# ~~حقتعالی به تنهائی رفته هرگاه این عقود منفصمه یکجا جمع شود واین
# ~~لئالی منثوره برشته بیاض در آیدهر آینه تألیفی است بس شریف مجموعیست
# ~~حافل دقایق اشعار و نفائس اخبار و بدایع روایات و نوادر حکایات و
# ~~مجاهیل علماء و اقاصیص قدماء وملاحم عرب ولطائف ادب و مآثرافاضل
# ~~و تراجم اوائل و البته یک چنین مجموعه مقبول همه طباع است وقابل
# ~~انطباع - چون سخن آن استاد راد باینجا رسید و دراین امر زیاده تأ کید
# ~~فرمود و این بنده را جز امتثال چارهآ نبود ms003 انگشت قبول بدیده نهاده و
# ~~عجالتا حرف الالف این کتاب رااز سواد به بیاض آورده و بمحضر مبارک
# ~~دانشمندان عموما و خطبا و وعاظ خصوصاتقدیم نموده و تقاضا مندم که
# ~~آقایان وعاظ و برادران منبری قدر ومقدار این تألیف منیف را بدانند و
# ~~این کتابرا جلیس روزانه وانیس شبانه خود بنامند زیرا این بنده دردامنه
# ~~حالات اشخاص بعلل ترقی و انحطاط و درایت و روایت و آنچه باوعظ
# ~~وخطابه مناسبت دارد اشاره کرده وهمه خصوصیاتیکه برای یکنفر خطیب
~~PageV01P005
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0017.png)

### | 6.
# ~~برجسته وواعظ شایسته ضرور است معین نموده و خلاصه اینکه این راه
# ~~رابمدد های غیبی من بپای خود رفتم و خار های آن را بمژگان خود
# ~~رفتم و همه گفتنیها را گفتم امید است منظور نظر بزرگان و موردقبول
# ~~دانشمندان واقع گردد .
# و چون ابواب این کتاب خلد آئین که حالات و مآثر خطباء عظام
# ~~و وعاظ گرام در آن خالدو مخلد است به هشت باب رسیده و نیز مقدمه
# ~~آن بهشت گفتار ممهد گردیده بدین مناسبت موسوم گشت به خلدبرین
# ~~در تاریخ خطباء و واعظین والله الموفق والمعین العبدشیخ احمدالمعروف
# ~~به بیان الواعظین
# ر
### | PageV01P006
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0018.png)

### | ملما
# بطوری که گفته شد مقدمهایر. کتاب مشتملست برهشت گفتار
### | گفتاراول
# در اهمیت سخن و خیطا به
# یسمالله تعالی شآنه
# الرحمن علم القرآن خلق الانسان علمه البیان
# دانایان میدانند که مدار هستی و بقای نوع بشر در هر مورد و
# ~~در هر محل بواسطه نطق و بیان است ، اگر سخن نبود بروز وظهور
# ~~انبیاء ورسل نمیشد ، اگر سخن نبود قانون مدنیت و صراط انسانیت
# ~~هویدا نبود بواسطه سخن است که فرزندان آدم علم ومعرفت و دانائی
# ~~را میآموزند بواسطه سخن است که مطیع اوامر و نواهی حق میشوند
# ~~بقوه نطق و بیان است که آدمی از اسرار وارادات خویش خبر بازمی
# ~~دهد بواسطه سخن وخطابه است که در میدان های جنگ و معارک
# ~~بزرگ خون در عروق جنگجویان بجوش آمده و بصدای بلند ms004 فریاد
# ~~دین و وطن و امثال ذلک میزنند و هزار ها جان کف دست گرفته و
# ~~فدای محبوب و مطلوب خود مینمایند و قتیکه آفرید گار عالم جنس انس
# ~~و معشر بشررا آفرید اول تاجی که بسر او گذارد تاج نطق و بیان بود
~~بواسطه
# ~~نطق وبیان درجات و معلومات اشخاص معلوم میگردد .

PageV01P007

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0019.png)

# تا مرد سخن نگفته باشد %~% عیب وهنرش نهفته باشد)
# وقتیکه انسان فصل ممیز خودرا ظاهر ساخت معلوم میشود که
# ~~جوهر فروش است یاپیله ور بزرگان گفته اند سخن صنعت گوینده است
# ~~امام علیه السلام فرموده (الانسان مخبو تحت لسانه)
# # آدمی پنهان بود زیر زبان %~% این زبان پرده است در در گاه جان
# # چونکه بادی پردهرا درهم کشید %~% سر صحن خانه برما شد پدید
# # کاندر آنخانه گهر یاگندم است %~% گنجزر یا جمله مارو کژدم است
# # یادر او گنجست وماری هم بران %~% زانکه نبود گنج زر بی پاسبان
# خلاصه نطق و بیان آئینه تمام نمای آدمیست و هیچ چیز مثل
# ~~این آینه مقامات انسانیت و درجات آدمیت را نشان نمیدهد چنانچه
# ~~بزرگی گفته
# در سخن پنهان شدم مانند بو در برگ گل
# هر که دارد میل دیدن درسخن بیند مرا
### | گفتاردوم
# دراحتیاج عموم خلق بموعظه وخطا به
# بایددانست که آفرید گار مطلق جل شأنه در گنجینه طینت بشریکدانه
# ~~گوهر گرانبهاودیعه نهاده که مدار سپهر کمالست ومرکز دائره اعمال
# ~~مرآت صور معالم است و سر چشمهآ انهار مکارم زجاجهآ شمع دین است و صدف
# ~~گوهر یقین، گاهی از آن بدل تعبیر کنند و گاه بعقل و آن گوهر
# ~~گرانمایه در بدو امر از هر آینه صافتر وشفافتر است ولکن بمرورایام
# ~~بسبب هوای نفس سر بهوا و بواسطه غلبه حب دنیا آلودهٔ‌ بزنک و از
# ~~کثرت معاصی و ارتکاب ملاهی و اشتغال بلهو ولعب تیر گی می پذیرد
# ~~و از انطباع صور حقایق و ازادراک اشعه انوار حق باز میماند وصلاح
# ~~حال خودرا از فساد نمیداند و بالنتیجه امور ms005 اخر وی را سهل و کارهای
~~PageV01P008
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0020.png)

# ~~دنیویرا بزرک می انگارد واین حالت را دو هرتبه است .
# یکی آنکه لشگر معاصی وسپاه زنک نا فرمانی هنوز تمام
# ~~مملکت دل را مسخر نساخته و آئینه دل را از قابلیت جلا نینداخته بلکه
# ~~ویرانی آنرا بمعماری توبه و پشیمانی میتوان تعمیر نمود و تیر گی آن
~~آئینه
# ~~را اززنک هوا وهوس نفسانی توان زدود .
# ودیگر آنکه کثرت معاصی بحدی رسد وزنگار آمال دنبوی آنقدر
# ~~برروی هم نشیند که دیگر آئینه دل را مجال انجلا نماند وصیقل موعظه
# ~~ونصیحت فایدهآ نرساند بلکه دود های معاصی چراغ ایمانرا خاموش و
# ~~ظلمت کفرشبستان درون رافرو گرفته کریمهآ (سواءعلیهم عانذرتهم ام لم
~~تنذرهلم
# ~~لایؤمنون) درحق صاحب آن دل صادق و تمثیل (ختم الله علی قلوبهم
# ~~علی سمعهم وعلی ابصارهم غشاوة ولهم عذاب عظیم) مطابق گردیده و این چنین
# ~~دلراعلماء اخلاق قلب منکوس میخوانندو کشور باطن رادراین حالت زیرو
# ~~زبر میدانند وتفصیل این دوحالت ازفرمایش باقرعلوم الاولین والاخرین
# ~~علیه صلوة المصلین مستفاد میگردد که فرمودهاند (مامن عبد الاوفی قلبه
# ~~نکتة بیضاء فاذا اذنب ذنبا خرج فی النکته نکتة سوداء فان تاب ذهب
# ~~ذلک السواد وان تمادی فی الذنوب زاد ذلک السواد حتی یغطی البیضاء
# ~~فاذ اغطی البیاض لم یرجع صاحبه الی الخیرابدا) وحاصل معنی آنکه
# ~~در دل هر بندهآ نکته سفیدی هست و چون صاحب آندل مرتکب گناهی
# ~~میشود در آن نکته سفید تکته سیاهی پیدا شود پس اگر توبه کرد آن
# ~~سیاهی بر طرف میشود و اگرد ر گناه اصرار ورزید و ارتکاب مناهی
# ~~را متمادی گردانید آنسیاهی زیادمیشود تا آنکه یکمرتبه سفیدی را به
# ~~بوناید و چون آنسفیدی پوشیده گشت هر گز صاحب آن دل بخیر
# ~~باز گشت نمیکند.

PageV01P009

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0021.png)

### | 10-
# بنابراین آدمی باید پیش از آنکه کارش باینجا برسد وخانه دل
# ~~بسیلاب معاصی از پادر آید چاره کارخود جوید وطریق تدارک آنرابقدم
# ~~کد وسعی پوید تا وقتیکه تند باد اجل بربوستان زندگی وزد ms006 انگشت
# ~~تأسف بدندان حسرت نگزد ویگاثه محرکی که مردم غافل را ازخواب
# ~~گران بیدار سازد و بفکر چارهآ احوال و اندیشه مآل اندازد موعظه
# ~~دانایان ونصیحت مشفقانست خواه باینطریق که نورهدایت بردل بتابد
# ~~وبمضامین مواعظ بالغه ملهم گردد که (اذا ارادالله بعبد خیرأ جعل له
# ~~واعظا من قلبه) وخواه ازواعظ توانائی و ناصح مهربانی استماع نماید
# ~~یا از کتاب معتبری مطالعه نماید و برهرتقدیراحتیاج عامه مردم بمواعظه
# ~~شافیه واضح وآشکاراست .
### | گفتارسوم
# درفضل ومقام وعاظ عظام ومنزلت ناصحین کرام
# اگرچه درضمن مقدمه سابقه فضیلت اهل وعظ ونصیحت تادرجه
# ~~معلوم گردید و لیکن چون این مطلب باید بهتر از این روشن و
# ~~آشکار شود.
# لذامزیدا للتوضیح میگوئیم که فضل ومقام ومنزلت وعاظ واهل
# ~~خط ابه وناصحین بادله عقلیة وبراهین نقلیه ثابت و محقق است زیرا که
# ~~این سلسله علیه زبان گویای ملت اسلام وهداة امت حضرت خیر الانام
# ~~هستند ودربارگاه عزحضرت زب العزه قرب ومنزلت زائدالوصف دارند
# ~~واگرچه دلائل این مطلب عقلا و نقلا بسیاراست ولی نگارنده بذکر
# ~~یک برهان عقلی ودودلیل نقلی اکتفا مینماید .
# اما تنربر برهان عقلی بدینقرار است که بر هر عاقل هوشمندی PageV01P010
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0022.png)

### | 9
# ~~باالبداهة معلوم است که هرگاه جمعی براهی روند و بعضی از آنها ازراه
# ~~هدایت منحرف شده وراه بیابان آوارگی پیش گیرند بدیگران لازم
# ~~است که آنها را دلالت نموده واز آنطریقه نالایق وضلالت بشاهراه هدایت
# ~~بر گردانند تا نزد عقلا ملوم ومذموم نباشند که نفتهاند :
# # اگر بینی که نابینا وچاه است %~% اگر خاموش بنشینی گناه است
# و بدین قیاس چون کافه ناس در طی عراحل تکلیف همه بر یک
# ~~رهگذرند و درراه بندگی حق چمله بایکدیگرهمسفرند هرگاه یکنفر
# ~~پا ازشارع استقامت بیرون گذارد وباغوای غولان هوا وهوس راه بیابان
# ~~غفلت وضلالترا مسلوک دارد بعهدهآ رفیقان دیگراست که زبان نصیحت
# ~~وپند را بگشایند و بصدای رسای سخنان حق آن سر بصحرا دادهآ نفس
# ~~وهوارا ازآن راه ناشایسته باز گردانند -
# واما ادله نقلیه ازآیات محترمات ms007 واحادیث صحیحه معتبره دراین
# ~~خصوص مذکوراست که ببعضی از آنها اشاره میشود .
# از جمله آنکه حق تعالی شأنه حضرت اسماعیل علیه السلام را
# ~~باین شیوهآ مرضیه ستوده و درحق اوفرموده (وکان یأمراهله با الصلوة
# ~~والزکوة) واین آیه شریفه براثبات این مدعا شاهد بزر گیست زیر ااین
# ~~کریمه درمقام مدح حضرت اسمعیل است چنانکه سابق ولاحق آن
# ~~گواهی میدهد و حضرت رسول اکرم صلی الله علیه وآله وسلم فرموده
# ~~« ما اهدی المسلم لاخیه هدیة افضل من کلمة حکمة تزیده هدی اوترده
# ~~عن ردی » یعنی هیچ هدیه که مسلمانی جهة برادردینی خود فرستد بهتر
# ~~از کلمه حکمتی نیست که باعث زیادت هدایت او گردد یااز طریقه ناشایسته
# ~~اورا باز گرداند ونیز آنحضرت فرموده «نعم العطیة ونعم الهدیة المرعظة »
~~PageV01P011
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0023.png)

# ونیزازآن سرورمنقولست که ه ماتصدق مؤمن بصدقة احب الی
# ~~الله من موعظة یعظ بها قوما یتفرقون وقدنفعهم بهاوهی افضل من عبادةسنة»
# ~~حاصل ترجمه این حدیث شریف آنستکه میفرماید هیچ صدقهآ ازمؤمن
# ~~درنزد پرور گار خوشتر و پسندیده تر از موعظه نیست که چون قومیرا
# ~~آراء مختلفه درراه بندگی ازهم جدا ساخته یا عداوت دنیوی سنک تفرقه
# ~~درمیان ایشان انداخته باشد بتوسط آن موعظه وپند آنها را بری کطریقه
# ~~جمع سازد و بصیقل پند های سودمند ائینه بواطن ایشانرا اززنک کدورت
# ~~یکدیگر بپردازد و باالاخره آنها را بسرمنزل وحدت ملی برساند یک
# ~~چنین موعظهآ ازیکسال عبادت بهتر است و ازین قبیل احادیث در کتب
# ~~اسلامیین بسیار است و شواهد فضل وعظ وواعظ بمرتبه شیاع پیوسته
# ~~وکثرت دلائل آن راه شک وشبهه را فروبسته و السلام علی من اتبع الهدی
# گفتار چهارم
# ~~در آداب وشروطیکه خطیب وواعظ بایستی کاملامراعات نمایند
# بر طوطیان شکرستان سخنوری پوشیده نماند که شو ر گفتگو
# ~~وقتی بجگرشنونده نمک تاثیر میافشاند وپرشتیغ سخن موقعی خونابه
# ~~حسرت از دلهای چون سنک خلایق میچکاند که کلام دارای شرایط
# ~~و آداب مخصوص باشد و اگرچه شرایطیکه در اینموضوع از کتاب
# ~~وسنت واقوال حکماءوحکم ms008 تجربت معلوم میشود بسیار است و لکن نگارنده
# ~~به ده شرط اکنفا نموده و خواطر اکسیرمآثر برادران منبری خردرابآنها
# ~~متذکر مینماید .
# ~~هر کس نفس خود را ازارتکاب مناهی نصیحت فرماید و قبل ازهر کسی
~~PageV01P012
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0024.png)

### | 11-
# ~~چشم بصیرت خودرا از خواب غفلت بگشاید تا بتواند خفتگان دیگررا
# ~~نیز بیدار نماید بزرگان گفته اند(خفته راخفته کی کند بیدار) پس نخست
# ~~باید واعظ ماتم دل مردگی خویش رابگیرد تا بناخن تاثیر سخنان
# ~~درد خیز خاطر بیدردان را توان خرأشید فرمودهاند(ان العالم اذالم یعمل
# ~~بعلمه زالت موعظته من القلوب کمایزول المطر عن الصفا) بلی شعله بیان تا
# ~~از کانونسینه یرسوزسرنکشد افسرده دلیرا نسوزد - شراره پندوموعظه
# ~~تا از آتش دل پرسوز بر نخیزد چراغمرده دلی را نیفروزد نالهآ که از
# ~~دل سر ایا غفلت خیزدچون نفیر خوابست کجادل کسیرا میخراشد.
# بزرگان گفتهاند.
# خودناگرفته پندمده پنددیگران بیکان به تیر جاکند آنگاه برنشان
# ~~از خطاب لم تقولون مالاتفعلون باید شرم داشت - تهدید کبر مقتأعنداللهان
# ~~تقولوامالاتفعلونرا نبایدسهل انگاشت فرمایش حضرت رسول (ص)رانباید
# ~~فراموش کردفرمود درشب معراج قومیرا دیدم که لبهای ایشانرا بمقراض
# ~~آتشین میبریدند گفتم ای جبرئیل این جماعت کیانند گفت خطیبان
# ~~امت شماهستند که مردمانرا بعمل صالح امر مینمودندوخود بآن عمل
# ~~نمیکردند 5
# (شرط دوم) آنکه واعظ باید خاطررا از لوث اغراض دنیوی منزه
# ~~سازد و آینه دل را اززنک توقعات خسیسانه باالکلیه بپردازد و سخن
# ~~خداورسول را بآمال و آرزو های خود نیامیزد ، آیات آسمانی را شاه
# ~~بیت قصیده گدائی وطمع ننماید و پایهآ منبر را وسیله خود نمائی نداند
# ~~وجای پاکانرا دکان خود فروشی تنماید بلکه در اعلان کلمه حق جز
# ~~خیرخواهی خلایق و رضای خالق منظور ومدعائی و در نصیحت مردم
# ~~غیراز خزانه کرم الهی توقع مزد وجزائی نداشته باشد تا کلامش دردلها
~~PageV01P013
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0025.png)

# ~~وقع واثر کامل واز مثوبات اخروی حظ ونصیبی وافر داشته باشذ
# (شرط سوم) آنکه بحکم ادع الی سبیل ربک باالحکمة والموعظة الحسنه
# ~~گفتار نرم را ازدست ندهد ومطلبرا ms009 بملایمت ادا نماید تاتاثیر نصیحت
# ~~بیشتر باشد واعظ باید زشت خوودرشت گونباشد وبیان را بسخنان تلخ
# ~~نیالاید زیرا موعظه ونصیحت دراصل نا ملایم اکثر طبایع است وهر گاه
# ~~طریق اداء آن نیز نا ملایم باشد بدل شنونده نمی نشیند بلکه غالبا
~~ازشنیدن
# ~~آن سرباز میزنند و بهمین مناسبت بحضرت موسی وهرون امر میشود
# ~~(اذهبا الی فرعون انه طغی وقولاله قولالینا) مفسرین کفته اند قول لین
# ~~همان سخنان نرمی است که بدل شنونده به نشیند (مجملا) واعظز بر دست
# ~~توانا کسیاست که بدرشت گوئی خاطر مردمرا نخراشد و بکلوخ اندازی
# ~~حمعیت شنونده گانرا ازهم نپاشد بلکه بچریی ربان و بیان چراغ ا گاهی
# ~~را دردل تاریک غافاین بیفروزد و تلخی سخنان حق را بشهد کلمات
# ~~شیرین چنان بیامیزد که از نوشیدنش کسی روترش ننماید.
# (شرط چهارم) آنکه بمقتضایه کلم الناس علی قدرعقولهم» واعظ باید
# ~~درجه فهم شنونده را در نظر گرفته و در خور آن مطالب خود را اداء
# ~~نماید ودر مقابل مردم بازاری ومحراگرد از الفاظیکه فهم آن محتاج
# ~~بمراجعه قاموس و کنزوالمنجداست کاملااحتراز نماید بلکه هر مطلبیرا
# ~~بعبارات واضحه بیان کندتاخواص و عوام هردو بهرمند کردند.
# (شرط پنجم) آنکه افتتاح کلام بنام نامی حضرت ملکعلام نموده
# ~~و زبانرا بذکر نعم و آلاء نامتناهی حضرت حق جل شانه چرب ونرم نماید
# ~~تا بمضمون حدیث مشهور بسمله وتحمید عمل نموده وپس از ان بنعت
# ~~سر ورعالمیان و اهلبیت اطهار آن بزر گوار رطب اللسان گرد دو بعداز آن
# ~~شروع بمطلب نماید.

PageV01P014

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0026.png)

### | 15
# شرط ششم) آتکه هرگونه مطلبی که بیان مینماید آنرا بسند
# ~~محکمی از آیات محترمات قر آنی و احادیث صحیحه معتبره مدلل سازد
# ~~و در نقل روایات و حکایات موافقت شریعت مطهره را مراعات نمایدو نهایت
# ~~احتیاط را بکار برد «سخنهای مجعوله، واقوال سست رابر زبان نیاورد
# ~~که بزرگان گفتهاند (مزن بی تأمل بگفتاردم.)
# مشر طهفتم» آنکه هرگاه اطلاع تمام برحدیث و تفسیر نداردپای
# ~~جسارت بحریم روایت آننگذارد ms010 و نقل خدا ورسول وائمه معصومین
# ~~را بازیچه نشمارد و زبان جرأت بافادهآ و افتاء بی علم باحکام شرعیه
~~نگشاید
# ~~و از حدیث مشهور نبوی (ص)که فر مود «من افتی الناس بغیر علم لعنته
# ~~ملائکة السموات والارض، کاملااندیشه نماید .
# (شرط هشتم) آنکه چون شنوندگان مختلف میباشند و هر دسته بیک
# ~~نوامراض قلمبیه متلا هستند واسظ اید از هردوأی شربتی مفید وهخنصر
# ~~در کام جان آنها بریزد وجهة اداء هرسخنی تقریبی انگیزد تا آنکس که
# ~~بمرض حب دنیا وحرص مال وطلب جاه وجلال مبتلا است از کفتکوی بی
# ~~وقائی دنیا وشرح انقلاب جهان منتفع گرددوا نکسیکه بدرد بی دردیو
# ~~اشتغال بلهو ولعب و هرزه گردی، گرفتار است ازسخن بی اعتباری عمر و
# ~~کوتاهی زندگانی بهبودی یابد و آن کسیکه بمرض استسقاء باد نخوت و
# ~~غرور مبتلااست شربت مذمت کبروخود بینی وستودن تواضع وفروتنی
# ~~بحال اوسودمندواقع گرددوعلی هذالقیاس نسبت بسایر افراد ناس بایدهر
# ~~سخنی را بموقع خود مذکوردارد تااوقع در نفس باشد.
# مشرط نهم » بمقتضای «خیر الکلام ماقل ودل » واعظ باید کاملاایجاز
# ~~در مطلب را رعایت نماید چه غالبا بسط کلام باعث ملال شنونده است بسا
# ~~اتفاق میافتد که مستمع از طول سخن چنان دلتنگ میشود که دیگرهر گز
# ~~رغبت بمجلس وعظ نمیکندپس واعظ تواناکسی را گویند که از طناب
~~PageV01P015
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0027.png)

### | 16-
# ~~اطناب بیرهیزد و از ارتگاب حشووزائد گاملا دوری نماید و از تکراریک
# ~~مطلب حرف دست مردم ندهد که بزرگان گفتهاند تکرار بمنزلهآ نشخوار
# ~~است وهر کس مرتکبآن گردد سند حیوانیت خود را بدست شنونده
# ~~هی سپارد .
# « شرط دهم» آنگه بحکم محکم  فذ کرفان الذکری تنفع المؤمنین،
# ~~واعظ ومذکر باید کلمات خودرا طوری تنظیم نماید که شنونده راسودمند
# ~~بودو از کلماتیکه ضرر آن قطعی و یا نفعی بحال مستمع ندارد کاملاباید
# ~~پرهیز نماید و بزرگان گفته اند کلام نافع کلامی است که مشتمل بر ده
# ~~چیز باشد .
# «اول» واعظ باید نعمتهای خدارا یاد مردم بیاوردتاشکر گذاری
# ~~نمایند .
# 2 _ ثواب محنت ms011 و بلارا ذکرکند تادر آن شکیبائی ورزند .
# 3_ عقوبات گناهانرا بشمارد تا از آن باز ایستند وتوبه کنند.
# 4- مکائد ووساوس شیطانرا بیان نماید تا از آن حذر کنند.
# 5 - فناوزوال وبی اعتباری دنیارا برایشان روشن گرداندتادل در
# ~~و نه بندند .
# 6 - مرکراپیوسته یاد کند تارفتن را آماده شوند.
# 7 _ قیامت را آماده وذکر آن بسیار گوید تا کار آنروز بسازند .
# 8 - درکات دوزخ و انواع عقوبتهای آن بیان کندتابترسند.
# 9_ درجات بهشت و اقسام نعمتهای ا نرا بشماردتا بدان راغب شوند.
# 100 - بنای کلامرا بر خوف و رجاعنهد یعنی گاهی از عظمت و کبریائی
# ~~و هیبت الهی سخن راند تا از وی بترسند و وقتی ازرحمت ومغفرت و
# ~~مهربانی او تقریر نماید تا بوی امیدوار گردند .

PageV01P016

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0028.png)

### | 17-
# پس هر کلامی که مشتمل بر این سخنانست منفعت مسلمانان در
# ~~آن است ودر آخراین گفتار دوست دارم حکایتی از مجموعه شیخ
# ~~ورام نقل نمایم وخلاصه آنحکایت آنستکه روزی واعظی در اثناء
# ~~موعظه خود گفت (اللهم اغفرلاقساناقلباواکثر ناذنباو اقربنابا المعصیة
~~عهدا
# ~~شخصی برخواست وگفت ایواعظ کلامترا اعاده کن واعظ اعاده کرد
# ~~پس آنشخص گفت ایواعظ منم آنکسیکه دارای این صفاتست و توبه کرد
# ~~شب آن واعظ در خواب دید هاتفی می گوید ای واعظ ما را مسرور
# ~~ساختی ومیان ماو بنده ما را صلح دادی بنابراین برادران منیری باید قدر
# ~~خود وقیمت عمل خودرابدانند قصد هارا پاک واجر خودرا ضایع ننمایند
# ~~والسلام خیرختام.
### | گفتار بنجم
# درمبدأ تاریخ وعظ وخطا به وپبدایش خطیب و واعظ
# چون تذکره نویسهای شعرارا قانون اینست در مقدمه تذکره خود
# ~~بحثی دارند که آیا اقدم شعراء کیستو در این موضوع فرضیات بسیاری
# ~~دارندنگارنده هم خواستم اقدم خطبارا بشناسم و بخوانند گان نیز بشناسانم
# ~~پس از تحقیق و بررسیهای کامل متوجه گردیدم که این دو موضوع کاملا
# ~~مربوط بیک دیگر و از یک سر چشمه آب میگیرند بنابراین ناچارشدیم
# ~~ابتداء بحثی که در این خصوص بین آنها مرسوم ms012 است بنگاریم آنگاه رشته
# ~~سخن را بآن امتداد دهیم بعون الله تعالی :
# مبدأ تاریخ شعر وپیدایش شاعر
# می گویند سه ملت قدیم که عرب وعجم و یونانیان باشند در این PageV01P017
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0029.png)

### | 18-
# ~~تقدم هریک از این سه ملت بر یکدیگر گفتگوها است.
# بزرگان و ادباء عرب فقط یونانیها را رقیت خود دانسته و
# ~~عجم را مقلد خود می شمارند (1) و ازینرو با یونانیان مناظره
# ~~مینمایند یونانیان این سخن را مسلم نداشته و حتی کلمه ادب را
# ~~یونانی قلمداد کرده و قدیمترین شاعر یونان را هسیورود که ده
# ~~قرن پیش از میلادمیزیسته معرفی کردهاند واما قدیمترین شعراء عرب
# ~~بعضی گفته اند اول کسی که در عرب شعر گفته عاد است بعضی گفتهاند
# ~~اول شاعر ثموداست بعض دیگر ربیعه و جمعی مضر را اول شاعردانستهاند
# ~~اکثر بر آنند که نخستین شاعر عرب حمیر بن سبابن یشخب بن یعرب بن قحطان
# ~~که جد بزرک عرباست بوده و باز بعضی بر آن رفته اند که ایوب نامی
# ~~که شانزده قرن پیش از میلاد حضرت مسیح علیه السلام در این عالم
# ~~عیزیستهشروع بشعر کردهو مشهور آن است که صحف اشعار اوراحضرت
# ~~موسی کلیم علیه السلام بلغت عبرانی انتقال داده ولی اصل آن نسخ
# ~~موجود نیست و نمی توان فهمید که ایا اصل آن بلغت حمیر بوده یا
# ~~مضر-نوفل افندی طرابلسی میگوید قدیم ترین اشعار عرب که تا حال
# ~~موجود است قطعات عمالقد است یعنی قبیاه عملاق بن الیفازبن عیسواکه
# ~~جد پنجم ایوب مشار الیه است و از جمله آنها این چند شعر راعقیره
~~PageV01P018
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0030.png)

### | 19
# ~~دختر عباس جدیسیه که اورا شموس می گفتند در تحریض قبیله خود
# ~~ساخته و آنها را بجنگ با طسم که پادشاه ستمکار عمالقه بوده ترغیب
# ~~نموده.
# لا احد اذل من جدیس %~% اهکذا یفعل با لعروس
# یرضی بهذا یالقومی حر %~% هذا وقد اعطی وسیق المهر
# الخوضه بحرالردی بنفسه %~% خیر له من فعل ذا بعرسه
# نگارنده گوید بعد از تمام این ms013 مطالب بخوبی پید است که مبدا
# ~~تاریخ پیدایش شعر ناپیدا ست و بر کسی پوشیده نیست که این تاریخ
# ~~بر همه کس پوشیده است وچندان زبان تاریخ ساکت و میدانش تاریک
# ~~است که هیچ فکر یاریکی نمی تواند روشن و معلوم نماید که شعر از
# ~~چه زمان و بچه زبان شروح شده و حتی بعضی معتقدند اول کسی که
# ~~در عالم تفوه بشعر کرد حضرت ابوالبشر آدم علیه السلام بود درمصیبت
# ~~هابیل خواند(1)
# تغیرت البلاد ومن علیها %~% فوجه الارض مغبر قبیح
# تغیر کل ذی طعم ولون %~% و قل بشاشه الوجه الملیح
# الی آخرالابیات
# وخلاصهآ آنحه از مجموع بیانات وحکایات سابقین ولاحقین معلوم
# ~~میشود آنست که قریحه شعر و ثر و ادب مانند عقل و روح و سایر
# ~~قوا وحواس امری است طبیعی تا بشر پیدا شده در هر محل و هر جا
# ~~که بوده این استعداد در ذات او بوده است آدمی تا بوده زبان داشته
~~PageV01P019
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0031.png)

### | 25
# ~~و سخن می گفته هم شاعر داشته هم ناثرهم ادیب داشته هم خطیب و بهمین
# ~~بیان ثابت است که مبده تاریخ وعظ وخطابه هم بعینه همان موضوع است
# ~~ولکن برای اینکه شرح حالات خطباء قبل از اسلامهم معلوم گردد بشرح زیر
# ~~مبادرت مینمائیم .
# میدعتاریخ خطایه و بیدایش خطیب
# اگر در موضوع شعر گنتن حضرت آدم (4) تردیدی باشد در
# ~~موضوع خطابه آن حضرت هیچگونه تردیدی در بین نیست و دراخبار
# ~~صحیحه وارد است که چون 936 سالاز هبوط حضرت آدم علیه السلام
# ~~گذشت آثار مرگ بآن حضرت عارض شد لهذا حضرت شیث هبة الله
# ~~را وصی خود قرار داد و بعد از آن جمیع اولاد و احفاد خود را که
# ~~موافق قول سپهر عدد آنهابچهل هزار نفررسیده بود یکجا جمع ساخت
# ~~و برای آنها بدین نهج آغاز خطبه خوانی نمود .
# الحمدللهرب العالمین الذی خلقنی بیده وسوی خلقی وصورنی و
# ~~احسن صورتی واکرمنی بسجود ملئکته وعلمنی الاسماء کلهاواسکننی
# ~~جنته الاانه لم یکن خلقنی ms014 للعاجل لها فمضت مشیته فی کماشاء من قدره
# ~~فله الحمد حین اقالنیعثرتی و رحم صولتی وبکائی و تاب علی وهدانی
# ~~لطاعته وقوانی علیها بعد معصیته و ایدنی علی محاربة عدوی ابلیس بعد
# ~~طاعتی له واشهد ان لااله الا الله وحدهلا شریک له الباقی بعد فناءخلقه
# ~~یا بنی علیکم بتقوی الله و لزوم طاعته وایاکم وطاعة النساء فانها ینبت
# ~~الوزیره وینسب الشریکه ولابد منها وعلیکم بمناقب الخیر فالزموها
# بعد از این خطابه مرض آدم شدید شد تا آنکه شب ششم نیسان PageV01P020
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0032.png)

### | -21-
# ~~گردین ، در روایات وارد است که وفات حضرت آدم (4) روز جمعه
# ~~بوده ودرساعتی که از بهشت بیرون امددرمثل همان ساعت حضرت شیث
# ~~بربدن آن حضرت نماز گذارد و اورادر مسجدخیف (1) دفن کردندو اولاد
# ~~او یکصد وچهل روز در ماتم او نوحه سرائی میکردند .
# بعد از حضرت آدم شیث هبة الله بهدایت اولاد آدم پرداخت و
# ~~همیشه اوقات بخطب بلیغه راههای راستی و در ستکاری را بآنهامیآموخت
# ~~و بعد از 912 سال عمر از دنیارفت فرزندش انوش اورا در غارابوقبیس
# ~~پهلوی پدر و مادرش دفر. نمود
# ~~بعد ازشیث حضرت ادریس را میتوانیم در زمرهآ هداة بشر ودعاة الی الله
# ~~ذکر نماثیم درحالات آن حضرت گفتهاند بهفتاد و دولغت مردم راموعظه
# ~~میکرد و آنها را براههای سعادت و درستکاری هدایت میفرمود واگر
# ~~چه تاریخ حیات آن جناب مفصل است ولی نگارنده بچند سطر اکتفا
# ~~می نماید .
# حضرت ادریس،
# در لغت عبرانیین آن حضرت را اخنوع نامیده اند قرآن مجید
# ~~که زبان عربست بمناسبت کثرت تدریس آن جناب را ادریس خوانده
# ~~و چونکه معرفت سیر کواکب و مهارت در احکام و خواص و مزایای
# ~~نجوم و ابداع خط و قلم از خصائص آن حضرت بود یونانیان آنحضرت
# ~~را هرمس الهرامسه نامیده اند، وهرمس بمعنی عطارد است PageV01P021
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0033.png)

# از القاب ادریس یکی مثلث النعمة است یعنی سلطنت و نبوت و
# ~~حکمت را دارا بوده ، تولد آن جناب مصر، بعثتش درکوفه ، مکانش ms015
# ~~مسجد سهله بوده و او اول کسی است که بسوزن جامه دوخت و بقلم
# ~~نوشت و سی صحیفه بروی نازل گردید و یکصد شهر مرغوب بنا کرد
# ~~و ادریس اول کسی است که مردم را ازطوفان خبردار کرد چه از نجوم
# ~~و آثارسماوی کاملامطلع بود و میدانست خطر طوفان نزدیک و فرزندان آدم
# ~~رانابود خواهد کردو بالاخره آن حضرت بنص و رفعناه مکانا علیا درسن
# ~~368 سالگی به آسمانها عروج کرد
# ابو معشر بلخی را عقیده آن است که افضل و اعلم هرامسه سه
# ~~نفر بوده اند .
# اول هرمس هرامسه جناب ادریس که از اهالی مصربوده وفارسیان
# ~~را عقیده آن است که او نبیرهآ کیومرث است
# دوم هرمس بابلی که بعد از طوفان بابلرا بنا کرد و او استاد
# ~~فیثاغورث معروفست و چون شهری که هرمس بناکرد بین دجله وفرات
# ~~بوده باین مناسبت آن شهر را بابل گفتند (1)
# سوم هرمس مصریست که اوهم بعد ازطوفان بوده و کتاب حیوان
# ~~ذوات السموم از تصنیفات اواست و کلماتی در کیمیا بدو منسوبست و
# ~~بالجمله مواعظ شافیه و نصایح کافیه بسیار از حضرت ادریس در کتب
# ~~مسطور است ونکارنده از ذکر آنها معذور .
# بعد از ادریس حضرت عبدالغفار یا عبدالرحمن یا عبدالاعلی که
# ~~بس بر مردم نوحه سرائی کرد معروف بنوح گردید مشغول دعوت PageV01P022
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0034.png)

# ~~وهدایت و ارشاد بنی آدم شد و در آن زمان مردم بد سیره کردیده و
# ~~خدا را فراموش کرده و بناموس شریعت ودین توهین کرده وهراندازه
# ~~که حضرت نوح علیه السلام آنها را از عذاب و غضب الهی ترسانیده
# ~~فایدهآ نه بخشیده لهذا قضیه طوفان پیش آمد وخطاب قهر الهی بحضرت
# ~~نوح رسید که «ولا تخاطبنی فی الذین ظلمو انهم مغرقون» و بفاصله یکی
# ~~دو ساعت سیلاب بلا ریشه بنی آدم را ازصفحه روز گار بر کند
# ولاحول ولا قوة الاباالله . بعد ازطوفان میانه ملتعرب اول کسی
# ~~که مواعظش بشیوائی موصوف است و خطبش بزیبائی معروف حضرت ms016
# ~~لقمان است.
# قال الله الحکیم فی القران الکریم اذقال لقمان لابنه وهو یعظه یا
# ~~بنی لاتشرک بالله ان الشرکلظلم عظیم .
# لقمان پسر عنقی بن مزیدبن صاروناست بعضی دیگر نام پدرش
# ~~را باعور نوشته اند آن جناب از اهل نوبه1 بود قین بن خسر که یکی
# ~~از بنی اسرائیل است او را بسی مثقال طلا خریده و قید بندگی را به
# ~~گردن آن گردون مدار نهاده مدتی حضرت لقمان اغنام و مواشی قین
# ~~از چندی قین آن حضرت را آزاد ساخت. آن حکیم آزاده در شام به
# ~~تحصیل علم وحکمت پرداخت و ازمعاصرین گوی سبقت رار بود گویند
# ~~لقمان خدمت داود علیه السلام را در یافته واز آن حضرت کسب معارف
# ~~نموده و دارای حکمت الهیه گردیده کریمهآ «ولقد آتینالقمان الحکمة» شاهد
# ~~بزرگی شأن آن بزر گوار است .
# روزگاری در از بخطابه های حکمت آمیز بزرگان بنی اسرائیل را PageV01P023
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0035.png)

# ~~موعظه میکرد گویند آن جناب از خوف خدای تعالی خنده نکردی
# ~~و باکسی خشم ننمودی و آن حضرت را چندین فرزند بود مهتر ؛ نها
# ~~باران یا ثاران نام داشتهو اورا اندرز ها فرموده که در تواریخ مسطور
# ~~است و درقر آن مجید مذکور کلمات ، حکمت آیات آن حضرت ازحد
# ~~و حصر بیرون است و این وجیزه گنجایش ذکر آنها را ندارد .
# ظهورلقمان چهار هزار و سیصد و هفتاد و سه سال بعد از هبوط
# ~~ادم(ع) بود ومدت عمرشرا دویست سال نوشته اند و در زمان حضرت
# ~~یونس وفات یافت قبر آن جناب در آیله شام واقع است و این لقمان
# ~~غیر از لقمان اکبر است که ملقب بصاحب النسور است وشرح حالش
# ~~در تواریخ مسطور
# بعد از حضرتلقمان با آن فصاحتذاتی و بلاغت طبیعی که غریزه
# ~~ملت عربست و با آنهمه محسنات کلامیه که در این لغت موجوداست
# ~~طبعا خطباء بسیار ووعاظ بیشمار میانه آنها بوجود آمده که معر وفترین
# ~~آنها قس بن ساعده ایادی است (قس بن ساعد کیست) ms017 قس را خطیب -
# ~~العرب و اسقف نجران میگفتند و او اول کسی است که در موقع خطابه
# ~~بر بلندیها میایستاد و بول کسی است که وقت انشاء خطبه تکیه بعصا
# ~~یا بشمشیر میداد و اول کسی است که گفتارخودرا بکلمه اما بعدزینت
# ~~داد خطب قس و سوق عکاظ یکی از امثله معروفه عربست
# و دیگر از معاریف خطباء عرب سحبان و اهل باهلی است هر
# ~~خطیبی را که میخواهند ببلاغت توصیف نمایندمی گویند، فلان اخطب
~~PageV01P024
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0036.png)

# ~~من سحبان،و خود او گفته .
# # لقد علم الحی الیمانون اننی %~% اذاقلت اما بعد انیی خطیبها
# خطیاء یونان بعد از طوفان
# نوفل افندی طرابلسی میگوید اگرچه در یونان بعد ازطوفان خطباء
# ~~بسیار بودند ولکن نه کلمات آنها رافصاحتی و نه خطب ایشانرابلاغتی
# ~~و نه سخنان آنان را قدر وقیمتی ، رطب ویا بسی چند بهم میبافتندو
# ~~برای مردم می گفتند اول کسی که فصاحت و بلاغت را در یونان اختراع
# ~~کرد و بخطابه وخطیب سر وصورت و آبروئی دادفیلسوف ادیب اریب
# ~~استاد بیر کلیس خطیب بود .
# یر کلیس کیست
# بیر کلیس یکی از فلاسفه و حکماء بزرک یونان و از شاگران مدرسه
# ~~انکسفوارس أست شهرتش بمراتب از استادش برتر و در یونان مقام
# ~~خیلی مهمی را حائز شده ولادتش سال 469 قبل از میلاد درفلسفهفوق
# ~~العاده توآنا و در ادبیات عدیل و نظیری برای او نبود و او را مخترع
# ~~فصاحت یونان میدانند أدبیات را رونقی تازه و خطابه را ابروئی بی
# ~~اندازه داد فلسفه را از سفسطه جدا واصول صحیحه را از مغلطه مبرا
# ~~ساخت مذهب این فیلسوف بر آن است که عالم قدیم است وحدوثرا
# ~~منکر گردیده بیر کلیس میگویددنیا اول و آخری نداشته و ندارد بر اثرآین
# ~~عقیده و بعضی عقاید دیگر که اظهار نمود مورد تکفیر اهالی یونان
# ~~شد حکماء پیش از پیر کلیس عقائد مذهبی خود را از عامه پنهان می
# ~~داشتند ولی او فلسفه را علنی ساخت و هر ms018 عقیده که در میدء و روح و
# ~~خلقت عالم پیدا میکرد فوری بتوسط خطابه های جذاب خود اعلان PageV01P025
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0037.png)

# ~~مینمود و مخصوصا پرستش آفتاب را که از عقاید حتمیه یونانیان بود
# ~~جدا انتقاد نمودو میگفت شمس ماده موقده ایستکه همواره دراشتعالست
# ~~بلکه در بعضی مقالات خود گفته است که آن ماده عبارتست از یکقطعه
# ~~آهن تافته که درحالت دذوب یا قریب الذوب باشدماه را مظلم و سکونت
# ~~در کره قمر را ممکندانسته کوهها و وادیهائی برای کره ماه قائل شده
# ~~و چون تمام این مطالب مخالف با عقاید یونانیان بود چه شمس وقمر
# ~~رادورب النوع مهم خودشمرده حتی عوامشان آنهاز اخالق و موجد میدانستند
# ~~لذا سخت مورد حمله وتکفیر شده
# بعدار پیر کلیس فلاسفه و بزرگان یونان رویه اورا پسندیده و آنرا
# ~~تعقیب نمودند مطالب فلسفه را بجامه زیبای ادبیات ملبس ساختند و
# ~~حقایق علوم و حکم رابدینهورت در خطابه های خود گنجانیدند ومردم
# ~~یونان را بآن حقایق ومعارف آشناساختند ، معروفترین فیلسوفیکه این
# ~~رویه را اتخاذ نمود جناب سقراط است(1) ابن ندیم درفهرست خود در
# ~~ترجمه این فیلسوف بزرگوار گفته (سقراط معناه ماسک الصحه وانه کان
# ~~زاهدأحکیما خطیبا قتله الیونانیونلانه خالفهم الخ) بعدازسقراط افلاطون
~~PageV01P026
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0038.png)

### | 27-
# ~~الهی(2) و حکیم بزرگوار ربانی شیخ یونانی (3) و جماعت دیگر از
# ~~بزر کان فلاسفه که این وجیزهرا گنجایش ذکر آنها نیست-رویهآ که پیر کلیس
# ~~اتخاذ کرد بقدری پسیدیده بود که حتی حکمأ و فلاسفه روم هم این
# ~~رویه را تعقیب کردندوهمه حقایق فلسفه را در خطابههای جذاب بکوش
# ~~اهالی روم رسانیدند و مردم آنمرزو بوم را بآنحقایق آشنانمود ندرفته
~~رفته
# ~~بطوری این شیوه پسندیده و این رویه مرضیه در سراسر یونانو روم
# ~~جلوه گر گردید که پادشاهان یونان و خواند گارهای روم محتاج بخطابه
# ~~و خطیب شدند و مخصوصا هرحکمیراکه میخواستند درسر اسر کشور
# ~~خود مجری نمایندوهرمطلبیرا که میخواستند در اعماق قلوب مردم
# ~~نفود دهند بتوسط خطابههای جذاب خطباء توانا انجام میدادندو حتی ms019
# ~~هر گاه میخواستند باپادشان مجاورعقد صلحی منعقد نمایندیامیخواستند
# ~~رسولی بنزد پادشاهی بفرستند یاسایر امور مهمه کشوریرا انجام دهند
# ~~تمام این امور را بدست خطباء زبردست توانا انجام میدادند. و برای آن
# ~~که خوانندگان گرام بدانند همه اینمطالب حقایقی است که از تواریخ
# ~~معتبره بدست آمده ناچاریم شاهدی از تاریخ ذکر نمائیم تا حقیقت حال
# ~~کاملا معلوم گردد.

PageV01P027

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0039.png)

### | وشه از تاریخ
# موقعیکه شایور دوالاکتاف با پادشاره خزر جنک کرد و نواحی
# ~~جنوبی وغربی خزر را بتصرف آورد و ضمیمهآ شهرهای ایران نمود
# ~~تامسایور نامیرا بحکومت آنجامعین نمود و خودبتصفیه طرف شرقی
# ~~خزر که ناحیهآ جیهون یاساحتی دورتر در سرحدات هندوستان وولایت
# ~~قوم اسکیت باشد مشغول گردید .
# در اینهوقع کاسیانوس نامی که از طرف امپر اطورروم بععکومت
# ~~ارمنستان سرافراز بودخواست کاری از پیش خود کرده باشد که
# ~~بنفع دولت متبوع خود تمام شود ، توضیح این مقال آنکه کاسیانوس
# ~~میدانست ممکن نیست شاهپور از ارمنستان چشم بپوشد فرداست که
# ~~آن پادشاه قویشوکت با کمال قوت و قدرت حمله به ارمنستان خواهد
# ~~کرد و آنجا را استرداد وضمیمه ممالک ایران خواهد نمود کاسیانوس
# ~~باین فکرافتاد حال که پادشاه ایران در منتهی قطر شرقی مملیکت خود
~~گرفتار
# ~~جنگست و از طرفی نیزمیدانست که در انتهای غربی روم هم باز طوایف و حشی
# ~~اغتشاشی کرده وامپراطور روم هم مشغول اصلاح مغاسد آنها است PageV01P028
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0040.png)

### | 25
# لذا موقعرا غنیمت دانسته وبا خود گفت بهتر انستکه عقدصلحی
# ~~میانه دو امیر اطورمنعقد گردد و مصالحه نامهآ بقاعده نوشتهشود که جنک
# ~~وجدال موقوف وارمنستان هم بتصرف رومیها باقی بماند لذا باتامساپور
# ~~مذ کور بنای دوستی و مراوده را گذارد وضمنا از او خواهش کرد که
# ~~پیش پادشاه متبوعخود اسباب صلحرا فراهم آورد تامساپور گویا درست
# ~~ملتفت نشده یا آنکه نتوانسته مطلب را درست بشاهپور بفهماند در
# ~~هرحال شاهپور خیال کرد امیراطور روم خوداقدام باینکار کرده واز
# ~~روی عجز خواستار مصالحه شده و اتفاقاوقتی این خبر بشاهپور رسید ms020
# ~~که تازه از مخمصه شرق فراغت حاصل نموده و دشمنانرابدوستی دولت
# ~~ایران واداشته اندیشه بیچار گی رو میهاضمیمه غرورغلبه بر دلاوران شرقی
~~شد
# ~~وجوابی ازسرنخوت وتکبر بحرف تامساپورو درخواست رومیها دادونامهآ
~~PageV01P029
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0041.png)

### | 3.
# ~~در کمال تهدید بامپراطور روم نوشته و آن نامه را توسط سفیری نرسس
# ~~نام بروم فرستاد وچون نامهآ شاهپور خیلی مفصل است واز طرفی هم
# ~~ممکنست خوانند گان از جوابیکه امیراطورروم نوشته پی بنامهآ شاهیور
# ~~ببرندلذااز نوشتن آن صرف نظر کردیم (اماجواب نامه شایوردوالاکتاف)
# ~~بعداز حشو وزوائد مطالب مهمه آن از اینقرار است میگوید . امیراطور
# ~~روم که در بحر وبرمظفر ومنصور است ببرادرش شاپور مینویسد نائب من
# ~~در ارمنستان بحسن نیت خودخواسته است باحکمران ایران عهد صلحی منعقد
# ~~نمایدمشار الیه سرخود اینکاررا کرده و بهیچوجه محکوم باین امرنبوده واز
# ~~جانب صاحب اختیاری باو اشاره نشده .

PageV01P030

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0042.png)

### | 16-
# معهذا من تقبیح وتکذیب خیال اورا نمیکنم چه از انعقاد صلح
# ~~ابا ندارم بشرط آنکه عدل وانصاف باشد و بآبروی دولت روم ضرری
# ~~وارد نیاورد واما بامیراطور کل ممالک روم تکلیف کردن که از آن
# ~~اراضی که همیشه درتحت حمایت او بوده ودر کمال خوبی آنرا حفظ
# ~~وحراست کرده دست بکشد حرفی بی پا ست گذشته ازاین مطلب تهدید
# ~~وانذار ثمری ندارد هر که را بینی اینقدرها زرنک و باهوش خواهد بود
# ~~ومخصوصا مردم ایران باید بدانند دولت روم هروقت طرف حمله واقع
# ~~شده خود را نگهداری و پایداری کرده است فرضا درجنگی هم مغلوب
# ~~شده باشد ازنتابج آن بهره برده است .
# سه نفر بزای رساندن این نامه تعیین گردیدند .
# اول پرسپر ازامراء مملکت روم
# دوم اسیکتانیتوس که ازقضاة روم بود
# سوم استانیتوس نام داشت واو ازخطباء وفلاسفه عالی درجه روم
# ~~بشمارمیآمد و از شاگرد های معروف ژامبلینکوس که از حکماء بزرک
# ~~اسکندریه است بوده و خطیب مذ کور باسن بازیل کشیش بزرک مشهور
# ~~عیسوی مودت تامی داشته کنستانیتوس امیر اطور روم فوق العاده طالب
# ~~صلح بود زیراکه جنک پرخطری ms021 باقبایل مقتدر آلمان درپیش داشتو
# ~~یگانه مقصود اوازفرستادن این سه نفر بدربار دولت ایران این بود که
# ~~اگر دو نفر اولی نتوانستند شاهنشاه ساسانی را متقاعد کنند خطیب
# ~~مذکور باچرب زبانی و تقریربیان دلکش اینکار را بپردازد
# عارنده گوید:
# هر گاه خوانند گان گرام درزوایای تاریخ ملل قدیمه تعمق نمایند
# ~~ازاین قبیل خطباء برجسته زیاد خواهند دید که همیشه هم آنهامصروف
~~PageV01P031
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0043.png)

# ~~خدمت بمملکت واهل مملکت خود بوده و برای رفاهیت حال عامه تا
# ~~آخرین درجه امکان کوششها کرده ولی چون شرح حال آنها طول و
# ~~تفصیلی داشت ما بشرح حال همین یکنفر اکتفا نمودیم اینک به بینیم بعد
# ~~ازطوفان خطابه میان مردم عجم درچه حالت بوده و ایا خطیب مهمی
# ~~میان فارسیان بوده یا نه
# بران وخطابه
# نوفل افندی طرابلسی درزبدة الصحایف مینویسد اول مملکتی
# ~~که بعد ازطوفان مشغول بتحصیل فلکیات شدند واخیرأ علوم آنها بنجوم
# ~~کاذبه میدل گردید کلدانیان بودند و سپس فارسیان ازایشان اقتباس علوم
# ~~کردند ولی علوم ایرانیان منحصرشد بفصاحت و لغت وفقط در این فن
# ~~استاد شدند نگارنده گوید ازهمین بیان مختصر ما میتوانیم بفهمیم که
# ~~خطباء وخطابه ایران در قرون اولی چه اهمیتی داشته که نوفل افندی
# ~~بگوید ( علوم ایرانیان منحصر بفصاحت ولغت است) وحتی میتوانیم
# ~~بگوئیم همان طوریکه لستانوس مشهور که یکی از فلاسفه بزرک یونانست
# ~~و بموجب نص تاریخ مدتی در ایران تحصیل حکمت مینمود و پس از
# ~~تکمیل تحصیلات خود بیونان برگشت و علوم ایرانی را بزیان یونانی
# ~~اننقال داد وازاینرو شهرت واهمیت کامل حاصل نمودهمانطورلستانوس
# ~~یادیگری از فلاسفه یونان فصاحتی که ایران دارا بوده همراه خودبیونان
# ~~برده باشد وعلم معانی بیان که ریشه و سرچشمه همه علوم است همراه
# ~~فلسفه وحکمت بیونان و ممالک دیگررفته باشد خلاصه آنستکه براهین
# ~~بسیاری دردست داریم که درقرون اولی خطابه درایران مانند فلسفه
# ~~وعلوم دیگر اهمیت مخصوصی داشته والبته هیچوقت سرزمین گل و بلبل
~~PageV01P032
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0044.png)

# ~~خالی از بلبلان خوش آواز ونغمه سرایان ms022 دلنواز خطابه نبوده و چنین
# ~~فهمیده میشود که بسبب محو کتب ایران که درفتنه اسکندر مقدونی
# ~~صورت گرفت اسامی خطباء گرام مثل اسامی فلاسفه عظام محو گردید
# واما درقرون وسطی همان طور که درتواریخ اسامی بعضی بزرگان
# ~~فلاسفه مثل جاماسب و بوذرجمهر وکوبان وزیروامثالهم موجود است
# ~~همینطوراسامی بعضی ازاعاظم خطبآء هم موجودوزینت بخش تواریخ
# ~~است نگارنده بنام یکنفر از آنها اشاره مینماید و این گفتار را خاتمه
# ~~میدهدو آن یکنفردانشمند ادیب و نویسنده لبیب پرر کوپیوس خطیب است
# پرر کوپیوین کیست
# پرر کو پیوس خطیب دانشمند بزر گیست که تقریبا در اوائل جها نیانی
# ~~قباد ساسانی متولد کردیده و درعین انقلاب ایران کاملا مشغول تحصیل
# ~~علوم بوده وچون سرمایه علمرا اندوخت بخطابه سرائی مشغول و سر آمد
# ~~خطبآء عصر گردیده و علاوه برسخن سرائی و بیانات شیوا قلم زیبائی هم
# ~~داشت رفته رفته کارش بالاگرفت تا آنکه چهارسال قبل ازفوت قباد
# ~~رئیس دفتر وانشاء آن پدشاه دیجاه گردید .
# پرر کوپیوس وقایع سلطنت قباد را کاملا تشریح کرده و تاریخ
# ~~جهانبانی اورا درهردومرتبه روشن ساخته غالب مورخین تاریخ سلطنت
# ~~قبادرااز روی تاریخ پرر کوپیوس برداشته از جمله مرحوم میرزامحمد حسین
# ~~فروغی درتاریخ ساسانیان وقتی بوقایه سلطنت قباد میرسد اسمی از تاریخ
# ~~پرر کوپیوس میبرد و گفته های اورا سند خود میشمارد و درحق اوچنین
# ~~میگوید (گفته پرر کوپیوس در کمال اعتباراست چه اولا معاصران شاهنشاه
# ~~بوده وثانیا دردانائی او شایبه نیست) و السلامعلی من اتبع الهدی
~~PageV01P033
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0045.png)

### | 4
### | گفتار شیت
# ~~(در پیدایش منبر در اسلاهو تواریخ متعلقه بمنبر و معنای لغوی آن)
# در تفاسیر معتبره وارد است که چون پیغمبر(ص) بمدینه تشریف
# ~~آورد قطعهآ زمینی بود از دو طفل یتیم که مردم در آنجاشتر میخوابانیدند
# ~~آنحضرت آنزمین راخریدند و مسجد را بناکردند وخود آن بزرگوار
# ~~با اصحاب کارمیکردند تامسجد را باتمام رسانیدند و سقف آنرابجذوع
# ~~نخل پوشانیدند وده ستون از جذوع برای آن قرار دادند روزها موقعی
# ~~که از نماز ms023 فارغ میشدند بستونیکه در جنب محراب اتفاق افتاده بود
# ~~تکیه داده و پشت بقبلهروبمردم کرده وا نها را موعظه میفرمودوچون
# ~~جمعیت خلق زیادو برعده مسلمین افزوده گردید شکایت کردند که ما
# ~~صورت پیغمبر (ص) را نمی بینیم .
# لذا آنجناب بعداز نماز بر میخواستند وایستاده تکیه بآنستون
# ~~داده و آنهارا موعظه میفرمود و خطبه میخواند و هرگاه موعظه آنحضرت
# ~~طول میکشید آنجناب خسته میشد و بسا اوقات که هواگرم بود بز حمت
# ~~میافتاد زنی از انصار که پسر نجاری داشت خدمت پیغمبر (ص) عرض
# ~~کرد اجازه بدهید پسر من منبری برای شما بسازد که روزها موقع
# ~~خطابه بالای آن بروید تا بزحمت و مشقت نباشید و مردم ازم شاهدم
# ~~روی مبارک شما بهرهمند گردند و چون اجازه گرفت به پسرخود که
# ~~یمینا نام داشت گفت ای پسر منبری برای پیغمبر (ص) بساز که این
# ~~شرافت تا قیامت در خانواده ما باقی بماند آن پسر از حضرت سؤال کرد
# ~~که منبر چند درجه داشته باشدفرمود ( سه درجه) آنجوان یکمنبرسه
# ~~پله ساخت و آنحضرت او راتحسین فرمود، عرض منبر یکذرع وارتفاعش
~~PageV01P034
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0046.png)

# ~~از زمین دو ذرع و ارتفاع هر درجه دو وجب بود و شکل دو رمانه
# ~~در دو طرف پله اول قرار داد چون پیغمبر (ص) از نماز فارغ گردیدند
# ~~بر خواستند و بر آن منبر بالا رفتند ستونیکه روزهای قبل بآن تکیه
# ~~میدادند مثل ماده شیری که بچه خود را گم کرده باشد بناله آمد.
# اسطن حنانه از هجر رسول %~% ناله میزد همچوارباب عقول
# اهل مسجد متاثر شدند حضرت از منبر بزیر آمدند و ستونرا
# ~~بغل گرفتند ومانند کسیکه او راتسلی بدهند دست براو میکشیدندو سبب
# ~~ناله را از او پرسیدند ستون عرض کرد ناله من ناله فراقست از هجر
# ~~حضرت شعا میسوزم و مینالم فرمود میخواهی دعا کنم سبز شوی وهمیشه
# ~~پر میوه باشی عرض کرد دعا کنید خداوند مرااز درختهای بهشت قرار
# ~~دهد که برای میوه من زوال ms024 نباشد حضرتامر کردستون را دفن کردند
# ~~و فرمود روز قیامت چون مردمان محشور خواهد شد «در خبری وارد
# ~~است آنحضرت فرمود هرگاه من این ستون را ساکت نکرده بودم تا
# ~~قیامت بناله خود باقی بوده بعداز دفن ستونا نحضرت بالای منبررفتند
# ~~و چون پای مبارک را بپله اول و دوم وسوم نهادهدست برمیداشت و امین
# ~~میفرمود بشرحی که معروفست «فنعس نعسة فانتبه مغموما در آنموقع
# ~~چشم آنحضرت گرم گردید و طولی نکشید که بیدار شده در کمال
# ~~هم و غم اصحاب عرض گردند چه میشود شما را فرمود حال که چشم
# ~~من گرمشد در عالم رو یا دیدم چهارده میمون اتشین بالای این منبر
# ~~میرفتند و پائین میآمدند و بازی میکردند و مردم را از دین بر می
# ~~گردانیدند ناگاه جبرئیل نازل شدو این کریمه مبار که را آورد «وما
# ~~جعلنا الرویا التی ارنیاک الافتنه للناس والشجرة الملعونة فی القرآن
~~ونخوفهم
# ~~تخویفا ومایزیدالظالمین الاخسارا، PageV01P035
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0047.png)

### | 30-
# یعنی یا رسول الله تعبیر خواب شما اینست که بنی امیه مسلط
# ~~میشوند و بالای منبر شما میروند و مردمرا از دین بر میگردانندودر
# ~~قیامت بصورت بوزینه گان محشورمیشوند واینطائفه شجره ملعونه اند که
# ~~اصل و فرعشان دشمن شماو اولادهای شماخواهند بودجناب رسول ص
# ~~بسیار غمناک گردید واز جبرئیل پرسید که آیا استیلاء بنی امیه درحیاة
# ~~من خواهد بود عرض کرد بعد از فوت شما ومدت سلطنت آنها
# ~~هزار ماه طول خواهد کشید از بس حضرت رسول غمنده وافسرده
# ~~کردید، برای تسلی قلب آنحضرت سوره مبارکه قدر نازل
# ~~گردید و خداوند یگشب قدر بآنحضرت و اولاد طاهرین آنحضرت
# ~~عطا فرمود که بهتر است از هزار ماه که آل امیه در اینعالم سلطنت
# ~~کردند (1) «فمارأی رسول الله بعد ذالک ضاحکاو قال هص» اول من یبدل
# ~~دینی رجل من بنی امیه فاذارا یتموه علی منبری فارجموه بالحجارة» دیگر
# ~~کسی خنده به پیغمبر ص ندیدو مکرر فرمود اول کسیکه دین مرابه
# ~~بیدینی تبدیل خواهد کرد یکنفر از ms025 آل امیه است هر وقت او را بالای
# ~~منبر من نشسته دیدید سنگسارش نمائید این سخن در گوش صحابه بود تا
# ~~روزیکه دیدند عثمان بمنبر حضرت رسول ص نشسته .
# البته خلیفه است همه کس نمیتواندبمقام خلافت جسارت نمایدبس
# ~~میان صحابه کسیکه امتثال امر رسول خدا را کرد جناب ابوذر غفاری
# ~~بود که هروقت عثمانرا بر منبر میدید چند عدد سنگریزه باومیزد و
# ~~همین اسباب آنهمه گرفتاری و بالاخره تبعید او بربذه گردید - بعداز
# ~~وفات پیغمبر(ص) ابی بکر بالای همان منبر رفت ولکن بجهة احترام پیغمبر
~~«ص»
# ~~در پله دوم نشستعمرمحض احترام ابی بکر در پله سوم نشستعثمان
~~PageV01P036
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0048.png)

# ~~امرکرد قطیفهآ بعرشه فرش کردند و گفت حضرت رسول و ابوبدر
# ~~وعمر بروی چوب نشستند من بروی قطیفه و باین غدر عذر خواست
# ~~و دهنهارابست و بجای رسول خدانشست وچون نوبت بجناب امیر المؤمنینع
# ~~رسید آنحضرت پس ازفراغت از نماز بعرشه منبرنشست ناگهان فریادها
# ~~بلند گردید و مردم بحرف ا مدند فرمود چه خبراست همهمه برای چیست
# ~~گفتند یا ابالحسن این غوغا برای نشستن شما است بجای رسول خدا
# ~~فرمودای مردم نادان آرام باشید (اناعبدالله و اخورسول الله) هن روز فتح
# ~~مکه برای بالارفتن ببام کعبه پای خودرا بدوش پیغمبر گذاردم آیا احترام
# ~~این چوبها زیاد تر از احترام کتف رسول الله است آنگاه شروم کرد به
# ~~خطابه ( ابن ابی الحدید معتزلی درشرح نهج البلاغه میگوید اچون در
# ~~سال چهل ویک هجرت خلافت بمعاویه ابن ابی سفیان رسید مسجدی در
# ~~شام ساخت وخواست منبرپیغمبر (ص) رابشام ببردو دران مسجدنصب
# ~~نماید حکمی در اینخصوص بمروان حکم که حکمران مدینه بود نوشت
# ~~مروان خواست آن حکمرا مجری دارد همینکه منبررا حرکت دادند
# ~~خورشید منکسف و ستارها نمودار گردید لذا منصرف شد و آنوقعه را
# ~~بمعاویه خبرداد - سال دیگر معاویه بقصد حج بمدینه آمدخودش ایستادو
# ~~حکم کرد منبررا حرکت دهند زلزله شدیدی شدو باد سیاهی وزید معاویه
# ~~منصرف گردیدو گفت میخواستم به بینم موریانه ms026 منبررا نخورده باشد.
# آنگاه امر کرد مسجدرا بزرک نمایند وخود حرکت کرد برای
# ~~مکه در بر گشتن گفت مسجد بزرک شده منبرهم بایدبزرک شود وشش بله
# ~~از طرف اسفل بان سه پله افزود (فالمنبرصار بمازاد تسع مرقاة) و آن منبر
# ~~بودتازمان خلفاء بنی العباس که مندرس گردید ومردم از چوب آن شانه
~~ساختند.
# ملک مظفر منبری از چوب صندل برای مسجدالنبی فرستاد که دو
# ~~رمانه طلاداشت ، PageV01P037
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0049.png)

# رکن الدوله منبری مشتمل برنه پله فرستاد باندک زمانی هوریانه
# ~~نرا خورد ،
# یکی ازقیاصره روم منبری که نیز مشتمل برنه یله بود فرستادزنی
# ~~نذر کرده بود شمعی بالای منبر روشن کند شبانهآ که آنزن بنذرخودوفا
# ~~کرد وشمعرا روی چوب منبر گذارد خدمه مسجد ملتفت نشدنید شمع
# ~~سوخت و بچوب منبر رسید آتش گرفت و ستون پهلوی منبر نیز مشتعل
# ~~گردید خدام خبردار شدند آتشر اخاموش کردند.
# سلطانمراد که از قیاصره روم واز سلاطین آل عثمان است منبری
# ~~فرستاد گه تا اینزمان نقصی باونرسیده مگر گاهیکه محتاج بتعمیر جزئی
# ~~میشود ، نگارنده گوید شیخ بزر گوارصاحب جواهر الکلام حدیثی راجع
# ~~به منبر پیغمبر(ص) روایت کرده که متن آنحدیث رازیب بخش این اوراق
# ~~قرارمیدهیم (قال رحمه الله ففی الصحیح عن الصادق (ع) اذافرغت عن الدعاء
# ~~عنذقبر النبی (ص) فأتالمنبر وامسحه بیدک وخذبرمانتیه السفلی وامسح
# ~~عینیک ووجهک به فانه شفاء للعین)
# وقال رسول الله (ص) مابین قبری ومنبری روضة من ریاض الجنه
# بالجمله منبر پیغمبر (6) اول منبری بود که دراسلام ساخته شد و
# ~~بعد بامر معاویه ابن ابی سفیان مسجدها ساختند و منبرهای بسیار گذاشتند
# ~~و بر آن منبرهاسب ولعن میکردند علی (ع) راشاعر گوید
# (وعلی المنابریعلنون بسبه - وبسیفه نصبت لکم اعوادها) درتاریخ
# ~~احوال معاویه نوشته اند دوهزارخطیب موظف دردیوان بنیامیه بودند
# ~~که بالای منابرسبعلی(ع) وامیکردند (بحرالعلوم رحمة الله علیه فرموده)
# نزت امیة حربثم مروان %~% منا بر مالهم فیهن سلطان
# واعلنت لعنت لعن الوصی بها %~% وقداقیمت به منهن عیدان PageV01P038
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0050.png)

# # کم قدعلاما علاه الطهر ذودنس ms027 %~% رجس من الناس بل قرد وشیطان
# ~~خلاصهروز گار بنی امیه منبرها ساختند مشتمل برپلههای بسیار درسال 161
# ~~هجری مهدی عباسی امر کردتمام منبرهارادر بلاد کوتاه کردند که بوضع هنبر
# ~~حضرت نبوی(ص) باشد
# مدتی منابر کوتاه بود وثانیا بازمنبر نه پله و زپادتر رواج گردید
# ~~ومنبر نه یله کنایه ازعرش است که فلک نهم باشد.
# نگارنده گوید لازم است در پایان این گفتار بمعنای لغوی منبر
# ~~اشاره شود و بعدا تذکری در این خصوص بهمه برادران منبری
# ~~داده شود .
# لغویین گفته اند ( المنبر بکسرالمیم سمی به لارتفاعه لانه من نبرت
# ~~الشیئی انبره نبرأ ای رفعته وجمعه المنابر) یعنی منبر بکسر هیم بمعنی
~~مکان
# ~~بلنداست یعنی منبر جای کسی است که بحسب معناار تفاعی داشته باشد نسبت
# ~~بکسانیکه پای منبر نشسته اند (واما معنای عرشه منبر) جمعی بر آنند که
# ~~عرشه منبر ازعرش حضرت رب العزه جل وعلا که عبارت ازفلک نهم باشد
# ~~مأخود است و بهمین جهت درجات منبررا منحصر به نه میدانند بعضی گفته
# ~~اندعر شه منبر مأخود ازعرش بمعنی سریر پادشاهاناست کمافی قوله(تع)
# ~~ورفع ابویه علی العرش) که راجع بقضیه حضرت یوسف است نسبت بحضرت
# ~~پعقوب وبرهردو تقدیر عظمت شأن وجلالت قدر منبر ثابت ومعین است و
# ~~درمقام خود محقق است که صاحب شأن رفیع بایستی این مقام منیع را
# ~~اشغال نماید یعنی منبر جای انبیاء و اوصیاء واتقیاء ازعلماء است نه جای
# ~~هربی سروپا
# بنده نگارنده کاملا معتقدم کسیکه متقی و پرهیز کار نیست کسیکه
# ~~دارای علم وعمل نیست و بالاخره کسیکه واجدشرایط وعظ وخطابه نیست
~~PageV01P039
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0051.png)

### | -40
# ~~نیاید این مکان رفیع ومقام منیع را اشغال نمایدو هر گاه اشغال
~~نمودالبته
# ~~غاصباست ودرقیامت هم بابنیامیه و مروانیان محشور خواهد بود، و
# ~~هذاتمام الکلام
### | گفتارهفتم
# (دراسناد ومدارک اینکتاب مستطاب)
# گرچه در آغاز وانجام جمیع تراجم وهمه مطالب این کتاب حتی
# ~~المقدور اشاره بمدرک ومأخذ هر مطلبی شده ولیکن برای زیادتی بصیرت
# ~~خوانندگان گرام قبل از شروع در مقصود ms028 کتب معتبره ورسائل موثقهآ
# ~~که نگارنده از آنها استفاده کرده نام برده میشود با اشاره اجمالی
~~باسامی
# ~~مصنفین ومؤلفین آنها . بمنه وتوفیقه
# 1- کتاب ابواب الجنان فارسی تألیف مولی رفیع الدین محمدبن
# ~~فتح الله الواعظ القزوینی متوفی سال 1089ه
# 2- کتاب آثارالعجم فارسی اثرقریحه فاضل معاصر میرزا محمد
# ~~تصیرمشهور بمیرزا فرصت شیرازی متوفی سال1339ه
# 3- اجازه کبیره شیخ اجل افضل شیخ حسن بن الشهید الثانی
# ~~صاحب معالم وغیره
# 4 - اجازات بحار ازتألیفات شریفه مروج مذهب و دین محیی
# ~~شریعت سید المرسلین العلامة المجلسی اجلسه الله فی فرادیس الجنان
# ~~متوفی سال 1111ه
# 5 - اجازات متفرقه که علام فهام محقق مرحوم آقامیرزاابوالمعالی
# ~~ابن العالم الربانی علم الاعلام حاج محمد ابراهیم کرباسی اعلی الله
~~مقامهما PageV01P040
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0052.png)

### | 410-
# ~~جمع فرموده وقریب سی اجازه است ازعلماء بعد ازمجلسی تا نزمان
# ~~مرحوم حاجی کرباسی
# بعبارة اخری اجازات علماء تمام قرن دوازده ونیمی ازقرن سیزده
# ~~است که همه آنها بخط مرحوم آقا میرزا ابوالمعالی در کتابخانه
# ~~نگارنده مضبوط است .
# 6- کتاب اجمل التواریخ تألیف امیر الشعراء مرحوم حاجی میرزا
# ~~رضا قلیخان نوری متوفی سال 1290ه
# 7 - کتاب احتجاج تألیف شیخ ثقه جلیل ابومنصوراحمد بن علی بن
# ~~ابی طالب الطبرسی استاد رشید الدین ابن شهر آشوب المازندرانی
# ~~قدس سره
# 8 - کتاب احقاق الحق ازتصنیفات سید اجل اکمل فخر الساده
# ~~والفائز بدرجة الشهادة قاضی سعید نورالله التستری الشهید اعلی الله
~~مقامه
# 9- کتاب احیاء العلوم تألیف حجة الاسلام محمد غزالی
# ~~شافعی اشعری .
# 10 -کتاب اخبار الدول تألیف شیخ فاضل ابوالعباس احمد بن
# ~~یوسف دمشقی
# 11- کاب اربعین - تألیف شیخ جلیل و عالم نبیل مولی اسمعیل
# ~~خواجوئی طاب تراه
# 12 - کتاب ارشاد تألیف مرشد علماء امامیه محمدبن محمدبن
# ~~نعمان مشهوربشیخ مفید رفع الله قدره
# 13 - کتاب ارشاد القلوب تألیف شیخ علام فهام حسن بن ابی الحسن
# ~~الدیلمی الواعظ PageV01P041
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0053.png)

### | -42-
# 14- اصل سلیم بن قیس هلالی از بزرگان اصحاب امیر المؤمنین (6)
# ~~بروایت ابن عیاش
# 15 - کتاب اعیان الشیعه تألیف سید المعاصرین وسند العلماء
# ~~الراشدین السید محسن العاملی ms029 الشامی ادام الله ظلة السامی که تا حال
# ~~بیست جلد از آن بطبع رسیده.
# 16- کتاب امالی املاء شیخ جلیل بزر گوار محمد بن الحسن الطوسی
# ~~هتوفی سال 60 4 ه وبعضی امالیرابفرزندش ابوعلی نسبت دادهاند .
# 17 - کتاب امثال وحکم تألیف اقضی القضاة علی بن محمدالبصری
# ~~البغدادی الشافعی معروف بماوردی متوفی سال 450 ه خطیب بغدادعلم
# ~~حدیث را از اواخذ کرده و نسخه موجوده نزدنگارنده خط شیخ محمدبن
# ~~شیخ محمود مناشیری شافعی است که درتاریخ 8 اذیقعده سال 1021ه
# ~~آنرا باتمام رسانیده .
# 18 - کتاب امل الامل تألیف شیخ عالم عامل محدث شیخ حرالع املی
# ~~عامله الله بلطفه الخفی والجلی صاحب الوسائل متوفی سال1104ه وقبر آن
# ~~بزر گوارجنب مدرسه میرزا جعفرواقعه درصحن مطهر حضرترضاع است
# 19 - کتاب انجمن خاقان تألیف ادیب فاضل محمد معروف بفاضل
# ~~خان کروسی متوفیسال 1252ه وظن قوی آنستکه نسخه موجوده نزد
# ~~آین بنده نسخه اصل است .
# 20_ کتاب انوار نعمانیه تألیف عالم محدث جلیل محقق سیدنعمة الله
# ~~جزائری متوفی سال 1112 هجری
# 21 - بحار الانوار تألیف صاحب نفس قدسی مولانا علامه مجلسی
# ~~نورالله مرقده الشریف
# 22 - کتاب البدایه فی شرح الهدایة تألیف عالم ربابی ومحقق PageV01P042
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0054.png)

### | 43
# ~~الصمدانی الشهید فی سبیل الله شیخزین الدین الهاملی المعروف
~~بالشهیدالثانی .
# 23 - کتاب برق الوامض درشرح قصیده یائیه ابن الفارض .
# 24 - کتاب بستان السیاحة تالیف عارف ربانی مرحوم حاج هیرزا
# ~~زین العابدین شیروانی نعمة اللهی که معاصر فتحعلیشاه بوده.
# 25 - کتاب بهجة المباهج تألیف واعظ فرید محدث وحیدابوسعید
# ~~مولی حسن بن الحسین الشیعی السبزواری وفات اینواعظ کامل معلوم
# ~~نیست بلی درمطاوی همین کتاب گاهی بیک واسطه و گاهی بدوواسطه
# ~~از شیخ طوسی طاب تراه روایت میکند و نسخه کهنه از این کتاب نزد
# ~~نگارنده هوجود است که تاریخ آن از بین رفته.
# 26 - کتاب تاریخ اصفهان فارسی تألیف ادیب فاضل هعاصرحاجی
# ~~میرزا حسنخان انصاری سلمه الله تعالی
# 27 -- کتاب تاریخ انقلاب طوس تألیف عالم فاضل معاصر شیخ
# ~~محمدحسن هروی مشهدی .
# 28 ms030 - کتاب تاریخ بغداد تألیف حافظ شرق مورخ بغداد شیخ احمد
# ~~خطیب متوفی سال 463 هجری ودرسنه 1349 هجری در چهارده جلد
# ~~درمصر طبع گردیده .
# 29_ کتاب تاریخ ساسانیان تألیف میرزا محمد حسینخان فروغی
# ~~ملقب بذکاء الملک .
# 30 -کتاب تحفة النظار فی غرائب الامصار تألیف ابن بطوطه طنجئی
# 31 - کتاب تدوین در تاریخ جبال شروین تألیف عالم وزیر
# ~~اعتماد انسلطنه.
# 32 - کتاب تذکره شیخ محمد علی بن ابیطالب معروف بشیخ PageV01P043
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0055.png)

### | 440-
# ~~علی حزین زاهدی گیلانی اصفهانی - راجع بفتنهآ افغان و گرفتاری مردم
# ~~اصفهان تا ظهورنادرشاه افشار وجنگهای او با افغان و بیرون کردن آنهارا
# ~~ازایران وحمله بهندوستان و بالاخره انقراض صفویه وعاقبت کار نادر
# ~~همه راجمله بجمله شرح داده - فوت حزین در سال 1181 هجری در
# ~~بنارس بوده .
# 33- کتاب تذکره خواص الامة تألیف شیخ فاضل سبط ابن
# ~~جوزی واعظ .
# 34 - کتاب تذکرة القبورفارسی تألیف عالم ربانی مولی عبدالکریم
# ~~بن مهدی جزی اصفهانی متوفی 1341 ه
# 35 - کتاب ترجمه اکمال الدین تالیف عالم ربانی و فاضل صمدانی
# ~~سید علی بن السید محمد الاصفهانی معروف بامامی است .
# 36 - کتاب ترجمه تاریخ یمینی (1) تألیف حبیب الدین محمدبن
# ~~علی اصغرجرفادقانی که در ربیع الاخر سال 603 هجری آنرا بفارسی
# ~~بسیارفصیح ترجمه نموده ودرسال 1273 هجری طبع گردیده .
# 37- کتاب تعلیقه تألیف استاد البشرو مروج المذهب فی قرن
# ~~الثانیعشر شیخ اجل انضل مولی محمد باقربن محمد اکمل المعروف
# ~~بمرج بهبهائی
# 38 - کتاب ثمرة الحیات درعرفان تألیف وانظ کامل معاصر حاج
# ~~ملا عباسعلی قزوینی معروف بکیوان .

PageV01P044

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0056.png)

### | 45-
# 39 - کتاب جامع المقال در علم رجال تألیف عالم ربانی شیخ فخر
# ~~الدین محمد علی بن طریح النجفی متوفی 1085 ه
# 40 - کتاب حنات الخلود تالیف عالم عامل کامل میرزا محمد
# ~~رضای امامی مدرس اصفهان که درسال 1125ه موافق عدد(جنات الخلود)
# ~~شروع بتألیف آن کرده ودرسال 1128 هجری مطابق عدد (باغ عدن)
# ~~از تألیف آن فارغ گردیده .
# 41 - کتاب جنة العالیه تالیف علام فهام معاصر مولی حاج شیخ
# ~~علی ms031 اکبر نهاوندی ساکن مشهد مقدس حضرت رضا (ع)
# 42 - کتاب حنة النعیم در شرح حال حضرت عبدالعظیم حسنی
# ~~مدفون بری تالیف شیخ عالم عامل و فاضل کامل مولی محمد باقربن
# ~~مولی اسمعیل مازندرانی الاصل تهرانی المسکن متوفی سال 1313در
# ~~راه مشهد*
# 43 -کتاب جوامع الکلم عر بی است - اثرقریحهآ سرشار سیداختیار
# ~~فرزند غیاثالدین حسینی و این کتاب بسیار نفیس است و مرغوبودر
# ~~عالم ادبیت فوق العاده عزیز ومحبوب . سید اختیار مشارالیه سال 897
# ~~هجری شروع در تألیف نموده و کلمه افتتاح را برای تاریخشروع اختیار
# ~~فرموده چنانچه گوید.
# زینت افتتاح کتا:ی بمدح من %~% مفتاح کلشئیاری فی امتداحه
# من بعدفتح عینک ان شئت یافتی %~% تاریخ الافتتاح فخذ بافتتاحه
# وعجب آنستکه در همانسال آن کتابرا تمام کرده و کلمه تتمیم
# ~~را برای تاریخ اتمام اختیار فرموده چنانچه فرماید .
# تم یا الخیر جامع نافع %~% فا رتقب یاقتی بتعلیمه
# حین تممته بعون الله %~% بنت تاریخه بتتمیمه PageV01P045
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0057.png)

# سید هؤلف منتها درجه فصاحت و بلاغت را در این کتاب نشان
# ~~داده ودر ایجاز مطالب اعجاز کرده - بیان نگارنده ازوصف اینکتاب
# ~~قاصر، ونسخهآ آن در کتابخانهاین بنده موجود استوحاضر، والشکرلله
# ~~الملک القادر.
# 44 - کتاب حاشیه شیخ سعید شهیدزین الدین العاملی اعلی الله مقامه
# ~~الشریف بر خلاصه علامه.
# 45 - کتاب حیات الحیوان منطبعه مصر دردوجلد تالیف کمال الدین
# ~~محمدبن موسی مصری دمیری متوفی 88 ه
# 46 - کتاب الخرایج تالیف فقیه محدث مفسر نقاد قطب الدین
# ~~سعید بن هبة الله الراوندی .
# 47 - کتاب الخلاصه از آیت الله فی العالمین علامه مطلق الشیخ
# ~~حسن بن یوسف المطهر الحلی متوفی11 محرم سنه 726ه مدفون درجوار
# ~~حضرت امیر المؤمنین علیه السلام .
# 48 - کتاب خلاصة الحیات تألیف مولی عبدالرحمن بن احمدبن
# ~~محمدالشاعر الصوفی الحنفی الاشعری المعروف بجامی صاحب مؤلفات بسیار
# ~~و اشعار بیشمار، فوتش898 هجری قبرش در هرات نسخهآ که در کتاب
# ~~خانه بنده موجود است مورخست بتاریخ سنهست وثمانین و ثمانمائه یعنی
# ~~ده سال قبل از فوت جامی نوشته شده. ms032
# 49 - کتاب خیرات حسان از آ تار مستحسنه مرحوم محمد حسنخان
# ~~اعتمادالسلطنه ودرسه جلد طبع گردیده است .
# 50 - کتاب دمعة الساکبه تألیف شیخ جلیل وحبر نبیل مولی
# ~~محمد باقر دهدشتی بهبهانی طاب ثراه و علاوه بر نسخه چاپی جلد پنجم
# ~~که در رجعت است نیز نزد نگارنده موجوداست والحمدلله PageV01P046
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0058.png)

### | 47
# 51 - کتاب در منثور از تألیفات نفیسه عالم متتبع بصیر شیخ
# ~~علی بن محمدبن حسن بن زین الدین شهید ثانیست (وله ایضا کتاب
# ~~در المنظوم).
# 52 - کتاب الذریعه الی تصانیف الشیعه از تآلیفات علامه فهامه
# ~~معاصر افضل المتتبعین آقای شیخ آقا بزرک تهرانی نجفی است و تاکنون
# ~~پنج جلد از این کتاب طبع شده و در مقام خودعدیل ونظیری ندارد ه
# 53 - رجال کشی تالیف عالم بصیر باحوال رجال محمدبنعمربن
# ~~عبدالعزیز کشی و او از اصحاب و تلامذه عیاشی معروفست وکش بفتح
# ~~کاف وتشدیدشین یکی از شهر های ماوراء النهر است .
# 54 - رجال نجاشی تألیف ثقه عالم جلیل ابوالعباس احمدبن عباس بن
# ~~محمدنجاشی متوفی سال 450 ه
# 50 - کتاب رجال ابن داود تألیف شیخ فاضل محقق فقیه حسن بن
# ~~علی بن داود حلی است که از تلامذه احمد بن طاوس و جناب محقق است .
# 56 کتاب رسائل رجالیه از تحقیقات سیدالمدققین وسندالمحقیقن
# ~~حجة الإسلام والمسلمین حاجی سید محمد باقر شفتی اصفهانی متوفی
# ~~سال 1263 هجری.
# 7د - رساله ابن غضایری معروف و این رساله راسید جلیل صاحب
# ~~روضات الجنات طاب ثراة بخط خود مرقوم داشته و بای کتابخانه
# ~~سید حجة الاسلام اعلی الله مقامه فرستاده و امروز آنرساله در کتابخانه
# ~~محقرابن عبدعدیم موجوداست والحمدلله .
# 58_ رساله محاکمه بین مجتهدین واخباریین از تحقیقات عالم عامل
# ~~و مجتهد کامل شیخ محمد بن احمدبن زین الدین احسائی است وشیخ
# ~~محمدمذ کور آنرسالهرا در جواب عالم فاضل کامل شیخ عبدالله بن شیخ
~~PageV01P047
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0059.png)

### | 48-
# ~~محمد علی قطیفی مرقوم فرموده وبالاخره حق را بمجتهدین داده و طریقه
# ~~پدر خود را انتقاد نموده (1) و آنرساله ms033 قریب 15 ورق بخط آنمرحوم
# ~~در کتابخانه این احقر موجود است .
# 59 - رساله در مسائل متفرقه در درآیه و رجال و تاریخ ایضا
# ~~از تحقیقات شیخ محمد احسائی مذکوررحمة الله علیه
# 60 - کتاب روضات الجنات در تاریخ علماء و سادات از تألیفات
# ~~نفیسه سید فاضل وعالم عامل قدوة العلماءالراشدین وزبدة
~~الفضلاءوالمصنفین
# ~~آقای آمیرزا محمدباقربن زین العابدین الخونساری الاصفهانی متوفی
# ~~سال 1313 هجری اعلی اللهمقامه
# 61 - کتاب روضة اللانوار عباسی فارسی تالیف علم الاعلام شیخ-
# ~~الاسلام المحقق المدقق مولانا محمد باقر السبزواری اعلی الله مقامه
# 62 - کتاب روضة الصفاه هفت جلد آن تالیف مورخ شهیر همام الدین بن
# ~~خاوند شاه است مرحوم امیر الشعراء رضاقلیخان هدایت سه جلد بر آن
# ~~افزود ودرتهران ده جلد طبع و موسوم است بروضة الصفاء ناصری .
# ~~شهید سعید حسن بن علی بن احمد نیشابوری معروف بفتال طاب ثراه
# 64 . کتاب ریاض السالکین در شرح ادعیه سید العابدین (4)
# ~~که معروفست بصحیفه کامله تألیف سیدجلیل علام فهام صاحب اصل وشرف
# ~~وجلال سید علیخان مدنی شیرازی طاب ثراه PageV01P048
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0060.png)

### | 49.
# 65 - کتاب ریاض السیاحة تألیفعارف معارف الهی حاج زین العابدین
# ~~نعمة اللهی رحمه الله.
# 66 - کتاب ریاض العارفین تالیف امیر الشعراءمرحوم رضاقلیخان
# ~~هدایت رحمه الله .
# 67 - کتاب ریاض العلماء تالیف علام فهام بصیر نقاد خبیر آمیرزا
# ~~عیدالله معروف بافندی که یکی از بزرگان تلامذه علامه مجلسی و محقق
# ~~خونساری بوده و در حدودسال 1130 هجری دراصفهان برحمت ایزدی
# ~~واصل گردیده نگارنده ازسه جلداین کتاب استفاده کرده والحمدلله
# 68 - کتاب زبده الصحائف تالیف نوفل افندی طرابلسی.
# 69 - کتاب زبده المعارف تالیف عالم عامل زاهد مولاعلی اکبر
# ~~ازئه اصفهانی متوفی سال»123 هجری رحمه الله (اژه از بلوک رویدشت
# ~~اصفهانست) .
# 70 - سالنامه 1325 و 1326 شمسی نور دانش بقلم دانشمند
# ~~جلیل و ادیب ارجمندنبیل بانی انجمن تبلیغات اسلامی ادام الله توفیةاته
# 71 - کتاب سبحة المرجان در تاریخ علماعو ادباء هندوستان تالیف
# ~~ادیب اریب و عارف لبیب مرحوم غلامعلی بلگرامی معروف به آزاد
# ~~رحمه ms034 الله.
# 72 - کتاب سلافة العصر تألیف سید نجیب و جوهر عجیب سیدعلی
# ~~خان بن نظام الدین احمد مدنی شیرازی متوفی سال1120 هجری مدفون
# ~~در شاه چراغ قریب قبر مرحوم سید ماحد بحرانی اعلی الله مقامه
# 73 - کتاب الشافی از تصنیفات شریفه سید علماء الامه و محی آثار
# ~~الائمه کهف التقی وعلم الهدی السید الاجل علی بن حسین بن موسی الموسوی
# ~~معروف بسیدمرتضی متوفی سال 436 هجری رضی الله عنه.

PageV01P049

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0061.png)

### | 55-
# 74_ کتاب شرح باب حادیعشر- بسیار مفیدو مفصل از تصنیفات
# ~~عالم عامل متکلم حکیم محمدبن علی بن ابراهیم احسائی صاحب
# ~~مجلی است .
# 70_ کتاب شرح اصول کافی تصنیف عالم صالح زاهد محدث جلیل
# ~~القدر جناب آملاصالح مازندرانی داماد مجلسی اول متوفی سال1081
# ~~هجری - گوینداین شرح بهترین شروح کافی است.
# 76 - کتاب شرح شافیه ابوفراس اثر قلم و قریحهآ عالم عامل ادیب
# ~~صاحب لسان الفصیح والبیان الملیح سید محمدمعروف به امیر الحاج کتابیست
# ~~بس عزیز ودر سال 1296 طهران طبع شده .
# 27 - کتاب شرح عقاید ابن با بویه از تصنیفات شیخ مشایخ شیعه
# ~~و دخر شریعه محمدبن محمدبن نعمان مشهور بهشیخ مفیدمتوفی 412
# ~~هجری و این نسخه بخط مولی احمد میسی عاملی عامله الله بلطفه نزداین
~~بنده
# ~~موجود است .
# 78- کتاب شرح قصیده بردهعر بیست و نسخهغیر از شروح معروفه
# ~~است ولی شارح شناخته نشد.
# 79 - کتاب شرح قصیده تائیه دعبل خزاعی عربیست و شارح
# ~~شیخ کمال الدین محمدفسوی و نسخهآ بخط عارف جلیل آقای غلامرضا
# ~~معروف بحیران موجود است .
# 80 - کتاب شرح قصیده فرزدق در مدح مولاناحضرت سجادر4)
# ~~تألیف شیخ محمد شفیع ابن محمدعلی استرابادی
# 81 - کتاب شرح قصیده خمریه این فارض تالیف شیخ عارف نامی
# ~~مولی عبدالرحمن جامی وتاریخ فراغ او ازاین شرح سال 875 هجری
# ~~است چنانچه خود گفته PageV01P050
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0062.png)

### | -51-
# بی دعوی فضل جامی ولاف هنر درسلک بیان کشید این عقد کهر
# وان احظه که شد تمام آوردبدر   تاریخ مه وسال وی از(شهر صفر)
# 82 - کتاب شرح قصیده ms035 عینیه سید حمیری که مطلعش این ایت
# لام عمرو باللوی مریع %~% طامسة اعلامها بلقع تألیف شیخ که ال
# ~~الدین محمد فسوی بخط غلامرضا حیران مذکور.
# 83 - کتاب شرح قصیده لامیة العجم طغرائی معروف گرچه شارح
# ~~شناخته نشده ولیکن شرح غیراز شرح صلاحالدین سفدی و شروح دیگر
# ~~است و نسخهآ قدیمی که ناریخ آن معلوم نیست در کتابخانه این بتده
# ~~هوجود است .
# 84 - کتاب شرح مشیخه تهذیب الحدیث تألیف، مید جلیل خبیروشالم
# ~~متتبع بصیرمحمد اشرف ابن عبدالحسیب بن احمد اصفهانی تلمیذ علامه
# ~~مجلسی صاحب فضائل السادات و کتب دیگراست و نسخهآ اصل شرح مذکور
# ~~بخط شریف محمداشرف نزدبنده موجولست والحمدنه
# 80 - کتاب شرح مشیخه من لایحضره الفقیه : ألیف شیخ تقی زکی
# ~~المعی صاحب الکرامات مولی محمد تقی مجلسی اعلی التمقامه است
# 886 - کتاب شرح نهج البلاغه تألیف مورخ ادبب وفاضل اریب ابن
# ~~ابی الحدید معتزلی
# 87 - کتاب شرح نهج البلاغه فارسی تالیف عالم عامل وحکیم کامل
# ~~میرزا محمدباقر معروف بنواب و این کتاب در سال 1317 در طهران
# ~~طبع شده .
# 88 - کتاب شرح نهج البلاغه عربی تالیف عالم عامل ادیب آشیخ
# ~~ابراهیم بن حاجی آقاحسین خوئی تبریزی و اینکتاب دردوجلد سال 1292
# ~~در تبریزی طبع گردیده.

PageV01P051

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0063.png)

### | 54-
# 89- کتاب شهد آءالفضیلة تألیف عالم ربانی و فاضل صمدانی علامه
# ~~مینی معاصر
# 90 - کتاب صافی شرح فارسی اصول و فروع کافی از تصنیفات شریفه
# ~~عالم فاضل جلیل ومحدث محقق نبیل ملاخلیل بن غازی قزوینی معاصر مجلسی
# ~~متوفی سال 1089هجری است این کتاب بیست جلد است درشرح همه
# ~~کتاب کافی ونه جلد آن که شرح تمام اصول و کتاب طهارت باشددر کتابخانه
# ~~این حقیر فقیر موجوداست- والحمدلواهب العطیات
# 91_ کتاب صحاح تصنیف شیخ ابونصر اسمعیل بن حماد فارابی مشهور
# ~~به جوهری متوفی سنه 40 ه
# 92- کتاب صفات ممدوحه وصفات مذمومه . تألیف اقضی القضاة
# ~~علی بن محمد معروف بماوردی صاحب کتاب امثال وحکم وغیره
# 93- کتاب طبقات الرواة(1) تالیف هولای اجل اکمل افضل جامع PageV01P052
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0064.png)

# ~~فنون ms036 عقلیه و نقلیه مولی محمد تقی بن مقصود علی مجلسی متوفی سال
# ~~1070هجری
# 94 - کتاب طرائق الحقایق تألیف عارف معارف الهی وقطب سلسله
# ~~نعمة اللهی مرحوم نایب الصدر معصومعلیشاه ابن حاج زین العابدین معروف
# ~~برحمتعلی شاه متوفی سال 1244 هجری
# 95- کتاب عالم آراء عباسی فارسی تالیف میرزا اسکندر بیک
# ~~منشی که درسال1314ه در سه حلد تهران طبع گردیده .
# 96 - کتاب عبقات الانوار از تألیفات شریفه سیداجل علامة المذهب
# ~~الجعفری جناب میرحامد حسین موسویهندی متوفی سال1306هجری
# 98 - کتاب غایة المرام تألیف سید سند علام سیدهاشم توبلی بحرانی
# ~~رحمه الله(تع)
# 99. کتاب غناءالادیب در شرح مغنی اللبیب تألیف ادیب اریب
# ~~مولی علی اصغر بروجردی و فرزند سعادتمندش مولی مهدی بروجردی و
# ~~نسخه موجودهاین کتاب مورخ است بتاریج ماه شعبان سنه 1277 هجری
# 100 - کتاب غیبت تألیف شیخ الطائفه المحقه ورافع اعلام الشریعة
# ~~الحقه محمد بن الحسن الطوسی قدس الله روحه القدوسی متوفی سال 460ه
# ~~و نسخهآ که ازاین کتاب نزد بنده موجود است بتصحیح چند نفر از اولاد
# ~~مرحوم مجلسی مزین است والحمدلله
# 101 - کتاب فارس نامه تالیف عالم جلیل ادیب مرحوم حاج میرزا
# ~~حسن طبیب فسائی که از نواده های مرحوم سید علیخان معروف است.
# 102 - کتاب فروقیه تالیف شیخ فاضل کامل اعظم استادالعرب
# ~~والعجم یحیی بن حسین بحرانی و این نسخهرا محمن بن علی بن محمد الحسینی
# ~~بخط خود در تاریخ ماه ربیع الثانی سال 9965 مرقوم داشته PageV01P053
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0065.png)

# 103 - کتاب فضائل تألیف محمدبن احمدبن علی قمی معروف به
# ~~اب شادان واوخواهر زاده ابن قولویه قمی معروفست .
# 104 - کتاب فوائد رجالیه تالیف عالم عامل کامل مرحوم مولی
# ~~اس معیل خواجوئی سابق الذکرطاب ثراه
# 105- کتاب فوائد در رجال و درایه تألیف سید علماء الاعلام ومولی
# ~~فضلاء الاسلام علامه دهروفرید عصر صاحب کرامات باهره آیت اللهعلی
# ~~الانام سید محمد مهدی بن مرتضی الطباطبائی بروجردی معروف ببحر العلوم
# ~~متوفی سال1212 هجری و کلمه غریب تاریخ فوت انجناب وقبرش نزدیک
# ~~قبر شیخ طوسی است ms037
# 106 - کتاب فوائد در رجال و در آیه تالیف عالم عامل و عابد
# ~~زاهد فاضل شیخ اجل اکمل ازهدالمعاصرین مرحوم حاج میززاهدی ابن
# ~~علام فهام مرحوم آمیرزا ابوالمعالی کرباسی متوفی سال 1356 هجری واین
# ~~کتاب مشتملست برسی فائده مفصل دررجال و در آیه و بخط مؤلف مرحوم
# ~~در کتابخانه این بنا.ه مضبوط است
# 107 - کت ب، فهرست تالیف شیخ الطایفه محمدین الحسن طوسی
# ~~مذکور در نمره 100
# 108- کتاب فهرست تالیف شیخ اجل منتجب الدین ابولحسن علی بن
# ~~عباء الله بن الحسن مد عو بحسکاو او شیخ اصحاب وثقه وصدوق بوده وکتاب
# ~~او بمنزلهآ تذییل است برای فهرست شیخ طوسی واین شیخ از یکصدنفر
# ~~از زرگان علماء روایت احادیث میکرده ، وفاتش درسال 585هجری .
# 109 - کتاد فهرست تالیف شیخ فاضل خبیر و متتبع بصیر ابوالفرج
# ~~محمدبن اسحن الشیعی البغدادی الوراق متوفی سال 385ه PageV01P054
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0066.png)

# 110 - کتاب قاموس تالیف شیخ اجل متبحرابوطاهرمجد الدین
# ~~محمدبن یعقوب الصدیقی فیروزآ بادی متوفی سال 817 هجری
# 111 - کتاب قصص العلماء تألیف سید جلیل میرزا محمد بن سلیمان
# ~~تنکابنی متوفی 28 جمادی الثانیه1302 هجری
# 112 - کتاب قمقام اثرقریحهآ مرحوم معتمدالدوله فرهاد میرزا
# ~~ابن ولیعهد عباس میرزا ابن فتحعلیشاه قاجار متوفی 1304 ه
# 113 - کتاب الکامل ازتألیفات نفیسه شیخ اجل و مورخ اکمل
# ~~علی بن اثیر الدین (1) محمد جرزی متوفی سال630 هجریست که دردوازده
# ~~جلد مصرطبع گردیده .
# 114- کتاب کشگول از تألیفات شیخ بهاءالدین محمدبن الحسین
# ~~بن عبدالصمد عاملی حارئی است و آنجنب شیخ الاسلام اصفهان ودر
# ~~در بارصفوی خود و پدرش مرحوم شیخ حسین فوق العاده عزیزوبزر گوار
# ~~بودهاند واین شیخ بزر گواردرسال1030 هجری که موافق باعدد (تلخ)
# ~~است دراصفهان برحمت حق واصل و بعد ازوفات جنازه اورا بمشهد مقدس
# ~~رضوی(ع) حمل کردند و درجوار روضه مبار که در خانه خودش او را
# ~~دفن کردند .

PageV01P055

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0067.png)

### | 56
# 115 - کتاب کشگول تألیف عالم عابد فاضل محدث ورع کامل
# ~~مرجع الفقهاء مرحوم شیخ یوسف ابن احمد بحرانی متوفی سال ms038
# ~~1186 هجری .
# 116- کتاب کشگول تألیف عارف فاضل و صوفی کامل قاضی
# ~~حسین بن معین الدین میبدی وهرسه کشگول بطبع رسیده و در کتابخانه
# ~~این بنده موجود است والحمدلله
# 117 - کتاب کشف الیقین تالیف آیة الله فی العالمین علامه حلی
# ~~علی الله مقامه .
# 118 - کتاب الکنی والالقاب تألیف افضل المعاصرین و کهف
# ~~العلماء والمتتبعین آقای حاجی شیخ عباس بن محمد رضا قمی
# 119 - کتاب کنزالملوک این کتاب فارسی و تالیف سید جلیل و
# ~~عالم عامل نبیل آقای سید عبدالله جزائری است و آنمرحوم معاصر
# ~~قتحعلیشاه قاجار و ازنواده های مرحوم سید نعمة الله جزائری معروف
# ~~بوده فوائد و نوا در اینکتاب بسیار شیرین و نسخه آن نزد این احقرموجود
# ~~والحمدلله رب العالمین .
# 120 - کتاب لسان الواعظین وبیان المتعظین تألیف شیخ عالم
# ~~عامل و فاضل کامل متتبع بصیر نقاد خبیر آمیرزا عبدالله افندی صاحب
# ~~ریاض العلماء این کتاب دوجلد است .
# اول- دراعمال تمام سال ووقایع روزهاوادعیه مانوره درجمیع ایام
# ~~سال ازماه رجب شروع وبماه جمادی الثانیه ختم میکردد .
# جلددوم - درعوذات متفرقه وادعیه مختلفه و چندین رساله مبسوطه
# ~~در استخورات وخواص سور وآیات قرآنی و تعیین نورورواعمال آن و
# ~~رساله در فوائد آب نیسان وغیره و جمیع آن بخط مرحوم مؤلف در
~~PageV01P056
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0068.png)

### | 53
# ~~در کتابخانه این بنده موجود است والحمدلله
# 121 - کتاب لولؤة البحرین تالیف عالم ورع جلیل مرحوم شیخ
# ~~یوسف بحرانی
# 122_ کتاب ماثر و آثار از آثار حلیله عالم وزیر و مورخ خبیر
# ~~مرحوم حاج میرزا حسنخان اعتماد السلطنه مراغه وزیر انطباعات متوفی
# ~~ماه شوال سنه 1313 هجری طاب ثراه
# 123 - کتاب مجالس المؤمنین تالیف قاضی سعید شهید مرحو4
# ~~قاضی نورالله شوشتری ابن شریف الدین حسینی مرعشی که درسال -
# ~~بجرم تشیع شهیدشدوقبرش دراکبر آبادهند مزار معر و فیست رحمة الله علیه
# 124 - کتاب مجالس از تصنیفات رشیقه رئیس المحدثین وصدوق
# ~~العلماء الراشدین ابوجعفر محمدبن علمی بن الحسین بن موسی بن بابویه
# ~~القمی متوفی سال 381 هجری مدفون درجوارحضرت عبدالعظیم حسنی ms039
# ~~میباشد جزاه الله عن الاسلام والمسلمین خیر الجزاء وچون اینکتاب مشتمل
# ~~بر یکهزار دسی وهشت حدیث است که درنود و هفت مجلس مرحومابن
# ~~بابویه آن ها را باصحاب خود املاء میفرموده و تاریخ هر مجاسی
# ~~معین است فلذا بکتاب امالی صدوق معروف گردیده و نسخهآ صحیحه
# ~~آن که به تصحیح بعضی علماء مزیناست در کتابخانه این بنده موجود
# ~~است و الحمدلله
# 125 - کتاب مجمع البحرین در لغت از تآلیفات نفسیه مرحوم
# ~~طریحی رحمة الله علیه .
# 126 - کتاب مجموعه از تالیفات شیخ عالم عابد زاهد ورام بن ابی
# ~~فراس است و اواز اولاد های اشتر نخعی و جد اعلای سید ابن طاوس
# ~~اعلی الله مقامهاست PageV01P057
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0069.png)

# 127 - کتاب مجمع الامشل- اینکتاب بسیار مشهور و پرفائده از
# ~~تالیفات ابوالفضل احمد نیشابوری معروف بمیدانی است، وفاتش درسال
# ~~518 هجری ، وقبرش در نیشابور (ومیدان محله ایست در نیشابور که این
# ~~شیخ فاضل در آنمحله ساکن بوده) و اینکتاب بسعی مرحوم حاجی فرهاد
# ~~میرزای قاجار بطبع رسیده .
# 128 - کتاب محبوب القلوب تألیف عالم فاضل وجامع کامل
# ~~محمدبن شیخعلی لاهیجانی معروف بقطب الدین اشکوریست که از تلامذه
# ~~مرحوم میرداماد بوده اعلی الله مقامه.
# 129 _ کتاب مرآت البلدان ناصری چهار جلد و از تألیفات اعتماد-
# ~~السلطنه است .
# 130 - کتاب مستدرک الوسائل از تألیفات شریفه شیخ اجل اعظم
# ~~ثقة الاسلام وناشرالاحادیث حاجی میرزا حسین نوری متوفی سال 1320
# ~~هجری نور الله مرقده .
# 131 - کتاب مشکلات العلوم تألیف فقیه کامل وحکیم فاضل
# ~~مرحوم حاجی ملا مهدی نراقی متوفی سال 1209 هجری روح الله روحه
# 132 - کتاب مصائب النواصب تألیف قاضی سعید شهیدنورالله
# ~~شوشتری نورالله مرقده و نسخه خطی که درزمان خود قاضی نوشته شده
# ~~نزد احقر موجود است والحمدلله
# 133 - کتاب مصباح المنیر تألیف شیخ فاضل ادیب احمد بن محمد
# ~~مصری معروف به فیومی متوفی سال 770 هجری ونسخه خطی صحیحی
# ~~اواین کتاب که درسنه 1088ه در حیدر آباد نوشته شده در کتابخانه این
# ~~فقیرموجود است والحمدلله .

PageV01P058

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0070.png) ms040

### | 5
# 134 - کتاب مظاهر الانوار تالیف امیر الشعراء میرزا رضاقلیخان
# ~~عدایت رحمه الله.
# د13 - کتاب معالم العلماء ازتالیفات شریفه فخرالشیعه و محیی
# ~~الشریعه رشیدالدین محمدبن علی بن شهر اشوب مازندرانی متوفی شب
# ~~جمعه 22 شعبان سنه 588 هجری
# 136- کتاب معاهد التنصیص تألیف ادیب فاضل لبیب عبدالرحیم
# ~~بن عبداارحمن عباسیاست؛ این کتاب که درعالم ادبیت کم نظیر و مؤلف
# ~~درسال 934- از نوشتن آن فارغ گردیده درسال 1316 هجری درقاهره
# ~~مصر طبع ونسخه مطبوعه نزد این بنده هوجود است والحمدلله
# 13 - کتاب هقامع الفضل تألیف شیخ فاضل کاهل محقق آقا
# ~~محمد علی بن محقق بهبهانی متوفی سال1316 هجری، وقبرش درخارج
# ~~کرمانشاه هشهور است .
# 138- کتاب مناقب از تألیفات شریفه ابن شهر آشوب اعلی الله مقامه
# 139- کتاب مناقب تألیف شیخ عالم فقیه وفاضل نبیه محمد بن
# ~~شاذان قمی، این شیخ خواهرزاده ابن قولویه قمی وشیخ کراچکی
# ~~معروفست واگرچه نسخه مناقب او خیلی کمیاب و عزیز الوجود است
# ~~ولی در کتابخانه این بنده موجود است والحمدلله .
# 140 _ کتاب منتظم ناصری از تألیفات اعتماد السلطنه مراغهآ ودر
# ~~سه جلد بطبع رسیده است
# 141- کتاب منتهی المقال تألیف عالم فاضل رجالی ابوعلی محمدابن
# ~~اسمعیل حایری، نسبش منتهی باابوعلی سینا، اصلش ازطبرستان، فوتش
# ~~درسال 1216 در کر بلا اتفاق افتاد وهمانجا مدفون گردید طاب الله ثراه
# 142_ کتاب منهج المقال تألیف سید اجل وعالم زاهدورع محقق آمیرزا
~~PageV01P059
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0071.png)

### | 69
# ~~سال1028 هجری در مکه فرت گردیده و نزدیک قبر خدیجه کبری
# ~~مدفون شده .
# 143- کتاب ناصریات ازتصنیفات شریفه کهف الساده و منبع السعاده
# ~~سیدمرتضی اعلی الله مقامه
# 144 - کتاب ناسخ النواریخ از تألیفات شریفه افضل مؤرخیر.
# ~~مرحوم میرزا محمد تقی سپهر معروف بلسان الملک پسر مرحوم
# ~~ملا علی ضرابی کاشانی متوفی روز چهار شنبه 27 ربیع الثانی 1298
# ~~هجری مدفون درنجف اشرف - ومخفی نماند که نه چلد کتاب ناسخ -
# ~~التواریخ را خود مرحوم سپهر نگاشته و پنج جلد را فرزندش مرحوم
# ~~میرزا عباسقلیخان سپهر مترفی سال 1340 یا1341 هجری ms041 و آن پنج
# ~~جلد عبارتست از دو جلد حالات حضرت سجاد و دو جلد حالات امام
# ~~محمد باقر(ع) و یکجلد حالات حضرت زینب سلام اللهعلیها رحمة الله
# ~~علی الوالد والولد.
# 144- کتاب نامهآ دانشوران اینکتاب از کتابهای مشروح و مهم
# ~~تراجم احوال علماء و عرفا و ادبا در زبان فارسی است که در زمان
# ~~مرحوم ناصرالدین شاه باهتمامعدهآ از فضلاء تألیف کردید، و هفت جلد
# ~~آن انتشاریافته « ؤلفین نامهآدانشوران .
# اول جناب حاجی میرزا ابوالفضل ساوههٔ‌ .
# دوم میرزا حسن طالثانی .
# سوم میرزاعبدالوهاب قزوینی ومخصوصا شمس العلماء عبدالرب
# ~~آبادی بعد ازفوت بعضی مؤلفین مذکور بمعاونت غیاث الدین ادیب تألیف
# ~~اینکتابرا تعهد نموده و تا جلد هفتم را منتشر ساخته - و ناگفته نماند
~~PageV01P060
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0072.png)

### | 
# ~~که مؤلفین مذکور در تحت نظر مرحوم میرزا حسنخان مراغه اعتماد
# ~~السلطنه این کتاب مستطاب را تألیف نموده چنانچه بر اهل اطلاع
# ~~وشیده نیست .
# 145_ کتاب نخبة المقال منظومه ایست در رجال تألیف سید
# ~~جلیل ادیب آسید حسین بن سید رضا آل بحرالعلوم طاب ثراه .
# 146 - کتاب نقدالر جال تألیف سید جلیل ماهرعالم رجالی معروف
# ~~می مصطفی بن حسین تفرشی که ازاکابر تلامذه مر حوم مولی عبدالله التستری
# ~~اعلی الله مقامه بوده و کتاب نقد را بدستور آن استادارجمند مرقوم داشته
~~.
# 147 - کتاب وجیزه رجال موجزیست از علامه مجلسی اجلسهالله
# ~~فی فرادیس الجنان
# 148- کتاب وفیات الاعیان تألیف احمد بن محمد بن ابراهیم
# ~~بن ابی بکربن خلکان اربلی شافعی اشعری مورخ معروف متوفی26
# ~~رجب سال681 هجری
# 149 -کتاب وقایع الایام تألیف عالم فاضل واعظ معاصر جناب
# ~~آقای مولی محمد علی تبریزی خیابانی سه جلد اینکتاب بطبع رسیده
# ~~و مابقی در عهده تآخیر است
# 150- کتاب هدیة الاحباب رجال مختصریست ازعالم عامل عابد
# ~~زاهد آقای حاج شیخ عباس قمی رحمه الله
# و در پایان این گفتار ناگفته نماند که هجلات و رسائل و کتب و
# ~~روزنامه هائیکه در دسترس نگارنده است و برای تألیف اینکتات از آنها
# ~~استفاده مینماید زیاده از شماره ms042 فوق است و فعلا بهمین اندازه قناعت
# ~~کرده ولی در بین نگارش مطالب کتاب البته اشاره بمدرک و سند هر
# ~~مطلبی درصورت ازوم خواهیم کرد (و الحمد لله الذی انزل علی عبده
# ~~الکتاب ولم یجعل له عوجا) PageV01P061
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0073.png)

### | 62
### | گفتار هشت
# ~~در ذکر مطالبی که قبل از شروع درهقصود تذکر آنهالازم است
# (مطلب اول)- آنکه درجمیع مسودهها ویادداشتهای این کتاب
# ~~سیره بنده نگارنده بر این جاری بوده که هر بابی را باسامی شریفهٔ‌
# ~~پیشوایان دین وائمه طاهرین صلوات الله علیهم احمعین تو شیح نموده
# ~~زیرانگار نده ایمان دارم که جمیع فصحای عالم و بلغای بنی آدم درقصاحت
# ~~وبالاغت خوشهچین خرمناین انوار قاهره اند ، مشرع فصاحت وحافظ
# ~~وحی رسالت آن بزر گوارانند بلکه علمای فن ادب و مستوفیان عجم وعرب
# ~~همگان طریق خطابه وکتابت رااز وجود مقدس امیرالمؤمنین (ع) تعلیم
# ~~گرفتند، گویند عبدالحمید مستوفی مروان حمار که در کتابت و قدرت قلم باو
# ~~مثل میزنند ومیگویند (بدئت الکتابه بعبد الحمید وختمت بابن العمید)
# ~~یکصد فصل از کلمات آنحضرترا حفظ کرده بود- ابوعثمان معروف بجاحظ
# ~~باهمه عداوت ونصب وتعصب در رسالهٔ‌ (1) که در افضلیت اهلبیت رسالت
# ~~برجمیع افراد بشر نوشته میگوید (ثم لیس فی الارض قوم انطق خطیبا ولا
# ~~اکثر بلیغا من غیر تکلف ولاتصنف من بنی هاشم وقال ابوسفیان بن الحارث
# لقد علمت قریش غیرفهم %~% بانانحن اجودهم حصانا
# واکثرهم دروعا سابغات %~% وامضاهم اذاطعنواسنانا
# وارفعهم عن الضراء فیهم %~% و اثبتهم اذانطقو السانا
# واماالمغطق والخطب فقدعلم الناس کیف کان علی بن ابیطالب رضی الله عنه
# ~~عندااتفکیر والتحبیر وعند الارتجال والبدیهة وعندالاطناب والایجاز
~~PageV01P062
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0074.png)

### | 61
# ~~فی وقتیهماو کیفکان کلامه قاعدأوقائمأوفی الجماعات و منفرد امع الخبرة
# ~~االاحکام والعلم بالحلال والحرام، جاحظ که خود ازعظماء فصحاعو کبراء
# ~~بلغا ست در این جملات تصدیق کرده که هیچکس مثل امیر المؤمنین
# ~~علی بن ابیطالب (ع) بتجمیل جملات وتلفیق کلمات قادر نبوده ، واین
# ~~تصدیق منحصر بجاحظ نیست، قولیست که جملکی برانند ، تمام
# ~~علماء معانی بیان معتقدند که اگر نبود ms043 کلمات وخطب آن بزرگوار نه
# ~~امیری میتوانست نامهآ شیوائی بوزیر خود بنویسد، ونه رعیتی میتوانست
# ~~عریضهآ زیبائی بپادشاه خود عرض نماید.
# ~~از رهگذر خاک سر کوی شمابود  هر نافه که در دست نسیم سحرافتاد
# خلاصه این عقیده بنده نگارنده را بر آن داشت که هربابی ازابواب
# ~~مانیه این کتابرا بنام یکنفرازاین خانواده زینت دهم و بنام آنهاشروع
# ~~نمایم وبذکر اسماعمبار که آنها کسب میمنت وسعادت نمایم ، وتتبع و
# ~~استقصائیکه در آن میرودوسیله نجات واسباب عفوجرائم وسیئات شود،
# ~~باین قصدونیت بودم وهرروزباین رغبت میافزودم تاحال که قلم روسیاه
# ~~را برای مبیضه کردن یادداشتها آماده، ودست بکاروپابراه نهاده، هنوز
# ~~قدمی بر نداشته وقلمرا بصفحه کاغذنگذاشته بودم که هاتف غیبی بگوش
# ~~هوشم گفت قلمر ابینداز که چون صفحه روسیاه خواهی شدو گام پیش منه که
# ~~خواهی لغزید ذوات مقدسه آل اطهار که جامع صفات کمالیه موجودات و مکمل
# ~~صور مثالیه ممکناتند در عرض دیگر مردمان قرار دادنو اسامی مقدسه
# ~~آنانرا با اسامی دیگران ذکر کردن گوهررا باخزف دریکمعرض نهادنست
# ~~وابواب ملامت برروی خود گشادن ، نور را بانار چه مناسبتی، گلرا با
# ~~خارچه مجانستی، کریمهآ قرآن مجیدرا بانمیقه ععد الحمید جنسیتی نیست،
~~PageV01P063
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0075.png)

### | 64
# ~~مظاهرالهیه رادرعدادانسانهای ضعیف الارکان آوردن توعی از بی ادبیست،
# ~~این اختلاط اختلاط لاهوت وناسوتست و این ارتباط بیمعنی ونامر بوط.
# چون بکوش هوش این سخنان را شنیدم ناگهان ازخواب غفلت
# ~~بیدارشده، ومهیای انابه واستغفار گردیده و آن مسودهها را بآب دیده
# ~~شسته و ازاین خیال در گذشته ترجمه حال وزند گانی و فضائل فائقه و هناقب
# ~~رائقه آن ذوات مقدسه را بکتب احادیث واخبارحواله نموده وهمانا
# ~~در توشیح ابواب اینکتاب بنام خدام آن بزر گواران اقتصارنموده و چهره
# ~~اوراق آنرا بالقاب زاهره مداحین ایشان آرایش داده و گمان میکنم
# ~~دقیقه یابان براین تیاعد وتقرب آفرین گویند وتحسین نمایند .
# مطلب دوم - درذکر کلماتیکه در کتب علماء ومورخین و ارباب
# ~~تراجم باین سلسله علیه اطلاق شده باید دانست که علماء رجال ms044 وارباب
# ~~تراجم در کتب خود این سلسله جلیله را بهفت کلمه معرفی کردهاند .
# 1 - کلمه محدث 2- حافظ 3- واعظ 4- ناصح 5- خطیب 6 - مذکر
# ~~7- مبلغ نگارنده درموقع ضبط حالات وعاظ عظام وخطباء گرام از کلمه
# ~~محدث و کلمه حافظ صرف نظر نموده نظر باعمیت این دو کلمه مگر در
# ~~صورتیکه ضمیمه کلمه دیگری باشد یعنی مثلا در ترجمه کسی گفته
# ~~باشند (فلان محدث واعظ) (یا حافظ واعظ) وحتی دراطراف کلمه ناصح
# ~~و مذکرهم غوروتامل نموده کمااینکه هر گاه درترجمهآ کلمه خطیب بنظر
# ~~رسید تحقیق کرده که از خطباء نمازجمعه نباشد که فقط روزجمعه خطبه
# ~~خوانده باشد بلکه ازشدث تبرز دروعظ وخطابه این کلیه در حق او
# ~~استعمال شده ، وخلاصه آنکه اوصاف والقابیکه بامنبر بیشتر مناسبت دارد
# ~~مورد بررسی نگارنده بوده است .
# واما بزرگان علمائیکه ماهی یکمرتبه یا دومرتبه منبر میرفتهاند
~~PageV01P064
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0076.png)

# ~~ومتن احادیث را ازحفظ یا ازروی کتاب صحیحی میخواندهاند و یکنفر یا
# ~~چند نفر از تلامذه ایشان عین آن احادیث را با تاریخ روزوماه و سال
# ~~مینوشتهاند وصورت مجلس میگرفته اند که باصطلاح علماء در آیه و علم
# ~~الحدیث آنعالم خواننده را (مملی) ونویسنده را (مستملی) وعین احادیث
# ~~نوشته شده را (امالی) یا (مجالس) یا (عرض المجالس) میگویند اگرچه
# ~~آنها هم بسیارند وحالات واخبار و آثار هریک آنها را بشرح نگاشتن
# ~~مجلدیرا مشحون خواهد ساخت ولیکن برای اینکه فوائد اینکتاب تمام
# ~~باشد واسامی شریفه ایشان هم زینت بخش این اوراق گردد نگارنده
# ~~باسامی بیست نفر از مشایخ امامیه اشاره مینماید ومن الله التوفیق .
# 1- سید شریف ابوطالب یحیی بن الحسین بن هرون حسنی است
# ~~سیدبن طاوس در اقبال فرهوده (له کتاب الامالی) .
# 2- شیخ ابوالفتح هلال بن معمدبن جعفربن سعدان، حفار بغدادی
# ~~شیخ خطیب بغداد وشیخ طوسی است که درسن نود و دوسالگی درسال
# ~~414 هجری در بغدادرحلت نموده ، شیخ طوسی فرموده (له کتاب الامالی)
# 3- سید شریف نقیب نحوی لغوی محدث ابوالسعادات هبة الله
# ~~بن علی بن محمد بن حمزه علوی معروف ms045 بابن الشجری متوفی26 ماه
# ~~ومضان سال 522 هجریست ابن خلکان پس ازترجمه اومیگوید (ومن
# ~~اکبر تألیفاته کتاب الامالی) .
# 4 - شیخ جلیل بزر گوار محمدبن الحسن الطوسی قدس الله روحه
# ~~القدوسی است وامالی اومعروفست به امالی ابن الشیخ .
# 5 - شیخ جلیل بزر گوار ابو عبدالله محمدبن محمدبن نعمان
# ~~معروف بشیخ مفید متوفی سال 413 هجری است نجاشی میگوید (له
# ~~کتاب الامالی المتفرقات) .

PageV01P065

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0077.png)

### | 66-
# 6 - شیخ بزرگوار ثقة صدوق ابن بابویه قمی وامالی او معروف
# ~~است بمجالس وشرح آن در گفتار هفتم گفته شد .
# 7 - شیخ بزر گوارجلیل ابواالفضل محمدبن عبدالله بن محمد بن
# ~~عبیدالله بن بهلول شیبانی متوفی سال 387 هجریست که بنقل خطیب در تاریخ
# ~~بغداد درنود سالگی ازدنیا رفته وسید بن طاوس در اقبال وسید بحرانی
# ~~درمدینة المعاجز از امالی این شیخ جلیل بعضی ادعیه وزوایات را نقل
# ~~فرمودهاند.
# 8 - حاکم نیشابوری حافظ ابوعبدالله محمد بن عبدالله معروف
# ~~بابن البیع متوفی سال 405 هجری است حاجی خلیفه در کشف الظنون
# ~~گفته (له کتاب الامالی).
# 9 - محدث جلیل مولی محسن بن مرتضی معر وف بفیض کاشانی
# ~~متوفی سال1091 هجری است ، امیرمحمد اشرف تلمیذعلامه مجلسی
# ~~درفضائلالسادات گفته (له کتاب الامالی).
# 10 - شیخ فقیه صالح لیث بن سعد بنلیث اسدی نزیل زنجانست -
# ~~شیخ مفید عبدالرحمن نیشابوری معروف فرموده (له کتاب الامالی
# ~~فی مناقب اهل البیت) .
# 11 - شیخ جلیل اقدم ابوالقاسم علی بن محمدبن علی خزاز قمی
# ~~رازی صاحب کفایة الاثرتلمیذ شیخ صدوق ابن بابویه است ، عالم فاضل
# ~~معاصردر دریعه میفرماید ( رأیت نسبة کتاب الامالی الیه فی بعض کتب
# ~~المتأخرین) .
# 12 - سید شریف علم الهدی متوفی سال 436 هجریست و امالی
# ~~اومعروف بغررودرر است .
# 13 - سید ابوطالب علی بن حسین حسینی است سیدبن طاوس در PageV01P066
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0078.png)

### | 67
# ~~کتاب غیاث سلطان الوری اخباری ازامالی این سید جلیل نقل فرموده .
# 14 - سید نقیب ابوالعباس عقیل بن حسین بن محمدبن علی است
# ~~(له کتاب الامالی).
# 15 - سعیدبن نصر، کفعمی در آخر کتاب بلد الامین ms046 گفته است
# ~~(له کتاب الامالی).
# 16 - سید حسین بن سید دلدار تقوی نصیر آبادی متوفی سال
# ~~1237هجری است، فاضل متبتع معاصر درذریعه فرموده (له کتاب الامالی
# ~~فی تفسیربعض سورالقرآن) .
# 17 شیخ جلیل احمدبن علی بن الحسین بن شادان قمی است
# ~~نجاشی گفته (له کتاب الامالی) .
# 18- ابوالعلاء احمد بن عبدالله معری متوفی سال499 هجریست حاجی
# ~~خلیفه در کشف الظنون میگوید کتاب امالی او دریکصد کر اسه و تمام نیست .
# 19 - شیخ جلیل مهذب الدین ابوالفضل احمدبن حسین بن یحیی
# ~~بن سعید همدانی معروف ببدیع الزمان وعلامه همدان است که از ندماء
# ~~وزیرصاحب بن عباد بوده و درسال 9938 هجری در هرات برحمت حق
# ~~واصل گردیده ایضا حاجی خلیفه در کشف الظنون بعنوان امالی بدیع
# ~~همدانی آنرا ذکر کرده .
# 20 - شیخ جلیل ابراهیم بن سلیمان قطیفی است مرحوممیراشرف
# ~~در فضائل السادات فرموده (له کتاب الامالی) و پوشیده نماند که
# ~~جمع دیگری از اعلام علماء امامیه رضوان الله علیهم اجمعین نیز کتاب
# ~~امالی دارند طوسی مثل شیخ تقه جلیل ابوبکر احمد بن حسین بن
# ~~احمد خزاعی نزیل ری که خدمت سیدرضی وسیدمرتضی وشیخ طوسی
# ~~نورالله مشاهدهم تلمذ کرده واوپدر شیخ جلیل عبدالرحمن نیشابوریست
# ~~ومثل خود عبدالرحمن نیشابوری ومثل عم او شیخ عدل محسن بن PageV01P067
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0079.png)

# ~~حسین بن احمد نیشابوری ومثل سید جلیل شریف ابومحمد اطروش
# ~~معروف بناصر کبیرودیگران ولی چون اسامی وشرح حال و مؤلفات آنها
# ~~مفصلا در کتاب ماموجود است وهمچنین اسامی جماعتی از اعاظم اهل
# ~~سنت و جماعت که انها نیز صاحب امالی هستندو بمناسبت منبری بودن
# ~~و وعظ اسامی آنها وشرح حال آنها کاملا ضبط گردیده فلذا این مطلب
# ~~را همین جا خاتمه داده و بقیه را خوانندگان گرام در ابواب کتاب
# ~~خواهند یافت والسلام.
# مطلب سوم درفهرست این کتاب مستطاب - ازاین پیش مرقوم گردید
# ~~که این کتاب خلدمآب مشتملست بریکمقدمه ویک خاتمه وهشت باب
# ~~اکنون که بفضل برورد گار از تمهید مقدمات فارغ گردیده لازم است
# ~~قبل ازشروع ms047 درابواب بفهرست اجمالی آن اشاره شود تاپیدا کردن هر
# ~~اسمی سهل باشد وضمنا خوانندگان بایستی بدانند که درهمه ابواب این
# ~~کتاب تر تیبی که کشف از درجات ومراتب نماید اصلاملحوظ نگردیده بلکه
# ~~اسامی را باقتضاء حروف برسبیل مألوف بدون رعایت تاخیر ونیت تقدیم
# ~~ثبت نموده پس درتعداد اسماء این سلسله جلیله نههیچ تقدم راازروی
# ~~تقدیم بدانند و نههیچ تعقب را ازدر تاخیر.
# و نیز بایستی بدانند که این بنده هر گزادعای استقصاء تام و استقراء
# ~~عام نکرده بلکه خود مقرو معترفم که باعدم وسائل و کوچکی دائره
# ~~احاطه بنده آنچه ذکرشده اندکی از بسیار است ویک از هزار ای بسا
# ~~وعاظ شیرین گفتار وخطباء نیکو کردار که اسامی آنها از صفحهآ روزگار
# ~~محو گردیده یا آنکه اسامی آنها در بطون کتب ثبت ولی بنظر نگارنده
# ~~نرسیده (سبحانک لاعلم لناالاما علمتناانک انت الغرین الوهاب) .

PageV01P068

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0080.png)

# بنک فهرست ابواب بطریق اجمال
# ~~باب اول در تاریخ حال خطباء و وعاظ گرامی که اسامی آنهامبد و بحرف الف
~~است
# # باب دوم %~% بحروف ب ت ث جاست
# # باب سوم %~% بدوحرف ج خ
# # باب چهارم %~% 4 %~% بحروفد ذر زسش*
# # پاب پنجم %~% بحروف صض ط ظ «
# # باب ششم %~% 3 %~% بدوحرفع غ
# # باب هفتم %~% بحروف ف ق کل *
# # بابهشتم   3 %~% 4 %~% بحروف من و ه ی*
# وخاتمه مشتمل برچهار فردوس است
# ~~فردوس اول درتاریخ حال وعاظ وخطبائیکه اسامی آنهارا پیدا نکرده
### | ومعروفند بکنیه آب
### | 2 %~% معروفین بکنیه ابن
# ~~فردوس دوم
# # فردوس سوم %~% 3 %~% معر وفین به القاب
# # فردوس چهارم %~% 3 %~% 4 %~% واعظات معروفات
# در پایان این گفتار مسیول ومأمول بنده نگارنده از خوانندگان
# ~~گرام چنان است که هنگام مطالعه این اوراق از طریق اعتساف کناره
# ~~گیری نمایند و از در سلامت وانصاف در آیند واگر احیانابر طغیان قلمی
# ~~یا لغزش قدمی واقف کشتند از در فتوت ومردمی اصلاح فرمایند وعنوان
# ~~اعتراض بجفون اغماض فروپوشند .
# فعین الرضاعن کل عیب کلیلة   کماان عین السخط تبدی المساویا PageV01P069
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0081.png)

# (درتاریخ ms048 حال گویند گان اسلام از خطیاء).
# عظام ووعاظ گرامیکه اسامی انان مبدوبحرف الفاست)
# ~~الخطیب الشریف اللسن ، ونابفه بنی الحس، امام الزیدیه ،
# ~~*(السیدالکریم، ابراهیم ، این عبدالله المحض ابن الحسن المثنی)*
# ««این الحسن المحتبی صلوات الله و سلامهعلیه»
# از بزرگان علماء عظام ، وسترکان خطباء گرام ، وائمه شیعه
# ~~زیدیه است، آن جناب برعقیده زیدیه در مقام هفم امامت افتاده چه
# ~~ایشان از امیر المؤمنین علی علیه السلام تا حضرت سجاد زع) با جمله فرق
# ~~شیعه همعنان آیند پس روی عقیده بازید شهید نمایندو سپس باقتیل جرجان
# ~~یحیی بن زید ، آنگاه بر حسب وصیتی که در طی اسناد صحیفه کامله
# ~~حضرت سجاد(ع) ایرادشده امامت زیدیه با نفس زکیه محمدبن عبدالله
~~PageV01P070
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0082.png)

# ~~انتقال یافته و از او ببرادرش ابراهیم قتیل باخمری (1) که صاحب این
~~ترجمه
# ~~است اختصاص گرفته که تمامی خصایص و مزایائیکه مردم زیدیه شرط امامت
# ~~میدانند در وجود او جمع بوده .
# این فرقه گویند (کل فاطمی عالم زاهد شجاع سخی خرج بالسیف
# ~~للخلافة فهوا امام واجب الطاعة سوآءکان من ولدالحسن اوالحسین) یعنی
# ~~هرکس که از نزژاد فاطمه زهراء سلام اللهعلیها باشد ، وشرف علم، وصفت
# ~~زهد، وفضل شجاعت، وملکه سخاوترا دارا باشد بوجهة خلافت خروج
# ~~بسیف نماید او امامی است که اطاعتش بر تمام مسلمین واجب است .
# ابوالفرج در مقاتل الطالبین گفته وکان ابراهیم من کبار العلماء
# ~~فی فنون کثیرة وکان جاریا علی شاکلة اخیه محمد فی الدین والعلم
# ~~والشجاعة والشده .
# در نامه دانشوران است که (وکان ابراهیم تلواخیه محمد النفس
# ~~الزکیه فی العلم والدین والشجاعة وکان خطیبافصیحا جید النقدفی الشعر
~~الحسن
# ~~والبدیهة فیه) یعنی جناب ابراهیم در علم ودیانت و فضل وشجاعت تالی
# ~~برا درش محمدبود واو خطیبی بود زبان آور وادیبی هنر گستر،خاطری
# ~~سخن شناس داشت وطبعی بدیهه گوی .

PageV01P071

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0083.png)

# نگارنده گوید فضل و مقام جناب ابراهیم بسیار است و آن بزر گوار
# ~~به کمالات وخصایص چند از دیگر فتیان بنی الحسن امتیاز داشت واو
# ~~برادر اعیانی نفس زکیه است ms049 وهردوراپدر عبدالله محض پسر حسن مثنی
# ~~بود ، ومادر آنهاهند دخترا بوعبیدة بن عبداللمه بن زمعة بن اسودبن مطلب
~~بن
# ~~عبدالعزی بن قصی بن کلاب است .
# وعبدالله را از آنراه محض گفتند که از بنی الحسن اول کسی است
# ~~که جامع نژاد سبطین است چنانکه حضرت امام محمد باقر علیه السلام
# ~~از بنی الحسین چراکه مادرعبدالله بن الحسن بن الحسن علیه السلام قاطمه
# ~~دخترحضرت حسین (ع) بود ومادر حضرت محمدباقر (ع) فاطمه دختر
# ~~حضرت امام حسن صلوات الله علیهم اجمعین، بنابراین عبدالله از شرف
# ~~طرفین ونسب ابوین محض اصالت بود وازاین روی در مقام مفاخرت
# ~~میگفت (انااقرب الی رسول الله (ص) ولدتنی بنت رسول الله مرتین) عبدالله
# ~~را شیخ بنیهاشم میکفتند و اوبوفور فضل و کثرت کرم وعلوهمت وحسن
# ~~صورت درعصر خود ممتازبود ، ابوالفرج دراغانی میگوید مصعب زبیری
# ~~در وصف عبدالله محض گفته (انتهی کل حسن الی عبد الله بن حسن بن الحسن
# ~~علیه السلام) یعنی سرانجام هرخوبی و بازگشت هرنیکوئی بعبدالله
# ~~محض است .
# اکنون برسر خبرابراهیم باز گردیم وحدیث اورا از بدایت هوس
# ~~خلافت و آغاز داعیه امامت الی نهایت امر وانجام عمرش مختصرا
# ~~بپای بریم*
# آنچه دراین خصوص از کتب سیر و تواریخ زیدیه مستفاد میگردد
# ~~آنستکه چون از لسان مبارک حضرت رسول (ص) این بشارت مسموع
# ~~جهانیان بود که (لوبقی من الدنیایوم لطول الله تعالی ذلک الیوم حتی
~~یظهر PageV01P072
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0084.png)

### | .
# ~~فیها مهدینا یملاءالارض عدلا کماملئت جورا) یعنی اگر از عمردنیا باقی
# ~~نباشد مگریکروز خداوند متعاا، آن یکروز را طولانی نماید تا مهدی
# ~~ظهور نمایدوزمین را پس از آنکه ازجوروستم پرشده باشد از عدل و داد
# ~~پرکند ، همینکه در بحبوحه تغلب و استیلاءبنیامیه محمد پسر عبدالله
# ~~محض بوجود آمد مردماو را مهدی موعود پنداشتند و بفحوای فرمایش
# ~~پیغمبرصلی الله علیه و آله که فرموده(المهدی من ولدی اسمه اسمی واسم
~~ابیه
# ~~واسم ابی) یعنی مهدی این امت از فرزندان من و نام او نام من و نام پدرش
~~نام ms050
# ~~پدرمن است این حدیث را بولادت وی اشاره گرفتند و بر این تاویل
# ~~او را بلقب مهدی میخواندند، جمعی از بنی هاشم خاصه اولادامام حسن
# ~~علیه السلام از شمائل حال وی چنان فال میزدند که اوملک بنی امیه را بر
# ~~اندازد وروی زمینرا ازعدل آباد سازد ومؤید این خیال آنکه درمیان
# ~~دو کتف محمد خالی بزرک وسیاه بود همحنانچه خاتم نبوت بر کتف
# ~~پیغمبر (ص) میگفتندایر. مهر امامت است ونشانه خاتم نبوت ، چندان
# ~~که محمد بزرک میشد وآثار جلالت و شهامت از شرف عنصر واصالت
# ~~گوهرا وبظهور میرسید برعقیده بنی هاشم افزوده میگشت و بر حرمت
# ~~و تبجیل او میافزودند .
# یحییب . زید بهمین بندار محمدو ابراهیم رابه خلافت بر گماشت
# ~~و ودیعه خودرا ازخراسان بنزد ایشان روانه داشت بتفصیلی که در اسناد
# ~~صحیفه کامله از متو کل بن هارون بلخی منقول است، و در اواخر آن حدیث
# ~~مذکور است که متو کل بر. هرون گفت وقتی در مدینه چشم حضرت
# ~~صادق (ع) بآن صحیفه افتاد بگریست و فرمود بخدای سوگند که این
# ~~خط عمم زید ودعای جدم علی بن الحسین علیه السلام است پس من اجازت
~~PageV01P073
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0085.png)

### | 4ا
# ~~خواستم که آن ودیعه را به محمدو ابراهیم پسران عبدالله محض برسانم
# ~~آن حضرت فرمود بجای خودباش آنگاه از پی محمدو ابراهیم فرستاد
# ~~تاهر دو حاضر گشتند آنحضرت بآنهافرمود این میراث پسر عم شمایحیی
# ~~است از پدرش زیدوشمارا باوجودبرادرانش بآن مخصوص داشته ومارا
# ~~در باره آن بر شما شرطی است آنها گفتند بفرمای که قول شما مقبول
# ~~أست فرمود این صحیفه را از مدینه بیرون نبرید گفتند چرا فرمود پسر
# ~~عم شما یحیی آن بیم داشت که من برشما دارم گفتند یحیی وقتیکه قتل
# ~~خویش رابدانست براین صحیفه بیمناک شد فرمود شما نیز ایمن مباشید
# ~~بخدای سو گند که شما خروج خواهید نمود چنانچه یحیی خروج کردو کشته
# ~~خواهید شد چنانحه یحیی کشته شد ، متوکل گوید محمد و ابراهیم
# ~~از مجلس ms051 برخواستند ومکرر میگفتند لاحول ولاقوة الابالله العلی العظیم،
# ~~این ببودتا عمر دولت امویان را زمان پیری درآمد وولیدبن یزید بقتل
# ~~رسید پس گروهی از بنی هاشم طالبیتا و عباسیا درابواء مدینه که تربت
# ~~آمنه ما در پبغمبر (ص) در آنست فراهم آمدند که شناختگان آنها ابراهیم
# ~~امام وابوالعباس سفاح و منصوروصالح بن علی ومحمدبن عبداللمه بن عمرو
# ~~بنعثمان وعبدالله محض وپسرانش محمدو ابراهیم بودند، بعد اخطابه
# ~~های جذاب عبدالله محض همگان با محمد بیعت کردند وراضی بخلافت
# ~~او شدند مگر حضرت صادق علیه السلام که مخالفت نمود و فرمودزینهار
# ~~اینکار نکنید که هنوز عهد دولت مانرسیده ، واماپسر تو ای عبدالله مهدی
# ~~منتظر وقائم موعودنیست ، واگراین بیعت برای امر بمعروف و نهی ازمنکر
# ~~انجام دهید بخدا سو گند که ما از بیعت تو تجاوز نکنیم که خود شیخ
# ~~بنیهاشم وبزرک اشرافی عبدالله چون سخین آنحضرترا دیگر گون
# ~~شنید در خشم شد و گفت خدای تعالی تور اعلم غیب نیاموخته و این سخنانرا
~~PageV01P074
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0086.png)

### | 12-
# ~~از روی حسدی که بر محمدداری بزبان آوری آن حضرت چون سخن
# ~~عبدالله بشنید بزبان اعجاز فرمود (ان هذاالامر واللهلیس الیک ولاالی
# ~~ابنیک وانماهولهذاثم لهذاثم لولده بعده فیهم ولایزال فیهم حتی
~~یؤمرواالصبیان
# ~~الصبیاویشاورواالنسوان) یعنی بخداسوگند که خلافت نه تورا آیدونه پسران
# ~~تورا بلکه سفلح را باشد آنگاه منصورراو سیس در اعقاب اوتازمانیکه کود
~~کان
# ~~راامیر کنندوزنان را مشیر، و پسران تومحمد و ابراهیم البته کشته کردند
# ~~این بفرمود و از مجلس برخواست بعد از این مجلس محمدبن عبدالله
# ~~محض که خود را مهدی موعود میدانست امرش همحنان بین الظهور و
# ~~الخفاءمیکذشت تاسال 132 هجری که تاریخ آغاز خلافت عباسیان است .
# ~~در این تاریخ امام زیدیه بابرادرش ابراهیم مختفی شدند که هم از تعرض
# ~~عباسیان ایمن بمانند وهم احادیث غیبت مهدی موعود در حق آنهاصادق
# ~~آید، ودر خلال آن حال مقدمات خروج را نیز تمهید کنند، سفاح
# ~~و منصوررااز تواری ایشان عیش دولت منقص بود و صفای ملک ms052 مکدر
# ~~غمی نداشتند جز آنکه محمد و ابراهیم را بدست آورند و بکشند چرا
# ~~که بیعت محمد بر گردن ایشان بود و خود رعیت اولاد علی علیه السلام
# ~~محسوب هی شدنل.
# سفاح در بدایت استقلال در طلب محمد و ابراهیم جدی بکمال
# ~~داشت ولی عاتبت از آن اهتمام بایستاد، در سال136 هجری سفاح بمرد
# ~~منصور بر مسند خلافت نشست ویک جهت مصمم اعدام محمد کردیدو بالاخره
# ~~جمیع بنی الحسن را که بروایت واقدی بیست نفر بودند درسال144هجرت
# ~~بگرفتندوز نجیر گران بگردن آن بزر گواران گذاردند و از مدینه بربذه
# ~~وازر بذه بهاشمیه بردندو آنقدر درر بذه و هاشمیه بآ نها اذیت وستم
~~کردند
# ~~کهزندان وزنجیر درجنب آن آزارهاامری سهل بود، واسامی آنهااز این
~~PageV01P075
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0087.png)

# ~~قراراست حسن مثلث ، ابراهیم غمر ، جعفر بن حسن بن الحسن ، داودبن
# ~~حسن بن الحسن، موسی الجون بنعبد اللهمحض ، داود ، اسمعیل، اسحق
# ~~فرزندان ابراهیم غمر، عباس ، عبدالله ، سلیمان پسران داودبن الحسن،
# ~~حسن بن جعفر بن الحسن ، علی بن محمدبنعبدالله ، علی الخیر پدر حسین
# ~~صاحب فغ ، وبرادرش عباس بن حسن مثلث، و ناگفته نماند که عذاب
# ~~وشکنجه جناب عبدالله محض از همه بنی الحسن بیشتربود ، علامه مجلسی
# ~~در بحار از حسین دی الدمعه فرزند زید شهید روایت کرده که فرمود
# ~~من مابین قبر و منبر رسول خداایستاده بودم ونگاء میکردم که اولاد
# ~~حضرت حسن بنعلی را از خانه مروان بیرون آوردند در آن حال
# ~~حضرت ابوعبدالنه صادق علیه السلام مرااحضارداشت و فرمود چه خبرداری
# ~~گفتم بنی الحسن را بر محامل می نشانند تا جانب ربذه ببرندفرمود بنشین
# ~~من نشستم پس آن حضرت زمانی بسیار روی بدر گاه پرورد گار داشت
# ~~آنگاه بغلام خود فرمود نظر کن هروقت جمله را در محامل نشاندند
# ~~مراخبردار کن غلام برفت و باز گشت و گفت آنها را آوردند آن حضرت
# ~~بر خواست و ازپشت پرده که ازموی سفید بود و بر در آویخته بودند
# ~~بایستاد وهمینکه عبدالله محض و ابراهیم غمرو ms053 دیکر بنی حسن را
# ~~که با هریک پاسبانی آزموده بر محمل نشانیده بودند نگریست زارزار
# ~~بگریست و قطرات اشک بر ریش مبارکش سرازیر گشت آنگاه ملتفت
# ~~من شد وفرمود یااباعبدالله والله که پس از این حادثه خدایرا هیچ حرمتی
# ~~رعایت نخواهد شد سو گند بخدای که نه انصار بیعت عقبه را و فانمودند
# ~~و نه اولاد انصار ، خبر داد مرا پدرم از آباء گرام خود که رسول خدا
# ~~باعلی بن ابی طالب علیه السلام در عقبه فرمود از مردم بیعت بگیر علی(ع)
~~PageV01P076
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0088.png)

# ~~گفت بچه شرط قرمود بشرط آنکه پیغمبر و ذریت وی را آن چنا
# ~~حمایت کنند که خود وذریت خودرا اینک احدی نیست که ازفرزندان
# ~~رسول دست ستم باز دارد بار اللها بر انصار سخت بکیر ،
# اجمالا بعد از حبس اولادامام حسن (ع )خوف برمحمدابراهیم مستولی
# ~~گشت وازحوالی حجاز بیرون رفتند و راه دشت وهامون گرفتند چندی
# ~~دریمن بسر بردند و زمانی در هند وسند و جاسوسان منصور در همه
# ~~جا دنبال. آن دوبرادر بودند، امام زیدیه محمدبن عبدالله محض برادرش
# ~~ابراهیم را روانه عراق ساخت و خود در حوالی مدینه طیبه بسر میبرد
# ~~و تهیه خروج میدید ،
# ارباب تواریخ آوردهاند که ابراهیم روانه اهواز گردید ودعاة
# ~~او در بمره و کوفه و سایر نقاط عراق بدعوت و اخذ بیعت برای او
# ~~مشغول بودند ، درسال 145 ه جناب ابراهیم وارد بصره شدومیزبان
# ~~او یحیی ابن زیادنیطی بود ، اهالی بصره فوج فوج نزد ابراهیم آمده
# ~~بیعت میکردند ، ائمه اسلام ومفتیان شریعت ومشایخ ارشاد وسالکان
# ~~طریقت وسایر طبقات مردم من الصدور الی الاذناب و من الباب الی
# ~~المحراب جمیعاصلای دعاة ابراهیم رالبیک اجابت گفتند بلی فرقه معتزله
# ~~وشیعهزیدیه را با او اختصاص دیگر بودو مرجع کلیات امور آنها بودند .
# یکی از صنادید متابعین ابراهیم امام اعظم ابوحنیفه کوفی بود
# ~~که مقلدین خودرا از مردم عراق و غیر هم بوحوب متابعت محمد و
# ~~ابراهیم بر می انگیخت و بقول و ms054 مال خویش آن دو برادر را مدد
# ~~میرسانید و اورا در این خصوص کلمات و جملات بزرگی است که این
# ~~وجیزهرا گنجایش ذکر آنها نیست، شیران شرزه و دلیران جنگجوی
# ~~بصره کلا با جناب ابراهیم بیعت کردند ، سفیان بن حیان که از طرف
~~PageV01P077
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0089.png)

### | 288_
# ~~منصور حکمران بصره بود بجان ودل محکوم حکم ابراهیم گردید،
# ~~ابوالمضاء که ازدلاوران بود بچاکری او رضا ، و طهوی که از بهادران
# ~~بود ویرا فدوی گردید -
# خلاصه بفاصله اندک زمانی بتوسط خطابه های جذاب و نطقهای
# ~~آتشین جمیع اهل بصره مطیع و منقاد جناب ابراهیم اشتند دراواخر
# ~~ماه شعبان سال د14 هجری خبر ظهور وخروج محمد بجناب ابراهیم
# ~~رسید و با آنکه در آن موقع بدن ابراهیم غرق آبله و مریض بودشب
# ~~دو شنبه غره ماه مبارک رمضان در بصره رایت ظهور بر افراخت و بیک
# ~~یورش کار بصره را بساخت ، سفیان و سایر سر کرد گان قشون منصور
# ~~را بحبس انداختپس از استیلاء بصره قضای آن ملک را باعباد بن منصور
# ~~گذاشت و بر فتح بلاد دیگر عزیمت گماشت عمرو بن شداد را یر سر
# ~~فارس فرستاد مغیرة بن فرح را روانه اهواز نمود، هرون بن سعید را
# ~~گشودن واسط فرمود بعضیاین بلاد پس از مختصر جنک و بعضی دیگر
# ~~بدون منازعت احدی بتصرف فرستاد گان ابراهیم آمد، گویند از علمائی
# ~~که در شهرواسط می نشستند احدی از بیعت ابراهیم تخلف نکرد ،
# ~~دیوان اسامی بیعتیان رادر بصره تعداد کردند نام یکصد هزار کس بی که و
# ~~بیش در شمار آمد که جمله سر اطاعت در پای ابراهیم سوده داشتند
# ~~جناب ابراهیم با سیرتی نیکوو آئینی ستوده بامردم رفتار مینمود گفتارش
# ~~صدق کرداش حق ورفق از متابعت احکام شرع شریف و مشایعت و ظائف
# ~~دین حنیف دقیقه مهمل نمیگذاشت ؛ ماعت بساعت کار او بالا گرفت اهواز
# ~~وفارس و بصره و واسط بلکه مدائن و سواد بر وی مسلم گشت حکام
# ~~و عمال بهر سمت ms055 روانه داشت مناصب و مشاغل اصحاب خود را معین
# ~~فرمود ودراینموفع از سیاه مسوده جز اندکی حاضر رکاب منصور نبودند
~~PageV01P078
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0090.png)

# ~~وعیسی بن موسب که سر کرده کل قشون مسوده بود در مدینه بامحمد نفس زکیه
# ~~مشغول جنک بود، روزعید فطر پس از فراغت از نمازجناب ابراهیم منبر رفت
~~وبا
# ~~ایرادخطابه بسیار جالب جذابی قشون خودرا آماده جنک نمود وحرکت
# ~~خودرابسمت کوفه اعلام فرهود، روز بعدقشون آن جناب حرکت کرد رو
# ~~بکوفه برای جنک با مسوده - نزدیکی های باخمری خبر شهادت نفس
# ~~ز کیه بابراهیم رسید و از استماع این خبر رنک سیمای آن جناب دیگر
# ~~گون گشت و سرشک مبار کش آماده ریختن شد و از شدت غم وفرط
# ~~غصه نمیتوانست آب دهان خودرا بیرون اندازد پس دعای خیر درحق
# ~~برادر کرد و زار زار بگریست و پدین اشعار تمثل جست :
# # ایا المنازل یا خیر الفوارس من %~% یفجع بمثلک فی الدنیا فقدفجعا
# # لله یعلم انی لو خشیتهم %~% اوانس القلب من خوف لهم فزعا
# # لم یقتلوک ولم اسلم اخی لهم %~% حتی نعیش جمیعا او نموت معا
# یعنی ای دلیر جنگجو و ای سر آمد دلاوران هر که را مصیبت
# ~~مانند توافتد بحقیقت مصیبت زده باشد، خدای داناست که اگر مرا ازاین
# ~~قوم بیم قتل برادر میبود و در ایشان یارای کشتن وی می اندیشیدم
# ~~هر آینه برادر خودرا تنها نمی گذاشتم تا آنکه هردو یا زنده بمانیم ویا
# ~~هر دو باهم بمیریم .
# مفضل بن مدمدضبی که از اکابر زیدیه است خدمت ابراهیم عرض
# ~~تسلیت کرده وآن جناب را از جزع منع نموده و بزرگان زیدیه واحدا
# ~~بعد واجد آن جناب را تسلیت گفته و یکدله نصرت ابراهیم را تصیم
# ~~گرفتند و در باخمری فرود آمدند و آنجا را مضرب خیام و موقف احشام
# ~~قرار دادند - ناگفته نماند بعضی مورخین بر آنند که واقعه کشته شدن
~~PageV01P079
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0091.png)

# ~~نفس زکیه سه روز قبل ازعید فطر دربصره بسمع ابراهیم رسیدوچون
# ~~برای ms056 نمازعید به مسحد آمد آثارحزن و آیات انکسار ازوجنات حالش
# ~~آشکار بود ونیز نوشته اند که وقتی نفس زکیه درمدینه خروج گرد
# ~~وجوه مردم واشراف قوم را فراهم ساخت وبرائین وصیت فرمود هان
# ~~ای مردم گواه باشید اگر مرا دراین امر آسیبی روی دهد امامت زیدیه
# ~~بر برادرم ابراهیم مسلم است و اگر ابراهیم نیز بقتل اید این منصب
# ~~ار جمند برعیسی بن زیدبن علی بن الحسین مفوض است .
# از آنطرف چون خبر بصره وخروج ابراهیم بگوش منصوررسید
# ~~هراسان گردید و همان ساعت بعیسی بن موسی که سر گرده قشون
# ~~مسوده بود نوشت که بسرعت تمام بجانب بغداد معاودت نماید
# عیسی پس از قتل نفس ز کیه به نیت عمره متوجه مگه شده بودوقتی پیک
# ~~منصور بعیسی رسید که احرام بسته بود و همینکه از مضمون مکتوب
# ~~واقف شداحرام بر کندوازراه عراق باز گشت وقتی ازراه رسید منصورپانزده
# ~~هزار کس در فرمان او گذارد و گفت بی درنک آهنک بصره نمای و حمیده
# ~~ن قحطبه را باسه هزا کس درمقدمه عیسی بفرستاد .
# نزدیکی باخمری دیده بانان به حمید بن قحطبه خبر دادند که
# ~~جناب ابراهیم باقشون زیدیه در باخمری هستند ، حمید توقف کرد تا
# ~~عیسی بن موسی بالشار ازعقب رسیدند و سپاه مسوده درهمان نزدیکی
# ~~فرود آمدند ، ابوالفرج گوید عبدالواحدبن زیاد که از اصحاب ابراهیم
# ~~بود باوی گفت رخصت ده تا بقشون عیسی شبیخون بزنیم زیدیان گفتند
# ~~ماچنین کار نکنیم که این کار عمل دزدان است ، عبدالواحد گفت پس
# ~~خود ببصره معاودت فرمای و ما را بگذار تا باعیسی جنگ کنیم اگر
# ~~بر سیاه او ظفریافتیم بمنتهای آرزوی خود رسیدهایم واگر منهزم گشتیم
~~PageV01P080
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0092.png)

### | 1
# ~~بامداد تو مستظهر گردیم زیدیه گفتند یا امیر المؤمنین آیاپس ازملاقات
# ~~دشمن مراجعت میکنی اینکار مکن که بزرگان این چنین نکنند ،
# ~~عبدالواحد گفت پس خندقی بر گرد لشکر خود حفرنمای زیدیه گفتند
# ~~آیا میان خود وخدا حایل قرار دهیم، ابن ابی الحدید درشرح نهج ms057 از
# ~~مفضل ضبی نقل کرده که درباخمری دررکاب ابراهیم بودم ناگاه سپاه
# ~~منصور مانند انبوه ملخ نمو دار شدند سالم بن قتیبه که از زیدیه بود
# ~~بابراهیم گفت لشگر خود را چندین صف قرارده که اگر از ایشان جمعی
# ~~منهزم شوند گروهی دیگر پای ثبات استوار دارند و هزیمتیان را امداد
# ~~کنند و اگر تمامی لشگر بر یکصف بایستند ازشکست یک حانب جانب
# ~~دیگر نیز بهم بر آیدزیدیه گفتند مالشگرخودرا جز بریک صف قرارندهیم
# ~~که خدایتعالی فرموده (الذین یقاتلون فی سبیله کانهم بنیان مرصوص)
# ~~یعنی لشگر اسلام که درراه حق جهاد میکنند گوئی بنیادی باشند بهم
# ~~پیوسته، پس ابراهیم لشگر خود را بیک صف بیاراست میمنه سیاه را
# ~~بموتم الاشبال عیسی ابن زیدبن علی (غ) گذاشت ومیسره را به ابا حمزه
# ~~کوفی که پیر دلیری بود سپرد وخود در وسط قرار گرفت، در این
# ~~موقع مردی بلند قامت ازرق چشم از اشگر مسوده بیرون آمد وبانک
# ~~برداشت که ای اصحاب ابراهیم محمد نفس زکیه را من کشتم یاران
# ~~ابراهیم چون این بشنیدند در حال چهار گروه از ایشان مانند بازهای
# ~~شکاری که برصعوه هجوم آورند برسراو ریختند و باشمشیرش پاره پاره
# ~~کردندوسرش را بریده نزد ابراهیم بردند .
# مفضل ضبی گوید در این موقع لشکر مسوده حمله آوردند و
# ~~باسپاه ابراهیم در آویختند ، ابراهیم خود دست در نیزه کرد و پیش
# ~~تاخت وبامردیهم نبرد شدونیزه دراندامش فرو کوفت ، آنگاه بدیگری
~~PageV01P081
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0093.png)

# ~~حمله برد او را نیز بطعن نیزه بخست من پیش دویدم عرضکردم یابن
# ~~ره مول اله آیاخود به جنگ مباشرت میفرمائی و حال آنکه وجود این
# ~~لشگر بوجود شما منوط است ابراهیم گفت (الیک عنی یا اخابنی ضبه)
# ~~یعنی برادر ضبی دور باش آنگاه شروع کرد بخواندن اشعاری دراین
# ~~وقت دلیران از دوسوی روی بهم آوردند ودرهم ریختند ، نائره حرب
# ~~زبانه کشید ، کار سخت شد ، ابراهیم فرمود ای مفضل مرا با شعاری
# ~~جلادت انگیز قوی دل کن وشعله عزیمتم ms058 افروخته ساز من اشعاری چند
# ~~خواندم پس آن جناب پای درر کاب استوارساخت و مر کب بجولان آورده
# ~~و خود را درسیاه مخالف انداخت و از نظر من نایاب شد و من دیگر
# ~~آن جنابرا ندیدم، در آن وقت پردلان آزموده بسان شیران درنده و
# ~~بصره حملهای گران انداختند وجنگهای سخت پرداختند لشگرمسوده
# ~~را توان ثبات نمانده و ناگریز روی در گریز نهاده، دربدو امر حمیدبن
# ~~قحطیه با اصحاب خود بشکست آنگاه سایر سیاه از دنبال وی منهزم
# ~~گشت فقط عیسی بن موسی که سردار بود با معدودی در جای خود
# ~~ایستاده بودابوالفرج گوید که چون خبر انهزام سپاه عیسی بمنصوررسید
# ~~زیاده مضطرب گشت وامرگرد اسب وشتر آماده کردند که چون اصحاب
# ~~ابراهیم از دروازه کوفه در آیند او از دروازه دیگر فرار نماید .
# ولی چون فرمان کار گذاران قضابرنصرت منصوروشهادت ابراهیم
# ~~رفته بود لاجرم سپاه مسوده پس ازانهزام هزیمت دادندگروهی از آنها
# ~~را درحال فرار بنهری گذار افتاد که نتوانستند عبره آن نمود ناچاراز
# ~~بیم تیغ مخالف باز گشتند از مراجعت ایشان لشگر زیدیه پنداشتند که
# ~~مسوده همگروه بعزیمت حمله آیند ضعفی قوی بر ایشان مستولی شد
~~PageV01P082
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0094.png)

### | 8-
# ~~بیکباره روی از معر که برتافتند ، لشگر عیسی چون حال را دگر گون
# ~~دیدند باز گشتند و از دنبال زیدیان بتاختند انصار ابراهیم چنان پراکنده
# ~~شدند که از آن لشگر جرار باوی جز ششصد نفر و بروایتی چهارصد
# ~~نفر بیش نماند، ابراهیم خود بر اقتضای نجدت موروث وجلادتمجبول
# ~~و علونهاد وشرف نژاد در دفع هوان با قلبی ثابت و قدمی راسخ
# ~~همیکوشید تا خدنگی بر مقتلش در رسید و حلق مبارکش بشکافت
# ~~ورامی معلوم نگشت، پس خودرا بگردن اسب انداخته و از میان معر که
# ~~بکناری شد او را از مرکب بزیر آوردند و بر سینه بشیر الرجال که
# ~~از بزرگان زیدیه بود تکیه نمود و فرمود « وکان امرالله قدرا مقدورا
# ~~اردناامرا واراد الله غیره » و اینواقعه هایله روزدو شنبه ms059 25 ذیقعده
~~سال
# ~~145 هجری اتفاق افتاد و در آن وقت از عمر ابراهیم چهل و هشت
# ~~سال گذشته بود واز آغازخروج تا زمان قتلش سه ماه الا پنج روز طول
# ~~کشید ، مسعودی گوید چهار صدنفرو بقول دیگر پانصد نفر ازشیعهزیدیه
# ~~در رکاب ابراهیم گشته شدند، سر ابراهیم را ازبدن جدا کردند و
# ~~هیان سپر گذاشتند و پیش منصور آوردند منصور مدتی بآن سرمبارک
# ~~نگریست و زار زار بگریست و گفت بخداکه من قتال باترابسی مکروه
# ~~میداشتم دریغ که تو مبتلا بمن شدی و من بتو، آنگاه آن سر راتوسط
# ~~ربیع بزندان پیش عبدالله محض فرستاد عبدالله مشغول نماز بودیکی
# ~~از برادرانش گفت برادر تعجیل فرمای عبدالله بسرعت نماز را انجام
# ~~داد و سرفرزند را بکنار گرفت وگفت « اهلا و سهلا یا اباالقاسم والله
# ~~لقد کنت فیما علمتک من الذین قال الله تع یوفون بعهدالله
# ~~ولا ینقضون المیثاق » آنگاه روی بربیع کرد وفرمود بمنصور بگو از
# ~~روزگار شدت ما ایامی گذشت و از عهد آسایش تو تیز زمانی گذشت
~~PageV01P083
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0095.png)

### | 84-
# ~~ومیقات ملاقات مافردای قیامت است ربیع گوید وقتی این پیغام را بمنصور
# ~~رسانیدم چندان متأثرو گرفته خاطرشد که من هیچگاه اورابدان حال ندیده
~~بودم،
# شیعه زیدیه بدن ابراهیمرا به خاک باخمری دفن کردند و شعراء
# ~~بطفیل آن کالبد شریف زمین باخمری را دراشعار خویش مذکورداشته
# ~~از حمله دعبل بن علی خزاعی در قصیده تائیه گفته
# # قبور بگوفان واخری بطیبة %~% واخری بفخ نالها صلوات
# # واخری بارض الجوزجان محلها %~% واخری بباخمری لدی الغربات
# و نیز غالب بن عثمان همدانی گفته
# و قتیل با خمری الذی %~% نادی فاسمع کل شاهد
# ~~-«الواعظ الماهر، والادیب الشاعر، مولاناابراهیم بن محمد باقر»
# «المروی المتخلص بالجوهری»
# ازنوادروعاظ روزگار است ، و اکابر شعرای شیرین گفتار ، در
# ~~بزر گواری بیمثل است ، و در شیرین گفتاری بی بدل، درقصیده سرائی
# ~~طاق ، واشعار آبدارش شهرهآ آفاق ، ازجمیع شعرای زمان ممتازومستثنی
# ~~وکتاب طوفان البکاء او بهترین شاهد اینمدعا ، قصاید وغزلیات و منشأت ms060
# ~~آن یگانه زمان از شماره افزون است، نگارنده بذ کریکی از قصاید او
# ~~که درمناقب شاه ولایت سروده اکتفاء مینماید، وهی هذه
# ~~شگوه پیل آتش فام مهر از چرخ شد پیدا
### | فتاد از آن تحیر دیو شب را لرزه براعضا
# ~~مگربدرستم خور را پرسیمرغ در تر کش
### | که از یک حمله شد اسفندیار لیل نابینا
# ~~علم شد تادم شیر سحر جستند از حیرت
### | گراز آسادوان رأس و ذنب زین سیمگون صحرا PageV01P084
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0096.png)

### | -5-
# ~~نه شیر آفتابست این چنین شیر فلک صولت
# ~~نه مهر آسمانست این چنین مهرجهان آرا
# ~~نهزین خورشید خورمقصودوزین خاورافق مقصد
# #  %~% که خاورشهر بند سروروی نورحق بیضآء
# ~~نه زین ظلمت بود شب قصد بل ملک عدم کزوی
# ~~شود موجود نورالله شمس الدین و الدنیا
# ~~زپشت پرده غیب از یدالله قدرت یزدان
# #  %~% شکسته آستین تا دامن خرگه زند بالا
# ~~زآل آن که باشد خانه احرام را بانی
# #  %~% ز نسل آنکه آمد کعبه اسلام را بنا،
# ~~نهد پا بر بساط خلقت عالم خداوندی
# #  %~% که ازنور خدا شد خلق پیش از آدم وحوا
# ~~ولی حضرت داوز وصی نفس پیغمبر
# ~~اهیر حیه در حیدر علی عالی اعلا
# ~~شهی کزتیغ او بالید همچون چارده مه دین
# ~~شهی کز تیغ او کاهید کفردین هلال آسا
# ~~معین مذهب و ملت قسیم جنت و دوزخ
# ~~فروغ مسجد ومنبر چراغ یثرب و بطحاء
# ~~شهی کزجنس آب و خاک نا پید است همتایش
# #  %~% وگر باشد امین وحی سبحان الذی اسرا
# ~~پس ازاحمد که باهم هردویکر وحند و یکقالب
# #  %~% بیکتائی که بی همتاست چون یکتای بی همتا PageV01P085
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0097.png)

### | 86-
# ~~صفوف انبیآء و اولیاء در جنب اخلاقش
# ~~همه اعراض او جوهر همه الفاظ واومعنی
# ~~پامر و نهی احکام کتب از فیض ربانی
# ~~بعالم نطق آن فرقان ناطق گشت چون گویا
# ~~شداز فرقانیان افضل شد ازداودیان اکمل
# ~~شد ازتورانیان انسب شد ازانجیلیان اولی
# ~~بقصد انهزام مشرکان و کافران رأیش
# ~~به محفل چون بر آردسر بمیدان چون فشاردیا
# ~~در آن محفل کند ms061 شرک خفی آغاز مسکینی
# ~~در آن میدان زند کفر جلی فریاد آمنا
# ~~شدند ازفیض عزم وجزم و لطف او ناگه
# ~~ز غوغای بلا انگیز محشر خیز طوفان زا
# ~~کلیم از فتنه فرعون خضر از وادی ایمن
# ~~خلیل از آتش نمرود نوح از شورش دریا
# ~~شهنشاهیکه ساید از شرف بر آستانش سر
# ~~اگر چیپال اگر فغفور اگر قیصر اگردارا
# ~~نکردی پایداری پای عزمش گر بملک دین
# کجا ماندی بعالم پایه اسلام پا برجا
# ~~نهد سرصعوه و شاهین بعهد او بیک بالین
# ~~کند جارو به وضیغم ز عدل اوبیک مأوی
# ~~بیاد چشمه نوشد آب شوراز چشم صیادان
# ~~اگر آهوی صحرائی بشهرستان گذارد پا PageV01P086
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0098.png)

### | 87-
# ~~زیمن مقدم والای فرزندی چنین هر یک
# بخود بالیده از شوق امهات آنروز با آبآء
### | بیک خواهش بیک کوشش بیک چشمک بیک ایما
# ~~چه شد در کعبه مولود ولی الله زآن سطوت
# بتانرا لرزه بر طاق حرم افتاد براعضاء
# ~~هنوز ازمهد سرناکرده برشخص جلال او
### | کزانبوه شکوهش شد کلیسا تنک برعیسا
# ~~بحمدالله که ازمداحی اوجوهری هر دم
# رسد بر نظم احسن احسنازنه طارم مینا
# ~~گذشت آن عهد کز بیداد چرخ کینه جوهرشب
# کواکب میشمردم تا سحراز چشم خون پالا
# ~~کنون از دولت مداحی شه ز افسر قدرم
# کند کسب تجلی در تاج تارک شعرا
# ~~کند ابر کرم بر فرق مداحان شه ریزش
# چه ریزش ریزش گوهر چه گوهر گوهر ابها
# ~~زند برق غضب برقلب بدخواهان شه آذر
# چه آذر آذر دوزخ چه دوزخ دوزخ عظما
# (بالجمله اینواعظ کامل اصلا ازاهالی مرواست پس از فراغت از
# ~~تحصیل علوم دینیه ازمرو حرکت نموده وروزگاری دراطراف واکناف
# ~~سیرها وسیاحتها کرده و همهجا مردم ازمواعظ شافیه و نصایح کافیه او
# ~~بهره مند گردیده تا آنکه بقزوین وارد گردیده چندی در آنجا سکونت
# ~~اختیارفرموده وکتاب طوفان البکاء درمقتل حضرتسید الشهد آعروحی
~~PageV01P087
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0099.png)

### | 8-
# ~~له الفدآء را آنجا تألیف نموده و نزد مصادردولت وملت اعتبارتمام پیدا
# ~~کرده ، در آن اوان صیت فضل و ms062 کمال او درهمه جا منتشرو اشعار آبدارش
# ~~درهمه بلاد ابر ان دست بدست میکشت ، سال 1250 هجری درقزوین
# ~~از تألیف کتاب مذکور فراغت حاصل نمود و بعد از آن گذارش باصفهان
# ~~افتاد وپس ازاندک زمانی درسال 1253 برحمت ایزدی پیوست ودرمزار
# ~~آب پخشگان اصفهان مقبور گردید ، مزارش تا حال که سال 1366
# ~~هجریست زیارتکاه خاص وعام است اهالی اصفهان بمزارمرحوم جوهری
# ~~تبرک میجویند و کراماتی ازمزاراودرالسنه وافواه مذکوراست و نگارنده
# ~~ازنقل آنها معذور (1) وقتی زنی از محترمات اصفهان بدن پدرخود را
# ~~جنب مزارمرحومجوهری سپرده ،درسال 1290هجری میخواست عظام
# ~~پدررا بهعتبات عالیات حمل بنماید ، موقعی که قبرپدررا نبش میکند بدن
# ~~مرحوم جوهری را تر وتازه مشاهده میکند ، فلذا آن زن آسیه خصلت
# ~~مخارج گزافی متحمل میشودومزارآن مرحوم را بصورت حالیه تعمیر
# ~~مینماید، مرحوم میرزا بهاءالدین که یکی از شعر آء نامی وقت بوده قصیده
# ~~شیوائی دربی اعتباری دنیا وعبرت گرفتن از گذشته گان میسراید و آن
# ~~قصیده تا حال روی سنک مزارمرحوم جوهری منقور است ، وتاریخ بنآء
# ~~مزار وهمچنین تاریخ فوت آنمرحوم در آن مذکور (وهی هذه)
# ای برادر گر بچشم اعتبار اندر جهان
### | بر قبور مردگان آری گذارو بنگری PageV01P088
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0100.png)

### | 39
# ~~منکسف بینی هزاران آفتاب وماهتاب
# #  %~% محترق بینی دوصدزهره هزاران مشتری
# ~~پادشاهانیکه با تاج و نگین می بوده اند
# #  %~% نه بسرشان تاج باقی نه بکف انگشتری
# ~~عالمان بینی که اجزای وجود هر یکی
# #  %~% خالی از شیرازه واوراق ونظم ومسطری
# ~~شاعران بینی که نظم طبعشان گویاست یا
# #  %~% همچو نثرازجامه وزن است سرتاپاعری
# ~~غیر نام شاعران نکته سنج و نکته دان
# #  %~% نیست نامی درجهان جزتنک بین گرشاعری
# ~~همچوابراهیم مروی کزعرض درروز گار
# #  %~% شد مجرد گوهرذاتش که آمد جوهری
# ~~اصل دانش شاخ حکمت بارفضل ومعرفت
### | بحر ذوق و کوه عشق وابرطبع آذری
# ~~عنصری عنصر نظامی نظم وخاقانی غلام
### | حافظی مشرب ظهیری طبع وچاکرانوری
# ~~محتشم حشمت فرزدق فطرت و خاقان غلام
### | بر امامی او امام و مجد مجد همکری
# ~~ازمحیط فضل اویک قطره ms063 طوفان البکاء
### | کافکند فلک جبال اندر کنارش لنگر ی
# ~~خواجگی میخواست آمد چاکرشاه شهید
# #  %~% در دوعالم یافت شاهی بالله از ابن چاکری PageV01P089
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0101.png)

### | 90-
# آسیه خصلت خجسته فطرتی احیا نمود
### | قبر آن مرحوم را از همت ونیک اختری
# در نود بعد ازهزارو دوصد هجری طلب
### | از بهاء تاریخ فوتش کرد از دانشوری
# کلک بحرانگیزاو بنوشت این مصرع تمام
### | (همره سلطان دین آید بمحشرجوهری)
# نگارنده گوید بطوریکه مشاهده میشود وفات مرحوم جوهری
# ~~سان 1253 هجری بوده چنانچهاز تاریخ فوق معلوم میشود بنابراین
# ~~تعجب است از طغیان قلم سید حلیل صاحب روضات اعلی الله مقامه با آن
# ~~که معاصر صاحب ترجمه بوده و مرحوم جوهری در زمان ایشان فوت
# ~~شده چگونه غفلت فرموده هم در اسم وهم در سالفوت وهم در وطن
# ~~اصلی او ، نام اورا محمدباقر وطن اورا هراتفوت راسال 1242 بیان
# ~~فرموده واین است عبارت روضات« ومنهم فیهذه الاواخرمن الفارسیین الاعاجم
# ~~المیرزامحمد باقرالجوهری ، الهروی الاصل ، القزوینی المسکن، الاصفهانی
# ~~المتوفی والمدفن، الذی کان فی الحقیقة مالکالازمة النظم والنثر
~~وامامألائمة
# ~~الکلام الفارسی فی قرب هذا العصر صاحب کتاب طوفان البکاء فی مقاتل
# ~~الشهداء وغیرذلک ، وکانت وفاته زمن اعتکافه بباب سیدنا وسمینا الامام
# ~~العلامة المرحوم البقارللفضائل والعلوم صاحب مطالع الانوارفی حدود نیف
# ~~واربعین ومأتین بعدالالف»
# اولاد مرحوم جوهری تا امروز در اصفعان موجودند و برفاهیت
# ~~روز میگذرانند ، اما وجه تلقب صاحب ترجمه بجوهری برنگارنده تاحال
# ~~معلوم نشده که بچه مناسبت اورا جوهری میگویند چنانچه جمعی از اعلام
# ~~علماء عامه وخاصه که دراین لقب با صاحب ترجمه شریکند مثل امام لغت
~~PageV01P090
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0102.png)

# ~~شیخ ابونصر اسمعیل بن عماد جوهری صاحب صحاح و مثل شیخ بارع
# ~~متقدم احمدبن عبدالعزیز جوهری صاحب کتاب سقیفه و مثل شیخ جلیل
# ~~متقدم احمدبن محمد بن عبدالله بن حسن بن عیاش صاحب کتاب مقتضب الاثر
# ~~ومثل شاعرادیب ماهر مشهور ابوالحسن علی بن احمد جرجانی صاحب
# ~~قصاید فاخره کثیره در مدایح ومراثی اهلبیت (ع) که وجه تلقب آنها هم
# ~~باین لقب ms064 برمامعلوم نیست والله العالم
# واما مرو که وطن اصلی ومسقط الرأس صاحب ترجمه است یکی از
# ~~بلادقدیمهخراسان است ، هوایش گرموازبناهای طهمورث دیوبندبوده ،
# ~~اسکندررومی هم درعمارت انجا سعیها نموده ، سالها دارالملک ملوک
# ~~سلاجقه بوده، در زمان چنگیزخان بقتل عام خراب شده گویند عدد
# ~~کشته گان در آن فتنه بیک ملیون و سیصد هزار و کسری رسیده :
# ~~در زمان شاهرخ میرزاو سلاطین صفویه فی الجمله گسوت عمارت پوشیده،
# ~~بعد از انقراض دولت ایشان بارکان آبادی آن خلل رسیده و بجور از بکان
# ~~بکلی خراب گردیده اکنون بازروی به آبادی نهاده ، ارباب فضل و کمال
# ~~و اهل وجدو حال بسیار از آنجابر خواسته از جمله عسجدی شاعر و مجدالدین
# ~~همگر از آنجا بوده اند،
# 2- ««الخطیب الادیب ؛ ابو اسحق ابراهیم بن حسین بن علمی بن»
# « عبدالرفیع الربعی»
# این خطیب بزر گوار یکی از خطباء مهم اوایل قرن هشتم هجرتست.
# ~~روز گاری در ازمردم تونس را بمواعظ شافیه و خطب کافیه بهره مندمی
~~ساخته،
# ~~ابن بطوطه که سال725 هجری یاسال 726 مسافرت بآنجاکرده دررحله
# ~~خود درذکر اعلام تونس گفته «ومنهم الخطیبابواسحق ابراهیم بن حسین
# ~~بنعلی الربعی و ولی ایضا قضائهافی خمس دول » یعنی خطیب مذکور علاوه
~~PageV01P091
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0103.png)

### | 1
# ~~بر منصب خطابت منصب قضارا نیز دارا بود ومیان مردم پلج مملکت
# ~~احکام قضائیه او مجری وتونس بضم تاو کسرنون وسکون سین ولایتی
# ~~است دل نشین و مدینه ایست از مدائن مغرب زمین ، سکنه ا نجاعرب
# ~~وهمگان مالکی مذهب.
# ~~4- « الشیخ الحلیل الواعظ الاعمی، ابراهیم بن رمضان الحنفی»
# «(ااملقب بااسقا»
# یکی از مشاهیر خنفیه ، ونحاریر وعاظ دمشق است، در آغاز
# ~~حال بسقایت آب اشتغال داشت و مردم دمشق را آب مینوشانید، بموجبی
# ~~از شام بروم رفت و آنجا فن تجوید را بخواند و دروجوه قرائت کلام الله
# ~~مجید مهارت یافت ودر دیگر علوم نزد سیف الدین بن ابی الفتح تلمذ
# ~~نمود تا آنکه درقرائت وصناعت وعظ ملکه راسخه و قدرتی کامل بهم -
# ~~وسانید، فروع کثیره عبادات را ms065 ازبرکرد ، امامت مسجد شهرابوایوب
# ~~را باوی گذاردند . قرب چهل سال در آن اقلیم بماند آنگاه از امامت
# ~~آن مسجد اعراض کرد و ریاست مدرسه جوزیه دمشق را بگرفت و
# ~~بشام باز گردید ، بقیه عمررا درجامع بنیامیه منزوی گشت ، چشمهایش
# ~~درپایان زندگانی نابینا شد ، درهردودست و پایش نیزفتوری بظهوررسید
# ~~ازعلمآء دمشق وغیرها جماعتی نزد او مستفید شده اند ، جامع خلاصة
# ~~الاثر فی اعیان المائة الحادی عشر گفته من درعهد صببا واوائل عمرقدری
# ~~ازقرآن را بروی قرائت کردم، اهل روم که بدمشق وارد میشدند نظر
# ~~بسابقه که درزمان توقف بدان ملک باوی داشتند بسیار با او می آمیختند
# ~~وشرط ارادت بجا میآوردند او نیزدر تعظیم جانب آن قوم بسیار اهتمام
# ~~بظهور میآورد وایشان را بمواعظ و نصایح خویش اختصاص می بخشید
# ~~وبرای ایشان منبرمیرفت و برمسند ارشاد مینشست و در زجر و تهدید
~~PageV01P092
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0104.png)

# ~~ووعد ووعید مبالغتی بکمال مینمود ودرمنع مناهی وحفظ حدود تعصبی
# ~~بسزا میفرمود ، اینواعظ کامل در سال10799 هجری دردمشق فوت شد
# ~~وهمانجا مقبور کردید .
# ودمشق که مسقطالراس ومدفن اینواعظاست شهریست که بواسطه
# ~~کثرت آب وخضرت زمین وافزونی نعمت ووفوردولت و بسیاری عمارات
# ~~وزراعات اورابهشت این جهان گفتهاند، بعضی گفته اند که حضرت نوح
# ~~بعد ازطوفان اول شهریکه بنا نمود دمشق بود ، برخی کویند که ضحاک
# ~~تازی آن شهررا احداث نمود، بقولی اسکندر رومی بعد ازسفر مشرق
# ~~بدان مکان رسید و دمشق نامی بامر اسکندر آنجا را بساخت و بنام
# ~~خویش موسوم گردانید ، فرقهآ بر آن رفته اند که نمرود غلامی دمشاق
# ~~نام بحضرت ابراهیم (ع) بخشید و آن غلام بلمر آن حضرت آن شهر را
# ~~احداث کرده وباتمام رسانید .
# بروایتی سلیمان بن داود آن شهررا بنا نمود، زمرهآ گفتهانددماشق
# ~~فرزند نمرودبن کنعان آنجا را ساخته، بعضی بر آنند که بزرگان یونان
# ~~باتفاق یکدیگر آنجار اطرح انداختهاند - باتفاق اکثر مورخین اول کسی
# ~~که در آن زمین عمارت نمود ارمبن سام بن نوح بود - ارم باغی ساخت
# ~~وعمارات عالیه طرح ms066 انداخت و آن باغ را ارم میگفتند - بعد از آن شداد
# ~~بن عاد درا نجا عمارات فراوان ساخت و بهشت ودوزخی طرح انداخت
# ~~و آنراارم ذات العماد نام نهاد و آیه شریفه «ارم ذات العمادالتی لم
~~یخلق مثلها
# ~~فی البلاد» در خوبی آنشاهد است، بعداز مروردهود تارخ که عم حضرت
# ~~ابراهیم بودوبوزازت نمرود اشتغال داشت در نزدیکی آن شهر دمشقرا
# ~~احداث نمود ، بعضی بر آنند که دمشق و فلسطین وایلیاوحمص واردن که
# ~~فرزندان سام بودند هریک ناحیتی آ باد کرده و بنام خود موسومساختند؛
~~PageV01P093
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0105.png)

# ~~حاصل آنکه دمشق شهریست خوب، ومدینه ایست هرغوب، وهرطایفه
# ~~درآن معاش توانند نمود ، در زمان بنی امیه بمرتبهآ معمور بود که دور
# ~~آن بهیجده فرسنک رسیده و کثرت و ازدحام خلق در آنجا بغایت وسیده.
# جامع اموی که مشهور جهان ومعروف ابنای زمان استدر وسط
# ~~دمشق واقع گردیده ، گویند قرآنی بخط حضرت امیر المؤمنین علی (ع)
# ~~وهکذا قر آنی به خط عثمان در کتابخانه جامع اموی موجود است،
# ~~ونیز گویند حضرت یحیی بن زکریاعلیه السلام در شبستان جامع اموی
# ~~مدفون وقبرش زیارتگاه هرعالی ودون است، بریک دروازه آن که آنرا
# ~~باب المروان خوانندسرمبارک حضرت یحیی وسرمبارک حضرتسید الشهداء
# ~~علیه السلام آویخته شده ، وآن جامع در قدیم الایام بتخانه بوده وبعد
# ~~کلیسا شده ،ولیدبن عبدالملک مروان آنرا مسجد جامع کرده، درتاریخ
# ~~شام مذکور است که ولید شش هزاردینار زر سرخ در آن هسجد خرج
# ~~کرده ودر بعضی تواریخ است که محصول پنج سال ملک شام در آن صرف
# ~~گردیده.
# ~~5-«الفقیه الواعظ الجلیل ، ابواسحق ابراهیم بن سعید البردشیری»
# «الو اسطی المعروف بالرفاعی»
# یکی از اکابر وعاظ و اعاظم فقهاء وافاخم شعراء اواخرقرن چهار
# ~~و اوائل قرن پنج هجرتست ، سیوطی در طیقات در ترجمه این واعظ
# ~~کامل چنین گفته ، وی در عهد طفولیت با آنکه نابینا بود از وطن خود
# ~~خرکت کرد وروانه واسط گردید ودر جامع آن شهر بحلقه درس
# ~~عبدالغفار حصبی در آمد و بخواندن ms067 کلام الله مجید مشغول گردیده و از آن
# ~~مردم که بحوزه افادت عیدالغفار حاضر میشدندامرمعاش او میگذشت
~~PageV01P094
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0106.png)

### | 6-
# ~~تا وقتی که روانه بغداد شد ودر انجا مصاحب ابوسعید سیرافی گردید
# ~~و شرح سیرافی برالکتاب سیبویه رانزد خود سیرافی قرائت کرد ونیز
# ~~حمله ازکتب لغت ودواوین عرب را ازوی استماع کرد و ثانیا بواسط
# ~~مراجعت نمودودر آن وقت عبدالغفار وفات یافته پس درمسجد جامع
# ~~بر مسند ریاست و تدریس قرار گرفت افاضل اهل علم در محضرش حاضر
# ~~گمشتند و از وی استفادهانمودند .
# پسراز چندی به زبیدیه رفنه و در آنجا بافاده مشغول گشت عوام
# ~~از مواعظ شیوای او وخواص از کلماتروح افزای او بهرها بردندوچون
# ~~در زبیدیه روافض وعلویون سکنی داشتند واین واعظ کامل را با آنها
# ~~خلطه و امیزش بودلاجرم مردم او را بمذهب روافض نسبت دادندو باوی
# ~~طریقه جور وبی اعتدالی را مسلوک داشتند.
# ~~ونیزاینواعظ کامل اشعار نیکوئی انشاء مینمود ازجمله این دوشعر است.
# # «واحبة ماکنت احسب اننی %~% ابلی ببینیهم فبنت و با نوا
# «نأت المسافة فالتذکر حظهم %~% منی و حظی هنهم النسیان »
# یعنی مرا دوستانیست که مرا آن گمان نبود که بدوری آنها گرفتار
# ~~گردم واکنون روزگار میانه ما طرح جدائی را افکنده ومرااز ایشان
# ~~وایشان راازمن جدا نموده و بادوری مسافت مابین ما اینک بهره منیاد
# ~~آوری ایشان است وبهره ایشان از من فراموشی و نسیان است.
# نگارنده گوید این واعظ جلیل در جمیع فنون شعر تواناواستاد
# ~~بوده مخصوصا در فن جناس و اقتباس نازک کاریهائی داشته که درعهده
# ~~احدی نبوده ، سیدعبدالرحیم عباسی در کتاب مغاهدالتنصیص(1) دربحث
~~PageV01P095
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0107.png)

### | 96
# ~~اقتباس وقتی گفتار بسیاری از بزرگان را نقل مینماید میگوید * وقدسبق
# ~~الی هذا الاقتباس الفقیه الواعظ ابراهیم بن سعیدالبردشیری ، یعنی در فن
# ~~اقتباس گوی سبقت را ابراهیم واعظ ربوده ، آنگاه این قطعه را از او
# ~~نقل نموده .
# * خالل اذاخاللت خلا خیرا %~% وبه تمسک تقتبس من خیره»
# «واهجر اناسا مهجرین اولی جفا %~% فالهجر سامعه ردیثه ضیره»
# واذا ms068 رایتهم فاعرض عنهم %~% حتی یخو ضوافی حدیث غیره»
# اهل ادب واطلاع میدانندچه قدر گفتارش شیرین است واقتباسش
# ~~نمکین ، باری این واعظ کامل سال 411 هجری وقت غروب آفتاب
# ~~آفتاب عمرش غروب نمود و بعلت خوف از آن مردم که باوی خصومت
# ~~مذهبی داشتند جزابوالفتح بن مختار نحوی وابوغالب بن بشران کسی
# ~~جنازه او را تشییع ننمود ، سیوطی گوید شگفت آنکه ابراهیم واعظ
# ~~با آنهمه فضلودانش وفات کرددرحالی که جز دو نفر کس دیگر جنازه
# ~~او را تشییع تنمود وروزبعدیکی ازعوام وسفلکان بمرداهل شهر مغازه
# ~~ها را بستند وبرای تشییع جنازه اوازدحام نمودند واز کثرت مردمرسیدن
# ~~بجنازه او ممکن نبود.
# نگارنده گوید سیوطی خیلی تعجب کرده وعدم تشییع مردم را
# ~~بواسطه تشیع این واعظ کامل دانسته ولکن تعجبی ندارد گناه ابراهیم
# ~~فضل ودانش اوبوده وهمین کناه اورا بس است (تو اهل دانش و فضلی
# ~~همین کناهت بس) .
# - «السید الاید الجلیل الواعظ، آقامیرزا ابراهیم بن»
# ~~دالامیرزین العابدین الموسوی الخونساری الاصفهانی طاب ثراه»
# یکی از بزرگان وعاظو اعاظم علماء نیمه اول قون چهارده هجرتست،
~~PageV01P096
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0108.png)

# ~~اینواعظ کاملن بعداز برادرخود صاحب روضات الجنات اعلی الله مقامه در
# ~~اصفهان اهمیت بسزائی پیدانمود ، وچون منابر وعظیه خود را باخبار
# ~~غریبه و آثار عجیبه زینت مینمود مردم اصفهان شیفته منابر او بودند
# ~~و از این جهة محراب ومنبراو رونقی بی اندازهداشت ، در اوائل مشروطیت
# ~~ایران ظل السلطان حکمران اصفهان بمناسبتی از این سید جلیل ترویجها
# ~~کرد ولکن بجائی نرسید که عمراین واعظ کامل بآخررسید و درهمان
# ~~اوقات داردنیارا وداع و در بقعه برادرش صاحب روضات مدفون گردید
# ~~حشره اللهمع اجداده الطاهرین .
# ~~ا=«العالم الفاضل والواعظالحافظ، المتمسک بالطاف ربه الکریم،»
# «الشیرازی رحمه الله تعالی»
# از اعاظم وعاظ واکابر حفاظ قرن دهم هجرتست ترجمه حال
# ~~این سید جلیل را مرحوم حاجی میرزا حسن طبیب که از اشراف اخلاف
# ~~اوست درفارسناهه ناصری ضبط نموده و اورا باین القاب ستوده ، مقتدای
# ~~اعاظم امم ، افتخارعرب وعجم ، اعلم علماء وافضل فضلاء، مستجمع حقایق ms069
# ~~علوم ، مستنبط دقایق حدود ورسوم ، متمسک بالطاف رب کریم آقامیرزا
# ~~ابراهیم قدس سره مادام زند گانی مشغول افادت وافاضه مسائل دینیه
# ~~و مقاصد یقینیه ومواعظ شافیه و نصایح کافیه بودو در خدمت سلاطین
~~احترامی
# ~~فوق العاده داشت .
# درسال971 هجری دخترخجسته اخترنواب سلطان ابراهیم میرزا
# ~~نواده حضرت صاحب قران شاه اسمعیل صفوی رادرراه مکه به عقدازدواج
# ~~خوددر آورد ، واین سید جلیل رااز بطن شاه زاده خانم مسطوره دو نفر
# ~~بسراست - یکی از آن دواعلم علماء وافضل فضلاء آقامیرزااحمد معروف
~~PageV01P097
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0109.png)

### | 280-
# ~~به نظام الدین علامه است که تاریخ حال اودر باب احامده این کتاب مشروحا
# ~~ذکر خواهد شد .
# واما پدر نامورش سلام الله بن عمادالدین امیر مسعودقدس الله سره قدوه
# ~~اماجد واسوه اعاظم بوده وهمه روزه طلاب را از نتایج افکار ابکارخود
# ~~بهرهمندمی نموده ، وفات اقا میرزا ابراهیم صاحب ترجمه در سال نهصد
# ~~ونودواندی در شیراز اتفاق افتاد و در بقعه دشتک مدفون گردید
# ~~رحمة الله علیه .
# ~~هرالشیخ الحلیل ،والخطیب الادیب، العالم الربانی ، مولی ابراهیم»
# «ربن عبد الله الخطیب، الماز ندرانی»
# از بزرگان خطباء مازندران و مشایخ اجازاتست ، این خطیب
# ~~بزرگوار از سه نفر اعاظم علماء روایت حدیث مینموده.
# 1- شیخ محدث مولی محمدامین استرابادی صاحب فوائدالمدینه .
# 2- شیخ بارع آمیرزا محمداسترابادی قدس سره.
# 3- سید عالم جلیل نبیل صاحب مدارک اعلی الله مقامه .
# ~~و همچنین جمعی از بزرگان علماء امامیه از این خطیب جلیل روایت حدیث
# ~~میکرده که یکی از آنها بنقل صاحب اعیان الشیعه امیر محمد صالح بن
# ~~عبدالواسع حسینی است و دیگرالسید الجلیل الشهید فی حرم الله تعالی
# ~~السید محمدمؤمن بن دوست محمد استرابادی صاحب رساله رجعت .
# تاریخ فوت این خطیب بلیغ صحیحا معلوم نیست ، ظن قوی نگارنده
# ~~آنستکه در واقعه فضیعهآ که در سال1078هجری درمکه معظمه واقع شد
# ~~این خطیب جلیل هم شهید شده باشد،
# و خلاصه آن وقعه بنابر آنچه جمعی نوشته اند آنستکه در سال
# ~~مذکور روزی خدام حرم بیت را ملوث یافتند، این خبر شیوع ییدا
~~PageV01P098
# ![image ms070 filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0110.png)

### | 9
# ~~کرد و گفتگو هاشد، بزرگان مکه جمع شدند، شریف مکه شریف
# ~~بر کات با قاضی محمد میرزادر اینموضوع مذا کراتی کرده و بالنتیجه نسبت
# ~~این عمل رابرافضیهادادند و گفتند همه روافض که در مکه هستند باید
# ~~کشته شوند ، تر کها و بعضی از اهل مکه روانه حرم شدند و در ان محل
# ~~امن جمع بسیاری را کشتند و از آن جمله پنج نفر از بزرگان علماءشیعه
# ~~که در آن تاریخ مجاور مکه معظمه بودند با قبح وجوه شهید گشتند
# ~~که از آنهاست محمد مؤمن استرابادی - از کسانیکه در آن تاریخ در مکه
# ~~بودشیخ حرعاملی صاحب وسائل است که دوروزبعد از وقوع این واقعه
# ~~پناه بسید موسی بن سلیمان که یکیاز شرفاء مکه بود برد واو بتوسط
# ~~یکی از ملازمان خود شیخ عاملی را بنواحی یمن فرستاد .
# نگارنده گوید نظیر این قضیه فضیعه آنکه در سال 1392 هجری
# ~~که این بنده خود مشرف بودم مرحوم ابوطالب ارد کانی را که از حاج
# ~~عجم بود به تهمت اینکه میخواسته بیت را ملوث نماید بحکم قاضی
# ~~ابن السعود نا حق کشتند و من به چشم خوددیدم شرطه هائیکه مباشر
# ~~قتل او بودند دستها را به خون آن بیگناه آغشتند و جامه های آبی
# ~~رنک خود را به آن خون رنگین کردند و روز بعد نگذاشتند یکنفراز
# ~~حاج عجم داخل مسجد الحرام بشود وباین واسطه اکنون چهار سال
# ~~است ایرانیها از فریضه حج باز مانده و از این فیض عظمی محرومند .
# ~~9- «الشیخ الفقیه الواعظ ، والخطیب الوجیه الحافظ ، ابواسحاق»
# ابراهیم بن عیدالله بن مالک بن ابراهیم بن یحیی بن»
# «عباد الاندلسی الخطیب رحمه الله»
# این خطیب جلیل الشأن یکی از اکابر خطباء واعاظم وعاظ قرن
# ~~هفتم هجرتست ، ترجمه حال او در غالب کتب اندلسین موجود است از
~~PageV01P099
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0111.png)

# ~~حمله علامهمقری ابوز کریا در ذیل ترجمه فرزند سعادتمند این خطیب
# ~~بلیغ شیخ اجل اعظم وخطیب بلیغ معظم محمد بن ابراهیم معروف باین
# ~~عباد ms071 رندی که شرح حال او مفصلا در باب المیم این کتاب مذکوراست
# ~~شرح حالات این خطیب ادیب را نقل نموده و اورا بدین القاب ستوده -
# ~~(الشیخ الفقیه الواعظ الخطیب والبلیع العالم الخطی الوجیه الحسیب
~~الاصیل
# ~~ابواسحق ابراهیم بن ابی بکربن عباد) و این جملات دلالت دارد که
# ~~صاحب عنوان در کار وعظ وخطابه نهایت قدرت و توانائیرا دارا بوده
# ~~وواعظ مسلم وخطیب رسمی بلده رندبوده ، در نامه دانشوران ازفاضل
# ~~قسطینی نقل شده که ابراهیم بن تباد رندی از فصحاء خطباء و عظماء
# ~~نجباء بود و نیز از شیخ اجل احمد بن زورق نقل نموده که وقتی کتابی
# ~~دیدم در باب امامت بنام (تحقیق العلامه فی احکام الامامه) از استادخویش
# ~~شیخ قوری مصنف آن کتاب را پرسیدم و او بجمع کتب ابن عباد و ضبط آنها
# ~~عنایت مخصوصی داشت گفت همانا آن مجموع ازتصانیف سیدی ابراهیم
# ~~پدرابن عبادرندی است که بگاه آبادی قصبه رند خطیب بزرگ و واعظ
# ~~سترک آنجا بوده وازاوخطبه های عظیم الفصاحة ومنشآت حسن الموقع
# ~~دردست است ، وشایدنگارنده درطیحالات ابن عباد بازهم اشاره ببقیه
# ~~حالات این خطیب عظیم الشأن بنمایم والله الموفق .
# ~~10- «استاد آئمة الادب - ابراهیم بن عمر الشر بینی الشافعی
# «(الخطیب فی حلب»
# یکی از بزرگان خطباء نصفه اول قرن نهم هجرتست مدتی مردم
# ~~حلب را بخطب بلیغه وجملات رشیقه خود بهرهمند میساخته و کتاب
# ~~محاسن الوسائل فی معرفة الاوائل را درسنه 850 هجزی مختصر نموده
# ~~وفاضل معاصر آقای شیخ آقا بزرک رازی نزیل سامرا در کتاب ذریعه
~~PageV01P100
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0112.png)

### | 1ا
# ~~میفرماید من کتاب مختصر مذ کوررا به خط مؤلفش دیدهام نگارنده کوید
# ~~کتاب محاسن الوسائل را قاضی بدر الدین ابو عبدالله محمدبن عبدالله
# ~~السبکی الحنفی درسنه747 هجری تألیف نموده وعلاوه ازخطیب مرقوم
# ~~سید علامه معاصر ابو محمد الحسن بن ابی الحسن الهادی الموسوی
# ~~العاملی که یکی ازاکابر معاصرین است در سال یکهزار و سیصد وسی و
# ~~چهار هجریا نرا در پانزده باب نخبه ساخته و بانموزج ms072 محاسن الوسائل
# ~~موسوم ساخته واما ترجمه حلب بعدا مذکورخواهد شد .
# 11 «السید الاعظم والواعظ المعظم امیرشرف الدین »
# ~~ابراهیم بن امیر صدرالدین محمدبن امیر عزالدین اسحق الدشتکی»
# «« الشیرازی قدس الله سره »
# ~~در کتاب فارسنامه ناصری ترجمه این سید جلیل را از کتاب مزارات
# ~~شیراز نقل فرموده و او را بدین اوصاف ستوده ، آن سید جلیل فاضلی
# ~~است نیکوکردار ، عالمی است کامل وخوش گفتار ، متخلق باخلاق نبویه،
# ~~متصف باوصاف مرتضویه ، منصبش عالی وجاهش متعالی باوالد ماجدش
# ~~سفرها کرده و بزرگانرا خدمتها نموده کتاب مشارق الانواررا درخدمت
# ~~صدر الدین ابی المجامع شیخ علاء الدوله سمنانی خوانده و درمدرسه
# ~~رضویه باکلماتی مستطاب ودعواتی مستجاب خلق را موعظه و مردم را
# ~~نصیحت نموده روزی درخدمتش برای طلب باران بصحرا شدیم و آن
# ~~جناب : مازرا بجماعت گذاشته آنگاه مردم را مخاطب قرارداده و آنها
# ~~را بدین کلمات موعظه فرموده که ای برادران صفا وایدوستان باوفاظلم
# ~~را بگذاری دوحق را بردارید و پیروسیرت مصطفی و اخلاق مرتضی گردید
# ~~کم کم دنیایفانی را گذاشتید و بر کناره عقبای باقی رسیدید و چون سخن
~~PageV01P101
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0113.png)

### | 102-
# ~~آنجناب باینجا رسید رقتی عظیم در خلق پیدا شد و همه آغاز گریه
# ~~نمودند دراینوقت ابری ظاهر و آثار باریدن پیدا و هنوز مردم بمنزلها
# ~~نرسیده که باران رحمت الهی بربندگان نازل گردید و آن جناب درماه
# ~~صفر سال 888 ه برحمت ایزدی پیوست و این دو شعر را از لفظ او
# ~~بخاطر سپردهام :
# # زرمن هویت وان شطت بک الدار %~% و حال من دونه حجب و استار
# # لاتتر کن علی بعد زیارته %~% ان المحب لمن یهواه زوار
# و این سید جلیل درمحله دشتک شیرازمدفون گردید و پسرزاده
# ~~أنجناب امیرغیاث الدین منصور بقعهآ عالی برقبراو بساخت و او را بقعه
# ~~دشتک گفتند - نگارنده گوید دشتک محلهایست ازمحلات قدیمه شیراز
# ~~که درزمان کریم خان زند آن محله را با محله سردزک یک محله قرار
# ~~دادند وسادات دشتکی شیرازی که متون کتب علمیه و تواریخ از ms073 اسامی
# ~~آنها زینت یافته است وشرح حال بعضی آنان که مناسبت با موضوع این
# ~~کتاب دارند بتفاریق ذکرخواهد شد ازاین محله بودهاند .
# ~~19_ «العالم المقین ، والواعظ الامین ، میرزا ابراهیم بن ،
# الحاج محمد علی التاجر الاصفهانی الملقب بامین الواعظین»
# ازبزرگان وعاظ نیمه اول قرن چهارده هجرتست ، این واعظ
# ~~کامل درسال 1275 ه متولد گردیده ودرسال 1349 ه داردنیا راوداع
# ~~نموده ، تألیفاتش که همه فارسی ونیکوست ازاین قراراست .
# 1 - روح العالمین درتوحید 2 - طریقة الحق درنبوت
# 3 . امان الخائفین درامامت4 - تحفة المعاد . وغیر ذلک PageV01P102
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0114.png)

### | 103-
# ~~1- «الامام العلام الحافظ ، والهمام الورع التقیی الواعظ؛»
# ~~(الشیخ ابراهیم بن محمد الاصفهانی الصنعانی رحمة الله علیه»
# واعظی است بیعدیل ، زاهدیست بی نظیر، در بسیاری علوم اسلامی
# ~~از فقه و اصول و تفسیر و عربیت متبهر و همیشه اوقات بذکرخالق و
# ~~موعظه مخلوق مشغول ، مواعظ شافیه ونصایح کافیه او بقدری واقع در
# ~~نفوس و مؤثر و مورد قبول مستمعین بوده که فوق آن تصور نشود -
# ~~علامه بحاثه السید محسن العاملی در اعیان الشیعه ترجمه این واعظ
# ~~جلیل را بیان فرموده و او را بدین عبارات ستوده (کان امامافی کثیر
# ~~من الفنون کالفقه والاصول والعربیة والتفسیر ، وکانت اوقاته مستغرقة
# ~~فی الذکر والوعظ ولکلامه وقع وقبول فی الاسماع والقلوب الخ .
# اینواعظ کامل مدتی در اصفهان مشغول وعظ وهدایت مسلمین
# ~~بوده، در اوایل سال 1150 ه بصنعای یمن رحل اقامت افکنده ودر
# ~~مسجد جامع آنجا بموعظه مردم پرداخته - در اول مواعظ خود قدری
# ~~قر آن تلاوت میفرمود آنگاه با آن دست قوی و احاطه تامه که در
# ~~علوم داشت بتفسیر آن آیات محترمات می پرداخت و بعبارات فصیحه
# ~~و حکایات ملیحه شنوند گان را مستفیض و بهره مند میساخت ، گاه گاهی
# ~~میان بازارها وبر زنهامشغول موعظه میشد وهرشنونده را بموعظهآ که لایق
# ~~او و مناسب با شغل او بود پند و اندرز میداد ، چندماهی که این واعظ
# ~~کامل در صنعا بوده بطوری اهالی مجذوب منابر وعظیه و حسن طریقه
# ~~او ms074 شده و بقدری خداوند محبت اورا در دلهای مردم انداخته که شرح
# ~~نتوان داد .
# خلاصه اینکه این واعظ جلیل یکی از علماه ربانیین واز منقطعین
# ~~الی الله (تع) بوده وبا آن درجه محبوبیت که داشته و همه قسم استفاده
~~PageV01P103
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0115.png)

### | 1040-
# ~~برای اومهیا بوده از استفادهایمادی و اغراض دنیوی که سیره سایرین
# ~~است کاملا منزه و مبرا بوده و همیشه اوقات راضی و قانع و بساروزها
# ~~که بیک کف باقالا گذران مینمود .
# فوتش در اواخرسال 150 ه اتفاق افتاد و برمردم صنعامصیبت
# ~~اوخیلی گران آمد بس علاقمند باو و حسن طریقه او بودند.
# اتفاقا مرض او هم طولی نداشته فقط یکی دو روز از منزل بیرون
# ~~نیامده مردم بسراغ او وارد منزلش شدند دیدند از دنیا رفته لذا مردم
# ~~در مصیبت او جامه ها دریدند و گریه ها کردند و جمیعا جنازه او را
# ~~تشییع کردند و بدن را در طرف جنوبی صنعا دفن کردند.
# مردم بااعتقادی صحیح بزیارت قبراو رفته و تاامروزمزارش مطاف
# ~~اهالی صنعا میباشد .
# ادیب اریب شیخ احمد بن حسینر کیحی تاریخ فوت این واعظ جلیلرا
# ~~اینطور بیان نموده.
# هذاضریح الواعظ المنتقی %~% علامة العصر فصیح البیان
# العابد الا واه شمس العلا %~% ومن له فی کل حکم بیان
# فارق اهلیه و جیر انه %~% وجآء یسعی منذریاصفهان
# قد صافحته الحور فیجنة %~% وعانقته القاصرات الحسان
# ناداه رضوان بتاریخه %~% یاخلدابراهیم اسنی الجنان
# وچون اینواعظ کامل فوت شدامیر هحمدبن اسمعیل که از بزرگان
# ~~علما و وعاظ صنعا بود بکرسی وعظ اونشسته ومردم را موعظه میکرد
# ~~وپس از چندی تخلف نموده ودیگربکرسی وعظ ننشست لهذا رکیحی
# ~~مذکور اورا باین دوبیت مخاطب ساخت : PageV01P104
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0116.png)

# # اری غرس ابراهیم مازال ینتمی %~% فمنک اجتنینا بعده ثمر الغرس
# # فدع جسدا ملقی بگرسی غیره %~% فانک اولی بالقعود علی الکرسی
# ومیرسیدمحمد جواب رکیحی را بدین نمط مناسب شناخت :
# # صفی الهدی ابدعت فیما نظمته %~% فداک بنوالاداب بالمال وا لنفس
# # اذا الشعرآء جاؤابة ران شعرهم %~% فشعرکفی اشعارهم آیة الکرسی
# ~~14_« الشیخ ms075 الواعظ الشهیر، والعارف بالله الخبیر، الامام»
# * القاری ابراهیم معصار الحاری»
# قدوه وعاظ واسوه حفاظ قرن هفتم هجرتست ، بدایت احوالوی
# ~~درانقراض دولت بنی العباس بوده ، علامه ذهبی درترجمه ار گفته (ابراهیم
# ~~بن معصار ابواسحق الجعبری الزاهد الواعظ المذکر روی عن السخاوی
# یافعی شافعی در مرآت الجنان ذیل این بیان میگوید ذهبی در
# ~~حق چنان عارف بزرگی آنچه باید و شاید ننگاشته و اورا جلالت شأن
# ~~بیش از آنستکه بتوان کماهوحقه مدایح او را به بیان وبنان در آورد
# ~~سیس مینویسد ( هوالشیخ الکبیر، والولی الشهیر ، العارف بالله الخبیر،
# ~~ذوالمقامات العلیه ، والاحوال السنیة ، والانفاس الصادقه ، والمقال
~~الصادع
# ~~والفوز الساطع ، والسیف القاطع ، سیرته مشکوره، وکراماته مشهوره
# ~~وله بدایات هایله ، وهدایات طائله الخ) بهرحال اینواعظ کامل ازاهالی
# ~~جاراست وزمانی درجعبروباقی عمر را درقاهره مصر بسراورده و در
# ~~بسیاری از کتب عرفا نوشته اندکه مذهب وی محو کلی و نفی وجود و
# ~~افلاس بوده وجماعتی بسیار ازمریدان وی این مذهب را داشتهاند ، سلاطین
# ~~ترک که در آنوقت بر مملکت معروشام استیلا داشته کمال احترام را
~~PageV01P105
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0117.png)

### | 106
# ~~از اینواعظ کامل مینموده از جمله ملک ظاهر بوده که همواره از انفاس
# ~~قدسیه وی تبرک میجسته .
# و نیز در شرح حال اینواعظ جلیل نوشتهاند که اورادووعظ وخطابه
# ~~بیان وزباینی بود که هیچکس راچنان بیانی نبود وچون بمجلس موعظه
# ~~مینشست مردم را ازمواعظ اوتغییر حالت پیدا شده وازطریق گمراهی
# ~~منحرف و درشاهراه هدایت قدم می نهادند - نگارنده گویداین تاثیر کلام
# ~~برای مجاهده ایست که اینواعظ کامل بانفس خود کرده و نفس را کاملا
# ~~مقهورساخته ودراینخصوص یافعی حکایات بسیاری نقل نموده که ما دو
# ~~سه جمله آنهارا انتخاب کرده و تقدیم خوانند گان گرام مینمایم .
# حکایت اول استقبال این واعظ حلیل است از شعرشیخ عبد القادر
# ~~گیلانی از قصیده که یکشعر آن این است :
# انا بلبل الافراخ املاء دوحها %~% طرفا وفی العلباء بازاشهب
# شیخ گیلانی دراین شعر حکایت ازعلو مقام ومرتبه خود مینماید
# ~~ومیگوید - من نسبت بطایفهآ که درطریق ms076 خروج از بیضه بشریت قدم بیرون
# ~~نهادهاندچون بلبلی میباشم که باجوجهها برتنه درخت نشسته ام و پرساخته
~~ام
# ~~تنه درختی را که جوجه ها برآنند و از هر جانبی ناظر وحافظ
# ~~جوجههایم از اسیب تا بمرتبه طیری برسند و درعین حال نسبت من با
# ~~حاای ان قدس که صیادان حقایقند در علومرتبه چون نسبت باز سفیداست بطیور
# واعظ صاحب ترجمه ازروی شکستگی نفس دراستقبال آن شعر
# ~~چنین گفنه:
# اناصرد المرحاض املاء بیرته %~% نتنا وفی البید آء کلب اجرب
# یعنی من شیر گنجشک غسل گاهم که پرمیسازم غسل گاه رابگند و
# ~~بوی بد ودربیابان سگی هستم گوش شکافته وخراب حال .

PageV01P106

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0118.png)

### | 107
# حکایت دوم. آنکه روزی یکی ازشاگردان در اثنای صحبت و
# ~~موعظه گفت یا شیخ یک دوبیتی شنیده ام که مرا بسیارخوش آمده گفت
# ~~آن دوشعر کدام است وی برخواند :
# و قائلة انفقت عمرک مسرفا %~% علی مسرف فی تیهه ودلاله
# # فقلت لها کفی عن اللوم اننی %~% شغلت به عن هجره ووصاله
# یعنی بسیار کس گفتهاند ومیگویند مرا که گذراندی باسراف عمر
# ~~خود را برمحبوبی که میگذراند از حد خود غنج ودلال را پس گفتم
# ~~نصیحت کننده خود را که بازبایست ازملامت من که من چنان مشفول
# ~~ومستهلک گشتهام در ذات وی که ازهجرووصال اوبی خبرم شیخ چون این
# ~~دوشعر بشنید گفت این حال نه مقام تست ونه مقام شیخ تو.
# حکایت سوم - آنکه چون نزدیک شد موقع رحلتش بموضع قبر
# ~~خود آمد و باکمال فروتنی گفت (یا قبیرقد جائک زبیر) وسه روز آنجا
# ~~توقف کرد و روزسوم بیعلت ومرضی بسرای باقی رحلت و بجوار رحمت
# ~~حق فائز گردید - مریدان پس از تجهیز درهمان مکان بخاکش سپردند
# ~~فوتش سال 687 هجری در سال وفات هلک صالح بوده وچنانکه از
# ~~ترجمه مستفاد میگردد اینواعظ کامل درقاهره مصر مقهورمرک گردیده و
# ~~همانجا مدفون شده رحمه الله تعالی .
# وچون ضین ترجمه ازمذهب وی که محو و اثبات بوده اشارتی
# ~~رفت خلاصه این عقیده ms077 نگاشته میگرددتابر اهل دانش و بینش آشکار باشد.
# (ماحصل عقیده محو واثیات»
# در نامه دانشوران ازرساله شیخ ابوالقاسم قشیری نقل شده (المحو
# ~~رفع اوصاف العاده، والاثبات اقامة احکام العباده ، فمن نفی عن احواله
~~PageV01P107
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0119.png)

# ~~الخصال الذمیمه، واتی بدلها بالافعال والاحوال الحمیده ، فهو صاحب
# ~~محو واثبات) یعنی محو ازخود دور کردن صفات زشت است که عادت
# ~~طبیعت گردیده واثبات بر پای داشتن آن احکام است که برای عبادت
# ~~رسیده وچون مرد سالک درراه سیر وسلوک صفات زشت را از خود
# ~~دورکرد و بر گردانید طبیعت را بصفات نیکو آن کسرا صاحب مذهب
# ~~محوواثبات گویند نگارنده گوید در خصوص محوواثبات بزرگان رابیانات و
# ~~کلماتیست بسیار و حاصل همه آن بیانات آنستکه صاحب مذهب محوواثبات
# ~~آن کس را گویند که پیوسته در طریق سیر و سلوک ازخود دور نماید افعال و
# ~~اعمال زشتی که منافی باشریعت و طریقت است و دروجودخود ثابت بدارد
# ~~ونگهدارد آن عملها که ممدوح است درطریقت وشریعت وروزبروز
# ~~بر آن بیفزاید نا آنگاه که اجل موعود اوبرسدوالله اعلم
# ~~(معصار بکسرمیم وسکون عین وصاد مهله والف وراء مهمله است) .
# واما جار شهریست درساحل دریای قلزم که میانه آن و مدینه
# ~~یکمنزل و تا جحفه سه منزل است و آنجا محل عبور کشتیهای حبشه و
# ~~مصر وعدن وسایر بلاد هنداست آب اهالی جارازچشمه شیرین باصفائی
# ~~است که در بحیرهآ جاریست ، ابنیه عالیه درجار بسیار نصف ان درجزیره
# ~~و نصفه دیگر آن درساحل و نیزدر کنارجار جزیره ایست یک میل در یک
# ~~میل که بآنجا نتوان رفت مگر باکشتی و سکنه آنجا مانند ساکنین جار
# ~~اهل تجارتند .
# بعضی گفتهاند از کنار جده تاکنار شهریکه معروف بیحرقلزماست
# ~~مسمی بجار است .
# یکی از اعراب دروصف جارچنین گفته
# # (ولیلتنا بااجار والعیس بالفلا %~% معلقة اعضادها بالجنایب والسلام
~~PageV01P108
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0120.png)

# ~~15- «الخطیب الادیب ؛ والفقیة النبیه ؛ الشیخابواسحاق ابراهیم»
# ~~«بن منصور بن المسلم الفقیه الشافعی المطری المعروف بالعراقی»
# «رالخطیب بحامع مصر رحمه الله تعالی»
# خطیبی است کامل ، وفقیهی است ms078 فاضل ، ابن خلکان در وفیات
# ~~گفته این خطیب دانشمند از شاگردان ابواسحق شیرازی و محمد بن
# ~~مبارک بن. الخل بغدادیست - کتاب مهذب استادخود ابواسحاق رادرده
# ~~جلددر کمال زیبائی شرح کرده و خوباز عهده بر آمده ، وطن ومسقط
# ~~الراس این خطیب جلیل مصر استولی چون مسافرت ببغداد کر دومدتی
# ~~آنجا ماند معروف بعراقی شد ، عام فقه را از ابوبکر محمد حسین
# ~~بغدادی فرا گرفت و چون بوطن مراجعت کرد در جامع مصر بوعظ و
# ~~خطابه مشغول گشت و خلق رااز کلیات شیوای خود بهرهمند ساخت -
# ~~عنایت مخصوصی داشت باشعا. استادش ابن خل مذکور و درغالب منابر
# ~~آ نهاراانشاد میکرد واز جمله این چند شعر را زیادمیخواند
# # فی زخرف القول تزیین لباطله %~% والحق قدیعتریه سوء تعبیر
# # تقول هذافجاج النحل تمدحه %~% وان ذممت تقل قیئی الزنابیر
# # مدحأ و ذما وماجاوزت وصفهما %~% حسن البیان یری الظلماء کالنور
# تولداین خطیب ارجمندسال510ه درمصر، فوتش21 جمادی الاول
# ~~سال 69ه ه اتفاق افتاده و در دامنه کوه مقطم (1) مصر دفن گردیده
# ~~و اما مصر که وطن اصلی این خطیب است کشوریست در کمالزیبائی
# ~~واقع در شمال افریقا و بدو قسمت طبیعی تقسیم میشود ، مصر علیا، و
~~PageV01P109
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0121.png)

### | 210-
# ~~فصر سفلی که اولی دره یاوادی نیل و دومی جلگه این شط است -
# ~~رودنیل سراسر این کشور را سیراب میکند .
# هردوت - مورخ یونانی میگوید مصر تحفه نیل است ، راستی
# ~~اگر نیل نبود مصر مثل کویر لیبی که در ساحل چپ آن واقع است
# ~~ریگزار ولم یزرع بود .
# نیل فقط اراضی مصر را آبیاری نمیکند بلکه طبقه حاصلخیز
# ~~سطح زمین را هم همین رود آورده است حتی باید گفت اراضی مصر
# ~~سفلی ایجاد کرده نیل است زیرا در ازمنه ما قبل از تاریخ و حتی در
# ~~ازمنه تاریخی هم این قسمت پراز مرداب و گودال بودهاست پس پر کردن
# ~~این مردابها و تبدیل آنها باراضی حاصلخیز هم از کارهای نیل است که
# ~~بمرور دهور انجام داده .
# دز کشور مصر باران کمتر ms079 میبارد و آسمانی صاف دارد هرسال
# ~~در اوایل بهار باد خمسین میوزد ودر این مدت هوا پر از گرد وخاک
# ~~است ، در اواخر خرداد باد قطع میشود و بدون آنکه قطره بارا
# ~~ببارد ثیل طغیان میکندو از مجرای طبیعی خود کمی خارج میشود و
# ~~در این موقع آب نیل بر خلاف سابق که آبی رنک و شفاف بودبسبزی
# ~~مایل میشود و این حال را نیل اخضر گویند ، پس از چندی رنک آب
# ~~سرخ روو دوره نیل احمر شروع میشود ، در ماه مرداد طغیان حسابی
# ~~نیل شروع ونیل از بندها و سدهائی هم که دورتر از بستر معمولی آن
# ~~ساخته شده اند خارج و سراسر اراضی دو حاشیه خود را فرا میگیرد
# ~~ودر مدت دوسهماه بر روی این خاک طغیانی بر قراء و قصبات و شهرها
# ~~بواسطهراههای موقتی که ساخته شده است بهم مربوط و مجمع الجزایری
# ~~در این دریای ممتد تشکیل میدهند و بالاخره در ماه آخر مجددا نیل
~~PageV01P110
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0122.png)

### | 111-
# ~~بمجرای قبل ازخرداد بر میگردد ودوره نیل ازرق شروع میشود یعنی
# ~~رنک نیلی سابق خودرا دوباره تحصیل میکند - در این طغیان یابعبارت
# ~~دیگر جزر و مد دریاچه های طبیعی و مصنوعی پر از آبشده و برای
# ~~مشروب کردن اراضی زیر دست اب انبار ها پر میشود .
# تاریخ مصر طول و تفصیل بسیاری دارد نگارنده در این جاچند
# ~~سطر مختصری ذکر مینمایم .
# هورخین غرب از خواندن نقوش اهرام و مقابر زیر زمینی وسایر
# ~~کتیبه های ظاهر و باطن ابنیه قدیمه مصری تاریخ این کشور را اینگونه
# ~~معلوم داشته اند
# اول شخصی که مصر علیا وسفلی راتحت حکومت واحده در آورده
# ~~(منس) نام داشته و این پادشاه در حدود سه هزار سال پیش از میلاد
# ~~سلطنت میکرده است و از آنوقت تاتاریخ 525 سال پیش از میلاد که
# ~~مصر بدست (کامبیز) شاهنشاه هخامنشی ایران فتح شده واستقلال مصر
# ~~خاتمه یافته بیست وشش سلسله دراین کشور سلطنت کردهاند،
# از سلسله های اولیه ms080 سه نفر که کوئپس، کفرن ، میسروینوس
# ~~باشند صاحب این سه هرم بزرک هستند که اهرام ثلثه برای مقبره
# ~~آنهاساخته شدهاست .
# پای تخت سلسله های اولیه از تی نیس به ممفیس منتقل شده و
# ~~بالاخره تب هم مدتی پایتخت بوده است ، در ادوار بعد قومی شبان و
# ~~صحرا گرد که از آب آمده بودند و به هیگس معروف بوده اند بمصر
# ~~حمله آورده و جکومت آنرا در هم و برهم کردند و یک چند نفر از
# ~~آنها بر آنجا استیلاء یافتند و سپس مجددا مصریها قوم خارجیرا بیرون
# ~~کرده و سلطنت فراعنه راتجدید نمودهاند و در این دوره تجدید سلطنت
~~PageV01P111
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0123.png)

### | 111
# ~~فصر بمنتها درجه اقتدار رسیده واز ممالک اطراف از قبیل کلده و آشور
# ~~هم خراج گرفته است .
# بزر گترین فراعنه سلسله مخدو سلطنت و سلسله بعد ( رامسس
# ~~دوم و توتمش سوم است).
# یکچند هم بحکم ناموس کون و فساد دولت مصر مجددا دچار
# ~~ضعف و انحطاط شده وملوک الطوایف در این مملکت رواج یافته که
# ~~سلسله بیست و ششم در این بین برسر کار آمده و پسام تیک اول رونقی بکار
# ~~سلطنت میدهد و یک چند هم حکومت مصر بحال سابق خود باز کشت
# ~~کرده وهر کزیت پیدا میکند تا سال 525 پیش از میلاد که تاریخ فتح
# ~~مصر بدست شاهنشاه هخامنشی ایرانست .
# این کشور در تحت حکومت ایران بود تا سال 331 قبل از میلاد
# ~~که اسکندر این مملکترا نیز در ضمن فتح ایران تصرف نمود .
# بعد از مرک اسکندر (323 قبل از میلاد) و کشمکش های
# ~~جانشینان او بطلیموسها در مصر مستقل شدند و تا سی سال قبل ازمیلاد
# ~~در این کشور سلطنت کردند و آخرین پادشاه این سلسله بطلیموس
# ~~چهاردهم ممزاریون پسر سزار و کلئوپاتر ملکه مصر بود که امپراطور
# ~~روم بقتل او این سلسله را خاتمه داده و این کشورضمیمه امیراطوری
# ~~روم گردید و تا سال ششصد و چهل بعد از میلاد در تحت ms081 حکومت
# ~~امیراطور های رم غربی و شرقی بود.
# در سال 640 بعد از میلاد که مصادف با سال بیستم هجرتست
# ~~عمرو عاص سر کرده عرب این کشور را فتح کرده و ضمیمه ممالک
# ~~اسلامی شد .
# درزمان خلفاء یکی از اولیای ایشان در آنجا حاکم بود ، در ایام
~~PageV01P112
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0124.png)

# ~~خلافت امیر المؤمنین (علیعلیه السلام) بنی امیه غلبه کرده ومصر را
# ~~تصرف نمودند.
# بعد ازانقضای دولت آنها امراء بنی عباس مصر را مسخر نمودند
# ~~و همواره گماشتگان ایشان آن ملک را متصرف بودند تا آنکه ملوک
# ~~اخشیدیه خروج کردند و پنج نفراز ایشان مدت سی وپنج سال صاحب
# ~~جاه وجلال شدند.
# آنگاه آفتاب دولت بنی فاطمه اژ جانب مغرب طلوع کرد و از
# ~~سال 296 هجری مصادف با سال 908 یا 99م9 میلادی مصر را متصرف
# ~~گردیدند و چهارده نفر از ایشان مدت دویست و هفتاد و چهار سال
# ~~سلطنت کردند،
# اول شخص از آنها ابومحمد عبیدالله بن محمد بن عبدالله بن میمون
# ~~بن محمد بن اسمعیل بن جعفر بن محمد بن علی بن الحسین بنعلی بن
# ~~ابیطالب علیهم السلام است وعلماء نسب را درنسب این طایفهآ زیاده از
# ~~حد اختلاف است ، بعضی آنها راعلوی ندانسته و جماعتی گویند بلاشک
# ~~علوی میباشند - « خیر بصیر شریف سیدرضی رضی الله عنه تصدیق بعلوی
# ~~بودن آنهاکرده چنانچه فرموده=
# # البس الذل فی بلاد الاعادی %~% .و بمصر الخلیفة العلوی .
# وبالجمله درسال 567 ه مصادف باسال 1171 م بخلافت فاطمیین
# ~~خانمه داده شد وثانیا درتحت خلافت عباسیان آمد، ملوک اکرادایوبیه
# ~~بنیابت خلفاء عباسیه در مصر مستقل گردیدند وایشان پانزده نفربودند
# ~~ومدت نود سال سلطنت نمودند.
# در سال 567 ه مصادف باسال 1257 م دولت ایوبیه بآخررسید
# ~~وسلطنت به ترکان منتقل گردید و نه نفر از ایشان حکومت کردندودر
~~PageV01P113
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0125.png)

### | 114-
# ~~سال 709 ه منقرض گر دید ندو دولت مصر بملوک چرا کسه رسید و درسال
# ~~915 هجری مصادف باسال 1517 میلادی سلطان سلیم بن سلطان
# ~~بایزیدخان پادشاه ms082 عثمانی این کشور را از دست چرا کسه گرفته و ضمیعه
# ~~مملکت خود نمودوتاسال 1257 ه مصادف با 1841 م درتحت حکومت
# ~~مستقیم عثمانی باقی بود در این تاریخ بموجب عهد نامه لندن استقلال
# ~~داخلی مصر در دست حکومت محمد علی پاشا خدیو مصر وخانواده او
# ~~شناخته شد وتا سال 1881 م مصادف سال 1297 یا 1298 ه از حمله
# ~~دول نیمه مستقل وتابع دولت عثمانی بشمار میرفت دراین تاریخ بو اسطه
# ~~شورش عرابی پاشا که میخواست دولت مصر را از تحت الحمایکی
# ~~خارجی خلاص کند وباین جهت برضد حکومت خدیو مصر شوریده بود
# ~~خوابانیده ، ازاین تاریخ تاسال1922 م انگلیس هاحامی دولت حکومت
# ~~خدیوی مصر بودند در حقیقت مصر با استقلال داخلی تحت الحمایه انگلیس
# ~~بود در این تاریخ بواسطه کمکی که مصری ها درجنگهای بین المللی
# ~~بامتفقین نمودند استقلال آنها شناخته شد و از سال 1922 تا حال این
# ~~مملکت درعداد دول مستقله بشمار میآید والسلام خیرختام .

PageV01P114

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0126.png)

# ~~13-سلطان الوعاظ والمحدثین ، نطام الحق والدین، السید
# «« قدس الله ارواحهم)
# محاسن عالیه ، ومحامد غالیه ، ومدایح فخیمه ومآثرعظیمه این
# ~~صدر اجل واین واعظ اکمل زیاده بر آنستکه احصاء توان نمود ، قاضی
# ~~عبدالرحمن مرشدی که امام الفصحاء وسلطان البلغآء عصر خود بودهدر
# ~~خطبه نکاحیه میرزا محمد معصوم که فرزند ارجمند صاحب ترجمه
# ~~است بمناسبت از این سید بزرگوار نامبرده و او را بدین القاب ستوده
# ~~هوالصدر الاجل الکبیر ، ذوالقدر الاشم الخطیر ، فخر السادة الذین
# ~~تجملت بهم المحافل والمجالس، وتکملت بهم الصدوروالمدارس، ونظموا
# ~~بجیدالوجود عقودفوائدهم ، ونثروا علی بساط المناظرة جواهرفرائدهم،
# ~~واحیوامآثرعلوم الاوائل ، واقامو اعلی مطالب العلمیه مسلمات البراهین
# ~~والدلائل، وسارت مصنفاتهم فی سایر الافاق، واذعن لهم بالتسلیم اهل
~~للخلاف
# ~~والوفاق (جمال ذوالعصر کانوا فی الحیوة وهم - یعد الممات جملل الکتب
# ~~والسیر، الامام العلامة، الهمام الکامل الفهامه ، ناشرلواء التحقیق،
~~جامع معانی
# ~~التصور والتصدیق، السید الاعظم الامجدهولانا نظام الدین احمدسقی الله
~~ثراه
# اهل ادب و اطلاع میدانند چه نفس مقدسی وچه عنصر شریفی
# ~~میتواند مصداق ms083 این کلمات و شاهد این جملات واقع گردد خلاصه آن
# ~~حناب قدوه علماء زمان و اسوه عظماء دوران بوده ومادام زند گانی بنشر
# ~~علوم ومواعظ حسنه و نصایح ملوک و سلاطین اشتغال داشته و اگر چه
# ~~سلسله جلیله سادات رفیع الدرجات دشتگی جمیعا مصادر آمور شرعیه
# ~~بودهاند و بطوریکه متون جمیع کتب کلامه وفقهیه وادبیه و تواریخ وسیر
~~PageV01P115
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0127.png)

# ~~شاهداست کمتر خانواده ایست مثل این بیت جلیل که اینهمه بزرگان پرورده
# ~~باشد ولیکن میانه همه خداوند این ترجمه درة التاج است ، مرحومسید
# ~~علمیخان که خودیکی ازاعیان این سلسله علیه است درکتاب سلافة العصر
# ~~میفرماید یکی از بزرگان عجم جد من نظام الدین علامه است و او را
# ~~چندین کتاب است از جمله کتاب اثبات واجب الوجود که آنراسه نسخه
# ~~فرموده کبیر ووسیط وصغیر ، نگارنده گوید چون در حدود سال نهصد
# ~~وپنجاه پنج هجری مرحوم میرعماد الدین مسعود شیرازی که پسر دوم
# ~~حضرت مغفرت مآب سید المدقفین امیر صدرالدین محمدقدس سره و برادر
# ~~خاتم الحکماء وغوث العلماء امیرغیاث الدین منصورالدشتکی الشیرازی بود
# ~~وفات نمود خلف الصدق آنجناب قدوه اماجد واسوه اعاظم مالک قواعد
# ~~معقول ومنقول صاحب شرف وعلم جاه امیر سلام الله بعد از فوت والد
# ~~ماجدش مانند اجداد گرام خود برمسند تدریس نشسته وهر روز طلاب
# ~~علومراازنتایج افکارابکارخود بهره مند می نمودو در سال نهصد وهفتادو
~~پنج ه
# ~~قرین رحمت الهی گردید و از این بیش در ترجمه میر ابراهیم که فرزند
# ~~امیر سلام الله و پدر صاحب ترجمه است مرقوم افتاد که در سال نهصد
# ~~وهفتادویک هجری میرابراهیم مرقوم بادختر خجسته اختر نواب ابراهیم
# ~~هیرزا نواده حضرت صاحبقران شاء اسماعیل صفوی انارالله برهانه از دواج
# ~~نمود واز بطن شاهزاده خانم دونفر پسر بوجود آمدند اولین آنها نظام4
# ~~الدین میرزا احمد علامه است که علوحسب و شرافت نسب را بادرجات
# ~~علم وادب با یکدیکر ممزوج ساخته و مقتدای اعاظم امم و مایه افتخار
# ~~عرب وعجم گردیده، حلال معضلات علمیه ms084 و کشاف مشکلات تفسیریه گشت
# ~~وهمه روزطلاب علوم دینیه در مجلس درس آن علامه زمان حاضر گشته
# ~~بهرهها برده واستفادها کرده ، وقتی آن علامه عصرپابعرشه منبر میگذارد
~~PageV01P116
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0128.png)

# ~~و مشفول افاده میگشت هزارسحبان را مات وهزار ابن نباته رامفتون
# ~~میساخت ، اصول مذهب امامیه وفروع طریقه جعفریه را طوری مدلل
# ~~ومحقق بیان میکرد که برای احدی شک و ریبی باقی نمیماند .
# # زبانش مظهر انوار تحقیق %~% ضمیرش مظهر انوار تدقیق
# # ز توقیع بیانش گشته روشن %~% بر اهل علم هر مشکلزهرفن .
# فوت این واعظ جلیل بنقل صاحب فارسنامه در سال 1015 ه
# ~~اتفاق افتاده سقی الله ثراه وجعل الجنة مثواه .
# ~~17 - « ااخطیب الادیب ، والمقری الاریب احمد بنابراهیم »
# «الصعیدی الدمشقی المعروف بالشرف الفرازی»
# از بزرگان خطباء واعاظم قراء و ادباء قرن هفتم هجرتست ولادت
# ~~ابن خطیب عظیم الشأن در ماه مبارک رمضان سال 460 ه درصعید مصر
# ~~بوده ودر همانجا علوم عربیه وفنون ادبیه را از اساتید و مشایخ عصر
# ~~فرا گرفته پس از آن بدمشق شام رحل اقامت افکنده و درجامع اموی
# ~~منبر رفته ومردم را بمواعظ شافیه و خطب شیوای خود بهره مند ساخته
# ~~وهکذاخطابه دارالحدیت ظاهریهراعهده دار بوده و بخوبی ازعهده این منصب
# ~~بزرک بر آمده و ازجماعتی مثل علم الدین سخاوی معروف (1) وابن
~~PageV01P117
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0129.png)

# ~~عبدالدائم و دیگران روایت یحدیث مینموده و درفن اقرآء کلام الله مجید
# ~~هم استاد وماهر بوده و نیز جلال الدین سیوطی اورا از رجال بزرک
# ~~نحو دانسته و نام اورا بدین تقریبدرطبقات النحاة ذکر کرده ، فوتش
# ~~در شوال سال 705 هجری اتفاق افتاده ، جماعتی از بزرگان درخدمت
# ~~این خطیب ارجمند تلمذنموده اند که یکی از آنهانجم قحفازی است و پوشیده
# ~~نماند که مقری بضم میم کسیرا گویند که در عصر خویش در اقراء و
# ~~فن قرائت بر هم کنان رتبت تقدم یافته باشد و در آن فن جلیل مرجع
# ~~اهل علم باشد و گروه قراء نزد تصانیف وی اظهار خضوع و فروتنی نمایند
# ~~ودر ms085 وجوه قرائت ورسم مصحف و فن تجوید و وقف و ابتداء وغیر ها
# ~~بقول او وثوق و اعتماد داشته باشند .
# ~~17 - الخطیب الادیب، والقاضی الاریب ، تاج الدین احمد بن»
# ابراهیم المکی المالکی الخطیب بمسحدالحرام»
# این خطیب عظیم الشأن اصلا از مردم مدینة الرسول است ولی
# ~~اشتهارو اعتبار او در مکه معظمه بوده و در آن خطه مبار که مدتی منصب
# ~~قضاء مالکیه وفیصل خصومات آن طایفه بوی اختصاص داشته ودرانشاء
# ~~خطب ونظم ونثر وافادات ادبیه وفتاوی فقهیه مشارالیه بوده و از اکابر
# ~~مدرسین واجله علماء ومشاهیر خطباء واساتید ادباء معدو دهیگردیده،
# ~~علامه محبی درمعجم خلاصة الاثروی را بالقایی که شایسته بودهیادنموده
# ~~ودر حق او گفته قاضی تاج الدین در مکه معظمه از صدور خطیبان و
# ~~مدرسان بود و از بزرگان محققین علماء بشمار میرفت وقواعدفن ادب
# ~~را استوار میساخت مادرفضل وهنر اورا به پستان خود شیرداده و کوهر
# ~~کلمات در افسرش بکار برده، از خوشی گفتار وی عقلها هست میشد
# ~~ودر این تاثیر صهباء استهزاءمیآورد ، جاه وجلالش نزد اهل دیوان
~~PageV01P118
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0130.png)

### | 219
# ~~واعیان دولت آشکاروقولش نزد تمامی اهل مکه و اعراب بوادی مطاع
# ~~ومتبع بود، درفن انشاء رسایل پیشوای عهد و درنگارش مضامین بدیع
# ~~وایجاد معانی عجیب یکانه زمان وهمواره چشمه بلاغت از سرانگشت
# ~~وی میجوشید وبرسرزبان بافنون فصاحت بازی میکرد .
# ««مصنفات وآثار تاج الدین به نقل محبی مذکور»
# اول . شرح قصیده عفیف تلمسانی است که در مطلع آن گفته :
# ~~«اذاکنت بعدالصحوفی المحوسیدا» .
# نام این شرحرا (تطبیق المحوبعد الصحو علی قواهد الشریعة و
# ~~النحو) گذارده .
# دوم - رساله دراستغفارمسماة به(فصوص الادلة المحققه فی نصوص
# ~~الاستغفارالمطلقه).
# سوم - رسالهایست در جواب سئوالاتیکه در باب توحید از بلاد
# ~~جاوه نزد وی فرستاده بودند نام این رساله را (الجادة القویمه الی تحقیق
# ~~مسئلة الوجود وتعلق القدرة القدیمه) گذارده است .
# چهارم . رساله درعقاید مسماة به بیان التصدیق واین رساله برای
# ~~کسیکه درفن کلام وعقاید مبتدیست بسیارمفید است .
# پنجم - دیوان منشأت که از مکاتبات بدیعه و ms086 مراسلات بارعه آنچه
# ~~انتخاب واختیار کرده است درانجا فراهم ساخته .
# ششم - مجموعه فتاوی فقیهه اوست که فرزندش احمد بن تاج
# ~~الدین دریکجا جمع کرده ونامش را تاج المجامیع نهاده .
# هفتم- مجموع مستقل مشتمل برخطب جمعات واعیادواستسقاءات
# ~~وغیر ها.
# هشتم - دورساله کبیره وصغیره است که درشرح این دوشعر نوشته PageV01P119
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0131.png)

### | 120
# من قصر اللیل اذا زرتنی %~% اشکووتشکین منالطول
# عدو عینیک و شانیهما %~% اصبح مشغولا بمشغول
# یعنی شبی که بدیدن وزیارت من میآئی من از کوتاهی شب شکایت
# ~~میکنم و تواز درازی آن دشمن چشم های تو مشغول است بمشغول دیگری
# ~~شیخ تاج الدین در شرح این دوشعر وحل تعمیه وتوضیح اشکال آن ها
# ~~مقصود از دشمن محبوبه را و اینکه بچه مشغول است که آن مشغول
# ~~بخود نیز بدیکری اشتغال دارد روشن ساخته است - اشعار و منشآت و
# ~~مفاوضات ومعارضاتیکمه آن نادره زمان با ابناء عصر خود داشته بقدری
# ~~زیاد است که اگر کسی جمع نماید هر آینه دفتر بزرگی خواهد شد .
# ازجمله این قطعه رادروصف محبوبه که غربیه نام داشته سروده:
# # خالفت اهل العشق لماشر قوا %~% فجعلت نحوالغرب وحدی مذهبی
# # قالوا عدلت عن الصواب وانشدوا %~% شتان بین مشرق و مغرب
# # فاجتبهم هذا دلیلی فانظروا %~% للشعس هل تسعی لغیر المغرب
# وقتی این قطعهرا درسئوال ازدوفقره مسئله نحویه بحضوراستاد
# ~~خود عبدالملک عصامی نوشته :
# # ماذا یقول امام العصر سیدنا %~% ومن لدیه ینال القصد طالبه
# # فیالدارهلجائزتذکیرعائدها %~% فی قولنا مثلافی الدارصاحبه
# # ومن ابانة همزابن ارادفهل %~% یکون موصوفه اسما یطالبه
# # ام کونه علما کاف ولو لقبا %~% او کنیةن اراد الحذف کاتبه
# # افد فماقدرانیا الحق منخفضا %~% الا والت علی التمییز ناصبه
# یعنی ای پیشوای وقت ومولای ماوای کسی که طالب هر مقصود
# ~~نزد او بمطلب خویش میرسد چه میفرمائید دراین دو مسئله ادبیه یکی
# ~~راجع بتذکیر ضمیردر کلمه دار مثلا میتوان گفت فی الدارصاحبه یا آنکه
~~PageV01P120
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0132.png)

# ~~باید صاحبها گفتلاغیر و دیگر حذف همزه ابن واقع مابین علمین در کتابت
# ~~آیا این حکم منحصراست بصورتیکه طرفین ms087 این هردواسم باشد ویادر
# ~~القبین وکنیتین و مرکب از کنیه ولقب هم مثلا باید همزه را در کثابت
# ~~انداخت ودورساخت جواب این دومسئله را افادت فرمای که ماهروقت
# ~~درهرمسئله قول حق را پست و فرود افتاده دیدیم تو را فرا زنده آن
# ~~بروجه تعیین وتشخیص یافتیم و چون این قطعه بخدمت شیخ عبدالملک
# ~~رسید درجواب این قطعه را نوشت و بدوفرستاد .
# # یافاضلالم یزل یهدی الفرائد من %~% علومه و ترو ینا سحایبه
# # تأنیثک الدار حتم لاسبیل الی %~% التذکیرفاهنم اذأفیالدارصاحبه
# # و الابن موصوفه عمم فان لقبا %~% او کنیة فارتکاب الحذف واجبه
# # هذا جوابی فاعذران تری خلل %~% فمصدر العجزو التقصیر کاتبه
# # لازلت تا جالهامات الهدی علما %~% فی العلم یحوی بک التحقیق طالبه
# یعنی ای فاضلی که همواره از درهای دانش خویش مروارید های
# ~~بزرک قیمتی هدیه میفرستی و به ابر های فضائل خود تشنگانرا سیراب
# ~~میکنی تأنیث ضمیر راجع بدار واجب است و بتذ کیر عائد آن راهی نیست
# ~~پس عبارت فی الدارصاحبه را منع بکن وروا مدار، واما ابن واقع مابین
# ~~علمین را همزه اش رابینداز وموصوف را تعمیم بده باسم ولقب و کنیه و
# ~~حذف همزه را درجمیع مقامات متصوره درابن واجب شناس، این جواب
# ~~منست اگردراین کلام نقص و خللی به بینی شگفت مدار که نویسنده
# ~~این جواب خود مصدرزبونی و تقصیراست و توهمیشه افسر مفارق هدایت
# ~~و علمم و دانش باشی وطالبان تحقیق بوجود تو بمطلب و مقصد خویش
# ~~برسند - نگارنده گوید این خطیب جلیل از اکابر خطباء قرن یازدهم
~~PageV01P121
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0133.png)

# ~~هجرتست و بهمین مناسبت سید الادباء مرخوم سیدعلیخان ترجمه او را
# ~~درسلافة العصربیان فرموده واورا بدین اوصاف ستوده :
# ~~هوفاضل طوی علی الفضل ادیمه ، وادیب نشر به من الادب حدیثه وقدیمه
# ~~فاستخدم من الکلام حره ورقیقه ، واصیح و هو القاضی علی الحقیقه
# ~~طلعت شمس محتده من المغرب ، وطارف بنظیره عند کمال بایره عنقاء مغرب
# ~~فلم یکن فی اخرالوقت من علماء الحرمین من یحاریه اویباریه، فاقر
# ~~بوحدانیته فی الادب ms088 لسان الادب وهوبادیه ، نظم ونثر، واحسن العین
~~والاثر-
# و بعد ازشرح اوصاف جمیله و محامد جلیله اوشروع میکند در
# ~~شرح منظومات ومنثورات این خطیب ارجمند ومفاوضاتیکه بین اووعلماء
# ~~وادیاع معاصرروی داده که نگارنده از نقل آنهاصرفنظر نموده واگر کسی
# ~~طالب باشد باید رجوع کند بکتاب سلافة فقط میانه همه آن مفاوضات
# ~~این یک جمله را نقل مینمایم تا معلوم شود جملات و کلمات وخطب
# ~~این خطیب عظیم الشأن در مستمعین خصوصا اهل ادب و دانشمندان
# ~~معاصرچه تأثیرعمیقی داشته - دریکی ازاعیاد فطر موقعیکه این خطیب
# ~~بزر گوارمشغول خطابه بود بطوری مردم مجذوب کلمات زپبا و جملات
# ~~شیوای او بودند که چنین حالتی در هیچ خطابه برای مردم دیده نشده
# ~~بود و پس ازاینکه این خطیب ارجمند از آن خطابه روح بخش فارغشد
# ~~قاضی محمدبن خلیلمکی که خود ازاکابردانشمندان بود بوجد وطرب
# ~~آمد واین ابیات را در شأن آن خطیب گرامی سرود :
# لله در خطبة ، بها القلوب تستلب
### | قصر عنها کل من ، انشا و وشی وخطب
# یریک عید الفطرعی د النحرفعلها العجب
### | کم فطرت فیه فؤ دا تب حقدا فالتهب PageV01P122
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0134.png)

# ~~کان فیها انزلت ، تبت یدا ابی لهب
### | و کم فواد غادرت ، بین خشوع و طرب
# ~~بوضعها ووعظها السحر الحلال المنتخب
### | لم لا وبحر درها ، خیر العلوم والادب
# ~~تاج العلی حائز ها ، بالارث عن اب فاب
### | من ائتمت خطبته، به الی اعلی نسب
# ~~فحیث غرت نسبا ، و مطلبا عن بللب
### | و کان من انشأها ، تاجا لارباب الرتب
# قال لسان الحال لی ، - تاریخها تاج الخطب
# مجملا این خطیب بزرک عمر خود را در کمال عزت و گامرائی
# ~~طی کرده و با منتهی درجه شرافت شرفاء مکه معظمه از او پذیرائی
# ~~میکردند تا آنکه هادم اللذات بساط عیش را برهم زد ودر سحر روز
# ~~پنج شنبههشتم ماه ربیع الاول سال 1066 هجری داعی حقرالبیک گفته،
# ~~مرحوم سید علیخان میفرماید من باتمام بزرگان مکه جنازه اوراتشییع
# ~~کرده و عصر همان روز در قبرستان مکه مدفون ms089 گردید .
# ~~19 - الامام الحافظ الخطیب ، والمفسر الواعظ الادیب شیخ »**
# « العراق احمد بن ابراهیم الواسطی»
# این خطیب جلیل و این واعظ نبیل ملقب بعز الدین ومکنی بابی
# ~~العباس ویکی از اکابرخطباء واعاظم وعاظ اواخر قرن هفتم هجرتست،
# ~~در علم تفسیر وقرائت قرآن مجید استاد عصر ودرخطابه و وعظ فرید
# ~~دهر بوده - علوم ظاهر و باطن را جمع نموده و کلمات متصوفه وعرفا را
# ~~با بیابات فوق العاده جذابوشیرین بالای منابر بیان میکرده ودر تربیت
~~PageV01P123
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0135.png)

# ~~مریدان وجهال فوق العاده کوشش داشته و با نفس بسیار مؤثر گرمی آنهارا
# ~~موعظه میکرده ، یافعی شافعی گوید این واعظ کامل درعصرخودشیخ
# ~~عراق بود و مردم صوفی مشرب عراق کلادست ارادت باو داده و خود
# ~~شاگرد استاد عصر شیخ شهاب الدین سهروردی بوده وخرقه تصوفرا از
# ~~دست او پوشیده، فوت این خطیب بزرک سال 694 هجری اتفاق افتاده
# ~~و اما واسط بروزن باسط از بلادخوزستان وازبناهای حجاج بن یوسف
# ~~ثقفی است اهل معرفت بسیار از آنجا ظهور نموده واکنون خراب و
# ~~اثری از آن پیدا نیست والسلام
### | 44
# 20- الامام الواعظ الجلیل ، والفقیه الکمامل النببل،»
# «1 بوالعباس احمد بن ابی احمد اامعروفی !ابن»
# القاص الطبری الفقیه الشافعی )
# یکنی از قدماء وعاظ و کبراء حفاظ نیمه دوم قرن چهار هجرتست
# ~~علم فقه وا ازاستاد زمان احمدبن سریح شافعی آموخت و در آن فن
# ~~جلیل امام عصر وپیشوای دهر گردید و مردم شافعی مذهب اورا بکمال
# ~~عظمت میستودند . درطبرستان که وطن او بود مجلس وعظ منعقدساخت
# ~~و بطوری مردم شیفته مواعظ او بودند که در مجلس وعظ او سر از پا
# ~~نمیشناختند واو بمواعظ حسنه وکلمات مستحسنه فرائض وسنن احکام
# ~~فقه شافعر را تعلیم آنهامیکرد وقتی از طبرستان هسافرت بطرطوس کرد
# ~~و در آنجا بمنصب قضارسید وقاضی طرطوس گردید و لکن مجلس وعظ او
# ~~اهمیتبسزائی داشت و مردم طرطوس عاشق و شیفته مواعظ و نصایح
# ~~او بودند تاآنکه روزی دربین موعظهآ چنان رقت و خشیتی باو دست
# ~~داد ms090 و بطوری خوف خدا اورا از خود بیخود ساخت که افتاد غش کرد
# ~~و ازدنیا رفت واین واقعه سال 255 یا336 هجری اتفاق افتاد .

PageV01P124

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0136.png)

# مصنفات این واعظ کامل بسیاراست آنچه را که ابن خلکان ذگر
# ~~کرده از این قرار است :
# اول - کتاب ادب القاضی . دوم - کتاب المواقیت. سوم - کتاب
# ~~مفتاح . چهارم - کتاب تلخیص .
# نگارنده گوید مخصوصا فضلا و علماء را عنایت شدیدیست به
# ~~تدریس و شرح و تحشیه کتاب تلخیص جمعی آن را شرح کردهاند
# ~~مثل ابو عبدالله الختن و ابوعلی و دیگران و جمع دیگر حاشیه بر آن
# ~~نوشته اند که مقام گنجایش ذکر اسامی آنها را ندارد .
# پدر این واعظ کامل معروف نقاص بوده برای اینگه اخبار و آثار
# ~~را بزبان قصه که اوقع در نفوس است بیان میکرده - ترجمه طبرستان
# ~~بعد از این میآیدو اما طرطوس بلدهایست مأنوس از بلاد شام و مضافات
# ~~جند قنسرین و آن شهر دل نشین آبش خوشگوار است و هوایش ساز گار
# ~~و باغاتش بسیار سکنه اش عرب و اکثر شافعی مذهب .
# ~~21- السیدالاید ، نظام الحق والدین و سلطان الوعاظو المحدثین»
# برهان المفسر ین والمذکرین، السید احمد بن»
# «اسحاق الدشتکی الشیرازی،
# عالمی است عامل ، فاضلی است کامل ، محققی است جلیل ،
# ~~مفسریست نبیل ، واعظی است بی نظیر وعدیل ، دارای علوحسب وسمو
# ~~نسب، آباععظام این سید بزر گوارتا ائمه معصومین همگان از اعاظم علماء
# ~~واکابر فضلاء ومروجین شریعت مصطفوی بوده اند : از این پیش مرقوم
# ~~گردید که این خانواده عظیم الشأن از زمان ائمه طاهرین صلوات الله
# ~~علیهم اجمعین تا حال همیشه مصادر امور شرعیه بوده اند و بقدری که
~~PageV01P125
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0137.png)

### | 126.
# ~~علماء وبزرگان و فضلاء از این خانواده بوجود آمده اند ازهیچ خانوادهآ
# ~~بوجود نیامده :
# یاحبذا دوحة فی الخلد نابتة %~% مامثلهانبتت فی الخلدمن شجر
# ترجمه پدرعالی مقدارش اسحاق بن علی بن عربشاه رضی اللهعنه
# ~~عنقریب مذکورخواهد گردید ، ترجمه بعضی ازاولاد امجاد او قبلا ذکر
# ~~شده وبعضی هم بعدا ذکر خواهد شد ، و ms091 اما خود آنجناب محامد ذات
# ~~ملکگوتی الصفاتش بقدری زیاد است که نگارنده کوچک تراز آنست که
# ~~عشری از معشار آنرا بیان کند:
# ~~وصف رخساره خور شیدزخفاش میرس که در این آینه صاحبنظر ان حیرانند
# آخجناب قدوه عظمأزمان واسوه علمای دوران، خلف اعاظم اسلاف،
# ~~وشرف اخلاف اشراف بوده مرحوم صدرالدین والحقیقة امیرسید محمد
# ~~الشهید(1) رضوان الله علیه خدمت این بزرگوار تلمذ نموده درحقیقت
# ~~این سید بزر گوارهم عمووهم استادوشیخ اجازه صدرالدین الشهید میباشد،
# ~~پسر زلده آن جناب ابونصر امیر محمد صدرالدین واعظ مشهور، فرزند
# ~~غیاث الدین منصور ، علیهم رضوان الملک الغفور ، در اجازه که بعلامه
# ~~رمان النورالجلی امیرسیدعلی العریضی الیزدی دراواخرجمادی الاول 973
# ~~هجری درمشهد حضرت عبدالعظیم حسنی داده واگر عمری باشد ترجمه
~~PageV01P126
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0138.png)

# ~~مجیز و مستجیز و متن آن اجازه در باب المیم این کتاب مفصلاذ کرخواهدشد
# ~~میفرماید « لی ثلث اشیاخ منهم اولاابی وهو من اشاع غوامض العلوم ونشر ،
# ~~بحیث لقب استاد البشر ، ورشاد الخلق بماینجیه من الفاسد فدعی العقل
# ~~الحادی عشر ، امام الحکمة وناصر الشریعة منصورقدس الله سره ،وهویروی
# ~~العلوم الشرعیه کلها، والمنقولات المرویه جلها ، عن ابیه الصدر السعید
# ~~عن عمه نظام الحق والدین ، سلطان المحدثین والمفسرین، برهان الوعاظ
# ~~والمذکرین، السید الایداحمد بن اسحاق رضی الله عنه- خلاصه خداوند
# ~~این ترجمه علم وحلم، زهدتقوی وارشادواهداء مردم ، نصیحت وموعظه
# ~~وسایر ملکات را از آباء عظام گرفته وباشراف اخلاف سپرده، تاریخ
# ~~قوت اینواعظ کامل صحیحا معلوم نیست آنجه ازتاریخ فوت پدر عالی
# ~~مقدارش وملاحظه طیقه معلوم می شود آنستکه از بزرگان وعاظ و اکابر
# ~~علماء اواخر قرن هشتم هجری بوده، وپوشیده نماند که در میان سلسله
# ~~علیه سادات دشتکی شیرازی سه تفر مسمی باحمد وملقب بنظامالدین
# ~~میباشد : اول صاحب این ترجمه احمدبن اسحاق دوم حضرت سیادت
# ~~ونقابتو افادت بناه سلطان الحکماء وسید العلماء میرزا نظام الدین احمد
~~بن
# ~~ابراهیم بن سلام الله که معروف بعلامه بوده و ترجمه او ذکر گردید سوم
# ~~امیر المعظم وسید الاعظم الامجد نظام الدین احمد پدر ms092 نامور مرحوم سید
# ~~علیخان وکتاب سلافة العصرمشحون است از مفاخر ومناقب اووالسلام
# ~~22_ «الغخطیب الاقدم والمحدث الاعظم والقاضی المعظم احمد بن»
# «اسحاق بن بهلول المعروف بابی جعفر التنوخی الانباری»
# یکی از مشاهیرقضات بغداد است و نحاریرخطباء امجاد، امام لغت
# ~~ونحو وادب است وحنفی المذهب، این خطیب بزرگوار گوی سبقت را
# ~~در قرن سوم هجرت از همه اقران ربوده وبیست سال تمام قاضی بزرک
~~PageV01P127
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0139.png)

# ~~بغداد بوده واز جماعت بسیاری مثل پدرش اسحاق بن بهلول وابراهیم بن
# ~~سعید جوهری و ابوهشام رفاعی و دیگران روایت احادیث می نموده
# ~~وهکذا جماعتی از اکابر مثل ابوالحسن جراحی وابوالحسن دارقطنی وابو
# ~~حفص بن شاهین وسایر اعاظم محدثین از او تحدیث احادیث می نموده
# ~~وهمکان کمال وثوق را باوداشته - احمد خطیب در تاریخ بغدادولادت
# ~~این خطیب ارجمند را در محرم 221 هجری نوشته واز او واز پدرش
# ~~اسحاق واز جدش بهلول بن حسان تمجید بسیار کرده ومیگوید خوانواده
# ~~تنوخی جمیعا از اعلام محدثین واشراف مسندین بوده اند خصوصأاسحاق
# ~~پدر صاحب ترجمه که کتاب مسند بزرگی داشته ، خطیب بعداز آنکه
# ~~چند نفر بزرگان این خوانواده را تمجید کرده میگوید (و کان احمد هذاثبتا
# ~~فی الحدیث ثقة مامونا جیدالضبط لماحدث به وکان متفننا فی علوم شتی
# ~~منها الفقه علی مذهب ابی حنیفه واصحابه وربما خالفهم فی مسیئلات یسیره
# ~~وکان تام العلم باللغه حسن القیام بالنحو علی مذهب الکوفین وله فیه
~~کتاب
# ~~الفه وکان واسع الحفظ للشعر القدیم والمحدث والاخبارالطوال والتفسیر
# ~~وکان شاء أکئیر الشعر جدا خطیبأ حسن الخطابه والتفوه بالکلام لسنا
# ~~صالح الحفظ من الترسل فی الکتابة والبلاغة فی الغطابه الی آخر -
# خلاصه ترجمه این فقرات که دلالت برمنتهادرجه فضل واهمیت صاحب
# ~~ترجمه دارداین است که احمد تنوخی در نقل وضبط احادیث فوق العاده موثق،
# ~~و تفنن اودر بسیاری علوم محقق ، در علم فقه ابوحنیفه وحیدزمان، در
# ~~لغت ونحو وتفسیر وتاریخ فرید دوران، شاعری یوده شیرین زبان،
# ~~وخطیبی نیکو بیان در خطابت خلاق معانی، ودر کتابت ms093 ابوالمعالی،
# ~~در بحث و سخن پردازی فوق العاده ، وبرای غلبه بر امثال واقران آماده،
# ~~در مناظره با همه معاصرین جری ، خصوصا با محمد بن جریر طبری ،
~~PageV01P128
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0140.png)

### | 12=
# ~~نوادر حالات اوخیلی مفصل است وشرح مناظره او باطبری مذگورمطول
# ~~هر گاه کسی طالب باشد بایدرجوع کند بتاریخ بغداد ، تاریخ وفات این
# ~~خطیب ارجمند ربیع الاخرسال 317 یا318 هجری است ، ترجمه بغداد
# ~~بعد ها بیاید اما انبار که وطن صاحب ترجمه است ، شهریست در کنار
# ~~فرات در ده فرسخی بغداد از طرف غرب وعجم آنرا فیروز شاپور
# ~~میخوانده زیرابنایش از شاپور ذوالاکتاف بوده ابوالعباس احمد سفاح قصر
# ~~ها در آن ساخت و آنجا اقامت داشت تا در گذشت و چون دوانیقی بغداد
# ~~را بناکرد و آنجارا مسکن قرار دادانبارر و بخرابی نهاد ومدتهااست3 که
# ~~روی عمران راندیده .
# 3 «امام الوعاظ، وشیخ الحفاظ ، ابوالخیر، رضی الدین،»
# ~~«راحمد بن اسمعیل بن یوسف الطالقانی القزوینی الشافعی الحاکمی»
# از عظماء علماء اسلام وکبراء وعاظ ذوی الاحترام، واجله فقهاء
# ~~شافعیه و اکابر مسندین و اعاظم مفسرین و مشاهیر حفاظ ونحاریر وعاظ
# ~~وازرجال ونوابغ نصفه اخیر قرن ششم هجرت است این واعظ کامل با
# ~~شیخ جمال الدین ابوالفرج عبدالرحمن بنعلی الجوزی الواعظ سمت
# ~~معاصرت داشته ودر بغداد بنوبت مجلس وعظ منعقد میساخته ، یکروز
# ~~رضی الدین صاحب این ترجمه موعظه میکرده وروز دیگر جمال الدین
# ~~ابن الجوزی وخلیفه عصر درمجلس ایشان حضور بهمرسانیده ولی دربشت
# ~~پرده مینشست ، خلقی بی شماروازدحامی بس بزرک برای استماع سخن
# ~~رضی الدین وجمال الدین هرروزانبوه میگردید ، زمانی معتدبه تدریس
# ~~مدرسه تظامیه بغداد که اولین مدرسه اسلام است بارضی الدین طالقانی
# ~~بوده - ازمقام وی درعلم تفسیر وقرائت وحدیث وسعه اطلاع و تبحرش
# ~~درقنون شرعیه وعلوم اسلامیه اموری عجیب ونوادری بدیع نگاشتهاند
~~PageV01P129
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0141.png)

### | 239-
# ~~و در گثرت عبادت و کمال مراقبت براد کار و اوراد آیت بزر گی بوده ،
~~ترجمه
# ~~احوال وشرح اخبار این عالم بزرگوار در کافه کتب معجمات وتواریخ
# ~~مئل مرآت الجنان (1) وکتاب العبر ms094 (2) وکتاب التدوین در تاریخ علماء
# ~~قزوین (3) وطبقات الشافیه (4) وطبقات القراء(5) وطبقات المفسرین(6)
# ~~وایضاطبقات الشافیه (7) وسایر کتب مذکور گردیده و کلمات غالب ایشان
# ~~در ترجمه این عالم ذیشأن متقارب است نگارنده فقط عبارتیکه امام
# ~~رافعی در ترجمه این واعظ جلیل آورده چون جامع ترین عباراتست
# ~~ترجمه می نمایم وهر کس طالب زیاده باشد مراجعه بسایر کتب نماید
# ~~ومن الله استعین ، عبدالکریم بن محمد رافعی شافعی در کتاب التدوین فی
# ~~ذکر اهل العلم بقزوین» گفته است رضی الدین ابوالخیر احمدبن اسمعیل
# ~~طالقانی قزوینی الحاکمی امام وپیشوائی است بسیار باخیر و بر کت درهمه
# ~~عمر مشغول طاعت وعبادت پروردگار و بهفت سالگی از قراریکه شنیده ام
# ~~ترآن را از بر کردوبجد تمام وسعی کامل علوم شرعیه را کسب نمود
# ~~تادر روایت اخبار وفهم احکام وتدریس علوم ووعظ خلایق وتصنیف کتب
# ~~از همه اقران خویش پیش افتاد وبرکات وجود وفوایدداتش بزرکشد
~~PageV01P130
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0142.png)

### | 621-
# ~~ودر جمیع احوال ازراه رفتن و برخواستن و نشستن وغیرذلک همی مشغول
# ~~ذکر وتلاوت قرآن بود مر. خود از جمعیکه حاضر تجهیز او بودند
# ~~شنیدم که میگفتند لبهای او در حالیکه کالبدش را برای تغسیل مهیاساخته
# ~~بودند وهنوزبه شستنگاه نقل نکرده بودند همی می جنبید چنانکه درطول
# ~~عمرش بذ کرخداحرکت داشت ، از خصایص آن دانشور بزرک آنکه کتب
# ~~علمیه را برحالیکه مشغول نماز بودیا تلاوت قر آن میکرد براومیخواندند
# ~~واو گوش فرامیداشت نه ازشرایط عبادت غافل ونه ازوظایف قرائت ذاهل
# ~~میگردید ، تصنیفات بسیار در علم تفسیر وفن حدیث وصناعت فقه وغیر
# ~~اینها مابین مطول و مختصر بپرداخت و ازدانش اوهم اهل علم بهرمند
# ~~وهم عوام مسلمین سودمند میگردیدند ، در قزوین ونیشابور وبغداد
# ~~وغیرها احادیث بسیار از مشایخ شنید ، مجموعیکه مسموعات ومشایخ
# ~~خود را در آنجافهرست کرده مشهور و متداول است، برخی از گزافگویان
# ~~را گمان فاسدپدید آمده وسماع رضی الدین طالقانی را از شیخ اجل ابو
# ~~عبدالله محمد فراوی انکار کرده و من خود آنچه را که آن محدث جلیل از ms095
# ~~آن استاد نبیل استماع کرده برای العین مطالعه نموده ام از آن جمله است
# ~~کتاب وجیزامام واحدی ، من بخط امام ابوالبرکات فراوی که از روی خط
# ~~ابوسعد سمعانی حکایت کرده بود دیدم وبمعنی نقل نمودم نوشته
# ~~بود که حافظ عبدالرزاق طبسی در شش مجلس واقع درظرف شعبان ورمضان
# ~~530 هجری وجیز واحدی را برابوعبدالله محمد فراوی قرائت کرده
# ~~ورضی الدین طالقانی استماع نموده (1) الغرض استماع رضی الدین طالقانی
~~PageV01P131
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0143.png)

### | 1320_
# ~~از ابوعبدالله فراوی محقق است و آن دانشمند بزرک با مقامیعالی که در
# ~~علم وعبادت داشت شهرت تامه وقبول خاصه وعامه را ضمیمه کرده بود
# ~~وبرتمام ممالک اسلام قدر رفیع و آواز طنانهاش منبسط گردیدونزدیک
# ~~پانزده سال در مدرسه نظامیه بغدادتدریس همیفر مودودرچنان خطه خطیر
# ~~که حرم خلافت بود مکرما بزیست ودر مواقع اختلاف مرجع وفتوایش
# ~~مقبول ومابین الحق والباطل فاصل بود، ومن درصباح پنج شنبه دومماه رجب
# ~~582 هجری بخطه همدان ازدست آن بزر گوارخرقه پوشیدم و پبر طریقت
# ~~اوامام ابوسعید هبة الرحمن قشیری است ونیز علم حدیث را ازرضی الدین
# ~~فراگرفتم واحادیث بسیار از او شنیدم واورا قرائت من خوش میامد
# ~~وحاضران را بگوش دادن بقرائت من مامور میساخت و آن عالم یگانه
# ~~ودانشمند فرزانه در فن تفسیرنیک ماهروشأن نزول آیات واقوال مفسرانرا
# ~~بدرستی حافظ بود وهم در معانی کلام الله واحادیث رسول نظری کامل
# ~~وبصری حدید داشت ، تولد این واعظ کامل سال 512 وبقولی 511ه
# ~~درخطه قزوین بوده ، وفاتش ماه محرم سال م9  وبقولی589 اتفاق افتاد،
# ~~ونیز امام رافعی در امالی خود گفته که رضی الدین ابوالخیر طالقانی در
# ~~قزوین برایعامه مسلمین مجلس ارشاد وتذکیر منعقد میساخت وهفته
# ~~سه نوبت باین کار میپرداخت یکی از آن سه موقع روز جمعه 12 ماه
# ~~محرم سال 90هه علی العاده به منبر رفت ودر کریمه :
# فان تولوافقل حسبی الله لااله الااللهسخن در پیوست و گفت این کریمه
# ~~از جمله آیاتیست که در او اخر نازل گردیده آنگاه چند کریمه ms096 دیگر از
~~آیاتی
# ~~که در اواخر عمررسول خدا (ص) فرود آمده بشمرد مانند آیه : الیوم
# ~~اکملت لکم دینکم ومثل سوره اذاجاء نصرالله والفتح و مثل آیه واتقوا
# ~~یوما ترجعون فیه الی الله و بر این آیه چون تکله گرفت درجمله گفت
~~پیغمبر PageV01P132
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0144.png)

### | 211
# ~~خداصلی الله علیه و آله وسلم پس از نزول این کریمه زنده نبود مگر هفت
# ~~روز واتفاقا رضی الدین طالقانی خود نیز بعد از این سخن زنده نبود
# ~~مگر هفت روز چه همینکه از منبر بزیر آمد تب کرد وجمعه دیگر در
# ~~گذشت و این از عجایب اتفاقاتست گوئیا آنعالم جلیل به حقیقت حال
# ~~ونزدیکی زمانارتحال وانتقال خودملهم شده بود ، و نیزرافعی گوید من
# ~~بامداد روز رحیل آن دانشور فرزانه برنیت تعزیت از خانه خود بر آمدم
# ~~ودر حال آن بزر گوار متفکر و برفوتش متاثربودم ناگاه بدون هیچگونه
# ~~فکر ورویت این بیت در قلب من القاءگردید گوئیاکسی مرابدان گویا
# ~~میساخت که :
# بکت العلوم بویلها وعویلها %~% لوفات احمد هاابن اسمعیلها
# نگارنده گوید مرا عبرتست ازحال تعصب رضی الدین مذکور که
# ~~بااین تبحروفضل وزهد وتقوی این چه تعصبی بوده حکایاتی شکفت در
# ~~این موضوع از او نقل شده که فقط بذکریکی از آنها اکتفا میشود - زکریا
# ~~بن محمد قزوینی میگویدا بوالخیر احمد ملقب برضی الدین چون میخواست
# ~~از بغدادمراجعت بقزوین نمایداهالی بغدادراضی نشدندلاجرم بقصدحج
# ~~بر آمدو ازراه شام بوطن خویش باز گردید و درقزوین قبولی عظیم وموقعی
# ~~زاید الوصف در قلموب داشت مردم پای منبرش جای از یکدیگره یخریدند
# ~~و او بسیار متعرض مردم شیعه میگردید حتی باستدعای اودر قزوین داغی
# ~~مشتمل براسامی خلفاء سه گانه برپیشانی ایشان برنهادند ، نعوذ بالله من
# ~~هفوات اللسان ومن زلات الانسان .
### | (فائده)
# لقب حلیل حاکم که یکی از القاب صاحب ترجمه است دلالت برتفوق
# ~~وامامت وتقدم وریاست در معرفت علوم حدیث وفنونن اثردارد چنانچه
~~PageV01P133
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0145.png)

# ~~حافظ در عرف اهل حدیث آن عالمیاست که علم او احاطه برمتن وسند
# ~~یکصد ms097 هزار حدیث داشته باشد وعالم آن کسیراگویند که درعلم حدیث
# ~~مبتدی باشد ورغبت بآن داشته باشد و محدث و شیخ و امام آن کسی است
# ~~که در علم حدیث کامل و استادباشد وحجت آن محدث بزرگی را گویند
# ~~که احاطه برسیصدهزار حدیث داشته باشد ومتن وسند واحوال رواة
# ~~و کیفیت جرح وتعدیل آنهارا به نیکوئی بداند وحاکم فوق همه این
# ~~مراتب است زیرا حاکم آن کسی را گویند که جمیع احادیث مرویه ومتن
# ~~وسندوجرح وتعدیل وتاریخ آنهارا بخوبی بداند ، واما طالقان قزوین
# ~~که وطن اصلی رضی الدین مذکور است صاحب معجم کفته که نام دوبلده
# ~~است یکی درخراسان ویکی درمیان قزوین وابهر و آن چنددیه است که
# ~~طالقانرا بر همه آنها اطلاق میکنند وازاکابر طالقانست صاحب بن عباد
# ~~مشهور وپدر اوعبادبن العاص بن عبادابوالحسن طالقانی ، قاضی نورالله
# ~~در مجالس المؤمنین فرموده مخفی نماند که اهالی طالقان قزوین همیشه
# ~~از محبان شاه ولایت بودهاند وازائمه اهل البیت احادیث بسیاردرفضیلت
# ~~این طالقان واهالی آنجا وارد شده ودربیان احوال صاحب الزمان علیه
# ~~السلام از کتاب کشف الغمه مسطوراست :
# روی ابن اعثم الکوفی فی کتاب الفتوح عن امیر المومنین (ع) انه
# ~~قال ویحأللطالقان فان لله تعالی بها کنوزلیست من ذهبولافضه ولکن
~~بهارجال
# ~~مؤمنون ترفوالله حق معرفته وهم انصارالمهدی فی اخرالزمان .

PageV01P134

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0146.png)

# 2- «العالم العامل، والزاهد الکامل، الواعظالامحد،آقا»
# ~~«شیخ احمد بن مولی محمد جواد الحسین آبادی الاصفهانی»
# از اعاظم علماء و اکابر فقها ووعاظ معاصر است ، آن جناب اعبد
# ~~عباد بود وازهد زهاد، الحق آن ستوده خصال در اموری چندمتفرد
# ~~بود اول در حافظه و ذکاء اعجوبه عصر بود دعا های مطوله مثل دعای
# ~~ابو حمزه ثمالیرا بطور تقطیع در قنوت نوافل با لهجه بسیار جذابی
# ~~قرائت مینمود .
# دوم - در احاطه بر فروع فقهیه بطوری مسلط بود که عدیل و
# ~~نظیری نداشت .
# سوم - در اخلاص وارادت بخانواده عصمت و طهارت جدیت
# ~~تامه داشت .
# چهارم - در فتوت و جوانمردی و قرزانگی آیت وقت بودونگارنده
# ~~را در ms098 این موضوع حکایاتی از آن بزرگوار است که این وجیزه را
# ~~اقامه جماعت و هدایت و ارشادمردم مشغول ومخصوصا درهفته سه چهار
# ~~شب منبر میرفت و مردم را بمواعظ شافیه و نصایح کافیه بهره مند
# ~~مینمود و در ماه مبارک رمضان نماز جماعت و منبر آن مرحوم رونق و
# ~~اهمیت بسزائی داشت ، پدر نامور آن مرحوم مولی محمد جواد از
# ~~بزرگان علماء عصر خود بوده و کتاب خلاصه علامه را تلخیص نموده
# ~~صاحب ترجمه مدتی خدمت پدر خود مشغول تحصیل فقه و اصول بوده
# ~~ولکن معظم تحصیلات او خدمت امامان معظمان وحجتان مکرمان آقا
# ~~میرزا محمد هاشم چهار سوقی و آقا میرزا محمد باقر صاحب روضات
~~PageV01P135
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0147.png)

# ~~اعلی الله مقامهما بوده ، نگارنده مقداری از سطح فقه را خدمت آنمرحوم
# ~~دیده و بالاخره روز 14 رجب سال 1347 ه آن بزر گوار برای تحدیث
# ~~احادیث وروایت اخبار آل اطهاراجازهآ بنگارنده مرحمت فرمود که خط
# ~~مبارکش نزد من محفوظ و سواد آن را زینت بخش این اوراق قرار
# ~~هیدهد - و هی هذه
# بسم الله الرحمن الرحیم والحمدلله رب العالمین ، مالک یوم الدین
# ~~باری الخلائق اجمعین ، والصلوة والسلام علی من ارسله بشیرا ونذیر
~~الکافة
# ~~البریات» حنمدالمحمودفی الارضین والسموات وعلی اهلبیة المعصومین افضل
# ~~الصلوات واکمل التحیات، وبعد فقداجزت للمولی الزکی، والمهذب الصفی،
# ~~والسمی الوفی، الملااحمد حفظه اله من شرکل حاسداذاحسد ، بعد ماسمعت
# ~~شطر أمن مواعظه الشافیة ونصایحه الکافیة ان یروی عنی کلماصحت لی
~~روایته،
# ~~ویحدث عنی جمیع هاجازت لی حکایته ، عن مشایخی واساتیدی باسانیدهم
# ~~المتصلة الی الائمة المعصومین سلام الله علیهم اجمعین، احدهم واوحدهم
# ~~السید السند العماد والرکن المعتمد :فی الاستناد سید العلماء وسند
# ~~الفقهاء وحید عصره فی التألیف ، و فرید دهره فی الترصیف ، الامیر محمد
# ~~باقرالموسوی الخونساری قدس سره اللطیف ، باسانیده المدونة فی -
# ~~الاجازة المرقومة . خطه الشریف الی اهل بیت العصمة والطهارة سلام الله
# ~~علیهم اجمعین ثم ان للعبد اسانید اخر طوینا عن ذکر ها وفیه کقایة
# ~~لمن تبصر ولکن من وصیتی ms099 له ما اوصانی به مشایخی و اسانیدی من ملازمة
# ~~الاحتیاط الذی هوسبیل النجاة عندالمرور علی الصراط وان لاینسانی من
# ~~الدعاء فی مظان الاجابات حیا ومیتا وکتبت بیدی الفانیة یوم الاحد رابع
# ~~عشر من رجب الفرد 1347 (مهره بارک) تألیف مرتبی از آن عالم کامل
# ~~باقی نماید جزجزوات فقه واصول نامرتب و آنها راحضرت حجة الاسلام
~~PageV01P136
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0148.png)

### | م
### | 
# ~~
### | 
### |  %~% 
# #  %~%
# ~~دراین صفحه تمثال عالم زاهد کامل آقای شیخ احمد صاحب ترجمه (رح ادیده
~~می شود PageV01P137
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0149.png)

### | 138-
# ~~آقای شاه آبادی دامت برکاته که برادر اعیانی صاحب ترجمه می باشند
# ~~از تهران طلبیدند و اولاد آن مرحوم جزوات را خدمت عم امجد
# ~~خود فرستادند ، چهار نفر پسرصالح پرهیز کار از آن بزرگوارموجود
# ~~ونگارنده موفقیت آنهارااز در گاه حق خواهان است، بالجمله قریب ینجاه
# ~~سال در کمال زهد و تقوی و درستکاری و بی اعتنائی بدنیا و اهل دنیا
# ~~مشغول ترویج دین و نشر احکام و اقامه جماعت و موعظه انام بود و
# ~~بالاخره روزچهارشنبه21 جمادی الاول 1357 درسن هشتاد سالگی قرین
# ~~وحمت الهی گردید ودر بقعه تکیه مرحوم حاجی میرزا ابوالحسن
# ~~در بکوشگی واقعه درتخت فولاد اصفهان مدفون گردید ، مرحوم میرزا
# ~~عبدالجواد خطیب مرثیه سرود و تاریخ فوت را بدین شعر معین نمود.
# # خطیب آه ازدل بر آورد و گفتا %~% به معراج قرب احدرفت احمد
# و حسین آباد قریه کوچکی است واقع در جنوب اصفهان
# ~~25- ««الهولی الفاضل الحلیل والواعظ الکامل النببل، احمد بن»
# ««الحسن الیزدی المشهدی رحمه الله تع»
# یکی از ائمه جماعت مشهد مقدس رضوی و وعاظ شیرین گفتار
# ~~این اواخر است - اصلا یزدی است ولکن مجاور مشهد مقدس حضرت
# ~~علی بن موسی الرضا روحی فداه گردیده و عمر را در آن بلده مقدسه
# ~~بترویج احکام واقامه جماعت وموعظه انام طی نموده و مخصوصا در
# ~~ارشاد جهال و هدایت عوام فوق العاده زبردست و توانا بوده و علاوه بر
# ~~شیرینی گفتار دارای خط بسیار زیبائی بوده تمام مجلدات بحار الانوار
# ~~را بخط ms100 زیبای خود نوشته و وقف بر کتابخانه مبار که حضرت رضا 4
# ~~نموده و نیز اینواعظ کامل هم شاعر خوش قریحه و هم نویسنده توانائی
# ~~بوده مصنفات ومؤلفاتش بسیار با سلیقه و مرغوب وهمه شیرین و با
~~PageV01P138
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0150.png)

# ~~اسلوب واسامی آنهابه نقل علامه بحاته معاصر در اعیان الشیعه وعلامه
# ~~متتبع معاصر درذریعه بدینقرار است .
# اول - منظومه فارسی مسمی به مغناطیس الابرار دوم . اسماء -
# ~~الغزوات سوم - اقاصیص العجب چهارم - شرح زیارت رجبیه پنجم -
# ~~براهین الخواص در دو جلد ششم - باقیات الصالحات ایضا دو جلد هفتم
# ~~تفسیر سوره فجر هشتم - بحرالدموع فارسی و غیر ها
# فوت این واعظ کاهل درسال 1310 هجری درمشهد مقدس بوده
# ~~و در جوارامام نامن ضامن علیه السلام مقبور ومدفون گردیده رحمه الله
# نگارنده گوید علامه بحائه السید محسن العاهلی الشامی ادام الله
# ~~ظله السامی دراعیان الشیعه برای احمد بن الحسن الیزدی الواعظ المجاور
# ~~بالمشهد متوفای در 1310 دو ترجمه بدو نمره معین مرقوم داشته یکی
# ~~در جلد هشتم یکی در جلد یازدهم حال معلوم نیست که احمد الحسن
# ~~با این خصوصیات دو نفرند یا آن بزرگوار غفلت فرموده والله العاصم
# امایزد که وطن اصلی صاحب ترجمه است شهری است مشهور گویند
# ~~از بناهای یزد جردین شهریار است و بقولی یزدجرد پدربهرام احداث
# ~~نموده ، بعضی گفته اند یزد زندان سکندر رومی بوده چنانچه خواجه
# ~~بر آن اشارت فرهوده :
# ~~دلم از محنت زندان سکندر بگرفترخت بربندم وتاملک سلیمان بروم
# فارس را ملک سلیمان گفته اند وبعضی یزد را از مضافات فارس
# ~~نوشته اند ، بعضی از بلاد عراق گفته اند اصل شهر در زمین هموار
# ~~اتفاق افتاده وجوانب آن گشاده است و بسبب ریگستان بودن اطرافش
# ~~تابستان در غایت حرارت و زمستان در کمال برودتاست آبش از قنات
# ~~وهوایش با یبوست - عمارات آنجا مانند اصفهان و کاشان ازخشت خام
~~PageV01P139
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0151.png)

# ~~ودرغایت استحکام است قرب دوازده هزارباب خانه در اوست نواحی
# ~~خوب وقرای مرغوب مضافات اوست بلوک ونواحی آن ms101 بهتر از شهریزد
# ~~است معلوم نیست که بانی آن شهر چهاندیشه نموده ودرچه خیالی بوده
# ~~که آنجارا احداث نموده رود آب ندارد وباران کم میبارد - بسیار کم
# ~~زراعت ومسکن ارباب تجارت است کوچه و بازارش پاکیزهاست چه فضله
# ~~انسان وحیوان را بیرون میبرند وصرف زراعات وباغات میکنندفواکه
# ~~سر دسیرش فراوان واکثر ممتازاست حبوبوغلات ولحوم ودسوم بیشتر
# ~~اوقات گران است زیرااز فارس و کرمان میبرند و پارچه های ابریشمی
# ~~خوب ولطیف در آنجا بافته میشود ودر همه بلاد ایران میخرند مردمش
# ~~عموما شیعه امامیه وقرب یکهزاروپانصد خانه زردشتیه و پانصد خانه
# ~~کلیمی در آنجا سکونت دارندارباب فضل واهل وجد و حال از آنجابر
# ~~خواستهاند و جمعی کثیراز مردم آندیار بزیور فضائل انسانی آراستهاند
# ~~از جمله صاحباین ترجمه است .
# ~~2- «العارف الادیب والواعظ الاریب، حاجی میرزا احمد نقیب،»
# «ابن العارف الممتحن حاج درویش حسن رحمهما الله تعالی»
# از اکابر وعاظ قرن سیزده هجرتست ولادت این واعظ کامل سال
# ~~1238 هجری در شیراز اتفاق افتاده وهمانجاعلوم معموله رافراگرفته و با
# ~~بیازات شیرین مشفول وعظ و نصیحت خلایق گردیده ، مرحوم حاجی میرزا
# ~~حسن دشتکی درفارس نامهاورا فوق العاده ستوده ودر ترجمه او چنین
# ~~فرموده، جامع اشتاتامور، عارف مراتب جمهور ، ادیب اریب حاجی میرزا
# ~~احمدنقیب یکی از اعیان محله بازار مرغ شیر از است کسی ماننداوحکم
# ~~ومواعظ را در لباس افسانه واندرزونصایح را در سخنان پراکنده نگفته
# ~~است وهکذا پدر نامورش درویش حسن در مواعظ شافیه و نصایح کافیه
~~PageV01P140
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0152.png)

### | -141-
# ~~فوق العاده زبردست و توانابوده (1) منصب نقابت که از مناصب جلیله آن
# ~~شصراست دارابوده و بعلاوه طبع موزونی داشته و این چندشعرنشانه طبع
# ~~سرشار اوست . قطعه
# ~~ای بسی درپایدل بر سر کشیدم ماجرا
### | من قفای دلبران اینک بلایم در قفا
# ~~همدم رنج و عنایم محرم دردو تعب
### | بستهآ بند بلایم خسته خار جفا
# ~~باطبیب خویش دردخویش چون پنهان کنم
### | بعد از این دست من ودامان شاه اولیا
### | وله ایضا
# ~~عید غدیر خم شد و هنگام ms102 خم راح
### | ترویح روح کن بصبوحی دراین صباح
# ~~در این صباح مژده حی علی الصبوح
### | آمد قرین بدعوت حی علی الفلاح
# ~~داور بود هماره غفور این سهروز عمر
### | در کود کی جوانی و پیری بنوش راح
# فوت این واعظ کامل در 1302 هجری در اصفهان اتفاق افتاد PageV01P141
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0153.png)

### | 142
# ~~واز او دو پسر باقیمانده یکی حاجی میرزا علی طبیب ویکی آقا میرزا
# ~~مهدی که بلقب و منصب نقابت برقرار گردید و خطبه و قصیدهعید و وقت سلام
# ~~ایالت فارس باو محول است و در اشعار ناطم تخلص مینمود و این دوبیت
# ~~نمونه طبع اوست :
# زآن لب شیرین مرا شوری بجان افکندهآ
# نی بجان من بجان انس وجان افکندهٔ‌
# از قیامت شورو غوغای قیامت شد بیا
### | شورش از یک جلوه در پیروجوان افکندهٔ‌
# ~~29-« الشیخ الواعظ، والقاضی الحافظ، احمد بن الحسن الار بقی»
# «ارحمه الله تعالی»
# یکی ازاجله فضلا واعمده خطبا وامام جماعت وقاضی اربق است
# ~~نوادر حالات او بسیار است از جمله مرحوم اعتماد السلطنه در مرآت
# ~~البلدان نقل کرده که ابوالحسن محمد بن علی بن مضر الکاتب در
# ~~کتاب المفاوضه نوشته است که حکایت کرد مرا قاضی ابوالحسن احمدبن
# ~~الحسن الاربقی دراربق و اوقاضی وامام جماعت وواعظ بزرگواری بود
# ~~گفت وقتی یکی ازجفا کاران عجم حکمرانی اربق را یافت و جماعتی دوو
# ~~اوجمع شدند که بمن حسد میبردند و کراهت داشتند از مقدم بودن
# ~~من لذا آن حکمران بسعایت ایشان منصب قضا را ازمن گرفت وخواست
# ~~امامت وخطابت را نیز بگیرد مردم شوریده و مسلمانان مساعدت کردند
# ~~و نگذاشتند که آن حاکم آندو منصب جلیل را ازمن بگیرد و من این
# ~~ابیات را بآن حکمران نوشتم :
# # قل للذین تألبوا وتخربوا %~% قد طبت نفسا عن ولایة اربق
# # هبنی صددت عن القضاءتعدیا %~% 5 اصد عن حذقی به وتحققی PageV01P142
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0154.png)

### | 1430-
# وعن الفصاحة والنزاهة والنهی %~% خلقا خصصت به وفضل المنطق
# و اربق بفتح همزه و فتح باء و بعضی بضم باء گفته ms103 اند یکی از
# ~~نواحی رام هرمزخوزستان است واربق غیراز اربک است که اوهم یکی
# ~~ازنواحی اهوازاست ولشکراسلام در عهد خلیفه دوم در سال 17 هجرت
# ~~آنجا را بسرداری نعمان بن المقرن المزنی قبل از فتح نهاوندفتح کردند.
# ~~28- « الشیخ الواعظ الاقدم - ابوالفتح احمد بن الحسن بن »
# ~~«محمد بن سهل المالکی المقری الوأعظ المعروف بابن الحمصی»
# یکی از عظماء حفاظ است، وقدماء وعاظ، مدت زمانی در بغداد
# ~~بارشاد وهدایت مردم مشغول و ازجمع بسیاری ازائمه حدیث مثل ابوجعفر
# ~~طحاوی ومحمدبن صالح الخواص وعبدالله بن احمد بن زیدالدمشقی و
# ~~ابونعیم محمدبن جعفر البغدادی نزیل مکه و دیگران تحدیث احادیث
# ~~مینموده ، ابونعیم اصفهانی وعبدالعزیزابن محمدالسیوری ودیگران
# ~~از آن واعظ جلیل روایت احادیث می نموده - خطیب درتاریخ بغداد تمجید
# ~~بسیاراز آن ستوده کردار کرده و احادیثی بسند او از رسول خدا هص»
# ~~روایتکرده از جمله این حدیث راوچون حدیث در مدح مردم آخر الزمانست
# ~~نگارنده متن آن را دراینجا نقل می نماید :
# (عن ابی سعید الخدری عن رسول الله «ص، ان رجلا قال له یارسول
# ~~الله طوبی لمن رآک و آمن بک قال طوبی لمن رآنی وآمن بی ثم طوبی
# ~~تم طوبی ثم طوبی لمن آمن بی و لم یرنی فقال له رجل یا رسول الله و ما
# ~~طوبی قال «ص، شجرة فی الجنة مسیره مائة سنة ثیاب اهل الجنة تخرج
# ~~من اکمامها).

PageV01P143

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0155.png)

# ~~29- (السید الحلیل الواعظ، ابوالفتوح احمد بن الحسبن بن »
# «« احمد بن عیسی بنزیدین عیسی بن یحیی بن الحسین»
# ~~«ذی الدمعة ابن زید الشهید بن علی بن الحسین بن علی بن ابی طالب»
### | لمیهم السلام»
# بطوریکه ملاحظه میشود این سید جلیل بزر گواردارای علوحسب
# ~~وسمونسب مخصوصی است وبهشت واسطه نسبش منتهی میشود بحضرت
# ~~سید الساجدین علیه السلام ، نوادرحالات وشرح گذارشات اورا صاحب
# ~~عمدة الطالب مشروحا نقل نموده وسید جلیل صاحب اعیان الشیعه
# ~~عبارت عمده را نقل کرده و بعدا فرموده ، (یفهم منه انه کان واعظا)
# ~~30_ «الشیخ الواعظ الاقدم، احمد بن الحسین ms104 بن احمد بن الحسین)
# « الواعظ المعروف بابن سماک»
# ازقدمآء وعاظ و کبر آء متصوفه و محدثین است و درعصرقادر بالله
# ~~وقائم بامرالله عباسی ازاجله وعاظ ومحدثین معدود بوده و از معاصرین
# ~~ابوعبدالله محمدبن عبدالله بن بیضاوی شافعی است .
# ولادتش درسال 330 هجری اتفاق افتاده ، فن حدیث را ازجعفر
# ~~خالدی و گروهی ازمشایخ فراگرفته و مرویات خود را بدان جماعت
# ~~اسناد دهد پس از تشیید مبانی وتمهید مقدهات حدیث تمامت همت خویش
# ~~را درتحضیل نکات وعظ ودقابق خطابه مصروف ساخته ومجالس شیوش
# ~~وعاظ را ملازم گشت تا آنکه در فن موعظه خلاصه ایام و مقبول خاص
# ~~وعام گردید روزها درجامع منصوروجامع مهدی بسریر وعظ ارتقا جسته
# ~~ومردمانرا موعظه مینمودجمعی کثیر وجمی غفیر ازعموم ناس درمجلسش
# ~~حاضر میشدند ودر وعظ طریقه اهل تصوف را مسلوک میداشت ، خطیب
# ~~درتاریخ بغداد میگوید احمد بن الحسین از طلبه علوم نبود بلکه در بازار
# ~~ماهی فروشی میکرد فلذا معروف بابن سماک شد ولی برای مسافرتهای
~~PageV01P144
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0156.png)

### | 14
# زیاد و مصاحبت بزرگان یکی از رجال بزرک عالم گردید در بغداد او را
# ~~ملاقات کردم و چند حدیث از اونوشتم از آن جمله این حدیث است :
# اخبرنا ابو الحسین السماک ، حدثنا جعفر بن محمد بن نصیر الخواص
# ~~الخالدی الشیخ الصالح ، حدثنا محمدبن عبدالله الحضرمی ، حدثنا عبدالله
# ~~بن الحکم، عن سیاربن حاتم ، حدثنا جعفربن سلیمان، قال سمعتمالگا
# ~~یقول قرأتفی التورته ان العالم اذالم یعمل بعلمه زالت موعظته من القلوب
# ~~کماینزل المطرعلی الصفا .
# ابوالفرج بن جوزی درمنتظم ازابومحمد تمیمی حکایت کرده که
# ~~گفت من با جمعی ازاهل دانش وفضل در مجمعی نشسته و از هر گونه
# ~~سخن میراندیم تا آنکه از لفظ ابابیل سخن بمیان آمد که آیا همزه آن
# ~~همزه قطع است یا همزه وصل هریک ازاهل ادب وارباب دانش که آنجا
# ~~حضورداشتند کلامی گفتند در خلال آن احوال ابن سماک در آن مجلس
# ~~در آمدواز مناظرت و مباحثت مایرسش نمود صورت حال بروی مکشوف
# ~~داشتیم گفت همزه ms105 ابابیل نه هیزه وصل است ونه قطع بلکه همزه خشم
# ~~وغضب است آیادر کتب اخبار و سیر ندیده اید که آن طیر چگونه زند گانی
# ~~اصحاب فیل را تباه و ایشان را هلاک نمود ، بعضی از اصحاب حدیث را
# ~~درر وایات ابن سماک تردید است و او را بکذب متهم دانند چنانکه از
# ~~ابوالفتح محمدبن مصرن حکایت شده که گفت از متهمین بکذب هیچگاه
# ~~ضبط واخذ تنمودم جزازچهارتن که از جمله ایشان ابن سماک است ،
# ~~فوت اینواعظ کامل درسن 95 سالگی روز چهارشنبه چهارم ذی الحجه
# ~~سال 424 هجری در بغداد اتفاق افتاد و در مقبره باب الحرب مدفون
# ~~گردید رحمه الله .

PageV01P145

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0157.png)

# رر العالم العامل ، والواعظ الکامل ، الشیخ احمدابن»
# ~~«الشیخ محمد حسین الخونساری الاصفهانی رحمة الله علیه»
# یکی ازاعاظم وعاظ ومحدثین واکابرمعاصرین است ، این واعظ
# ~~کامل اصلا خونساریست ولی نشوونما وشهرت وارتقاء اودراصفهان بود
# ~~دراین اواخرمیان اهل منبراضفهان اهمیتی بسزا داشت حقایق رابزبان
# ~~افسانه ومعارف را درسخنان پراکنده بطرزشیوائی بیان می نمود منبر
# ~~های این واعظ زبردست ولوهرقدر طول میکشیدشنونده راهیچگونه ملالت
# ~~و کسالت عارض نمیگشت، در نقل اخبار وحکایات وقصص چنان استادانه
# ~~وارد وخارج میگشت که درعهده احدی نبود وعلاوه برزیبائی گفتارقلم
# ~~توانای شیوائی داشت وشاهد صدق این ادعا کتاب لسان الصدق اوست
# ~~که مطبوع ودردست است ، پس ازمدتیکه اینواعظ کامل مسام کل بود
# ~~و مردم اصفهان پای منبر او غوغا میکردند و ازاین مجلس بآن مجلس
# ~~همراه او میدویدند ناکهان جوانی که او هم خونساری وهم منبری بود
# ~~دراصفهان اوجی گرفت ، مردم یکباره منحرف و از جناب شیخ احمد
# ~~منصرف وبآن جوان گرویدند ، آن مرحوم پس از آن عزت و ترقی و
# ~~عظمت ازاین پیش آمد نا گوارخیلی متأثر گردید بقسمیکه پس از شصت
# ~~سال اقامه اصفهان در اواسط سال 1344 ه حرکت کرد برای خونسار
# ~~وبعد ازاندک زمانی روز19 جمادی الاول سال 1345 ه در آنجا برحمت
# ~~ایزدی پیوست و ازقیل وقالمردم بیوفای روز گار ms106 برست ، خداش رحمت
# ~~کناد با نگارنده لطف مخصوصی داشت نزدیک حرکتش برای خونسار
# ~~مکرر بمن میفرمود دق کردم حقأ هم حق داشت «1» PageV01P146
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0158.png)

### | 147-
# واما خونسار که وطن ومدفن این واعظ جلیل است قصبه ایست
# ~~خلد آثار در چهار فرسنگی گلیایگان درمیان کوه اتفاق افتاده ، آبش بسیار
# ~~وبی اندازه خوشگواروهوایش ساز گار، باغاتش فراوان گویند قرب سه
# ~~فرسنک طول باغات آنجاست والحق بغایت دل گشا وفرح افزاست .
# اکثرفوا کهش ممتازو گزانگبین آنجا بامتیازاست ، قرب دوهزار
# ~~باب خانه دراوست وسه وچهار مزرعه مضافات اوست ، مردمش همگان
# ~~شیعه مذهب وعموما کاسبند ، کاتب خط نسخ آنجافراوانست ، اربابفضل
# ~~وکمال واهل وجد وحال از آنجا زیاد برخواسته اند از جمله خلد مقام
# ~~علام فهام مرحوم آقا حسین خونساری وفرزندش آقا جمال اعلی الله
# ~~مقامها میباشند که ازبزرگان علماء زمان شاه سلیمان صفوی بوده اند و
# ~~پدرو پسرصاحب تصانیف کثیره درمعقول ومنقول میباشند والسلام.
# ~~39«الخطیب الادیب ، والکاتب المعاصر الاریب ، الشیخ احمد»
# «رضاالعاعلی النبطی سلمه الله تعالی»
# ازاکابر خطباء واعاظم ادباء ونویسند گان معاصر است . مقاله نقیه
# ~~مطبوعه در مجله عرفان صیدا از آثار قلم این خطیب ارجمتد است ،
# ~~تاریخ حال و شرح آثار این خطیب عظیم الشأن را علامه معاصر در کتاب
~~ذریعه
# ~~نقل فرموده به آنجارجوع شود .

PageV01P147

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0159.png)

### | 148_
# 3- «الشیخ الزاهد ، والعابد الصالح، مولانا احهد بن صالح»
# «الدرازی البحرانی نورالله مرقده»
# یکی از اعاظم علماء واکابر وعاظ قرن دواز دهم هجرتست ولادت
# ~~این عالم عامل را سال 1075 ه نوشته اند ، شرح حال اوراسید جلیل
# ~~صاحب اعیان الشیعه مدظله العالی بدین نهج نقل فرموده که این عالم
# ~~کامل درابتدای امر هجرت بهند کردودر حیدر ا باد خدمت شیخ جعفر بن
# ~~کمال الدین بحرانی رسید و مدتی خدمت اوبود تاآنکه شیخ جعفردر
# ~~حیدر آباد از دنیارفت لذا این عالم کامل قائم مقام او گردید و
~~تدریجامقدم
# ~~بر همه علماء حیدر آباد شدحتی وقتیکه شاه اورنک زیب بلادهندرا فتح
# ~~نمود امر کرد تمام اصناف سکنه هند ms107 با پیشوای خود بحضور آیند شیخ
# ~~احمد مرقوم در آن موقع پیشوای هیئت علمیه بود وشاه امر کرد هزار
# ~~روپیه باودادند بعداز مدتی ازحیدر آ باد بحج بیت الله الحرام مشرف شد
# ~~وپس از اداء مناسک حج روانه بلاد عجم گردیدو به بیانات شیرین وقول
# ~~لین موعظه مینمود وهیچوقت مهمانخانه او از غرباء و واردین خالی نبود
# ~~مخصوصا از اهالی بحرین کمال پذیرائی را مینمود وفات این عالم عامل
# ~~در ماه صفر 1124 ه در قریه دراز که یکی از قراء بحرین است اتفاق
# ~~افتاده - مصنفات اواز اینقرار است :
# اول - کتاب الحدائق دراحوالات حضرت رسول (ص) وائمه طاهرین
# ~~سلام الله علیهم اجمعین که احوالات هریک ازمعصومین را درحدیقه بطریق
# ~~روایتذکر فرموده وگویا مرحومشیخ یوسف اسم کتاب حدائق الناضره
# ~~خود را از او اخذ فرموده .
# دوم - کتاب البشاره لطلاب الاستخاره که در ماه جمادی الاخر
# ~~1100هجری از تالیف آن فازغ گردیده و خطبهآ این کتاب بدین جملات
~~PageV01P148
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0160.png)

# ~~شروع میشود (الحمدلله الذی ماحارمن استخاره ولاندم من استشاره.
# سوم - کتاب طب احمدیست تمام روایاتیکه در طب از طرق اهلبیت
# ~~علیهم السلام ماثوراست دراین کتاب ذکر فرموده وصاحب لولوئة البحرین
# ~~فرهوده این کتاب در کتابخانه من موجود است .
# نگارنده گویداین سه کتابرا صاحب اعیان نقل فرموده و فاضل متتبع
# ~~بصیر آقای آقاشیخ آقا بزرک تهرانی در دریعه فرموده یکی از تألیفات
# ~~او کتاب اصول دین است که بدین خطبه شروع میشود (الحمد الله الذی تقدس
# ~~حریم کیریائه عن التشبیه والتعطیل و آن کتابرا بخواهش بعضی از برادران
# ~~دینی تألیف نموده وسال1121ه از تألیف آن فارغ گردیده و الله الهادی
# ~~31- «الفیخ الواعظ الکامل، احمد بن طلحة بن احمدبنهارون ،
# «ا بوبکرالواعظالمعروف بابن المنقی»
# یکی از قدماء وعاظ وکبراء حفاظ ومحدثین اوایل قرن پنج
# ~~هجرتست ، مدت زمانی در جامع بغداد بوعظ و ارشاد اشتغال داشته
# خطیب بغداد در ترجمه او میگوید(و کان شیخاثقة مستورا) نگارنده
# ~~گویدا این واعظ کامل ازجماعتی از ائمه حدیث مثل احمدبن ms108 سلیمان
# ~~نجار، ابوجعفر بن بویه الهاشمی، ابوبکر الشافعی، عبدالصمد بن علی
~~الطستی
# ~~و دیگران روایت حدیث مینموده و درشارع عباسین بغداد ساکن بوده
# ~~و باکلمات شیرین وجملات دلنشین مردم را هدایت وارشادمینموده .
# ~~3ه   خطیب بغداد احادیث بسیاری از این واعظ کامل نقل نموده که
# ~~نقلا نها با موضوع این کتاب چندان مناسبتی ندارد .
# فوت این واعظ جلیل روزجمعه 4 ذی الحجة سال 420ه اتفاق
# ~~افتاده ودر مقبره باب الحرب بغداد مدفون گردیده رحمه الله PageV01P149
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0161.png)

# ~~8- «الخطیب الادیب المعاصر، الشیح احمد بن الشیخ عبد الحسین بن»
# «الشیخ محمدرحیم البروجردی»
# این خطیب بزر گوار از بزرگان خطباء معاصراست ، مدتی درمشهد
# ~~مقدس رضوی هردم بفیوضات منبری اومستفیض گردیده .
# کتاب بستان الناظر فی طیب الخاطر که شبیه کشکول ومشتمل بر نظم
# ~~و نثر عربی وفارسی و ذکر تواریخ بسیار مثل واقعه روسها در مشهد
# ~~مقدس درسال 1328 میباشد از تألیفات این خطیب جلیل الشأن است .
# تاریخ فوت شیخ محمد رحیم که جدصاحب ترجمه است به نقل فاضل
# ~~معاصر در ذریعه سال 1309 ه میباشد وامابر وجرد که مسقط الرأس این
# ~~واعظ جلیل است به نقل یاقوت در معجم البلدان قریه بوده میان
# ~~همدان و کرج ومسافت آن تا همدان18 فرسخ وتاکرج 10 فرسخ است
# ~~بروجرد در عدادقری محسوب بود تا وقتیکه حموله وزیر ابودلف در
# ~~حکومت جبل استقلالی یافت آنجامنبررفته وخطبه خواند ومنزل گزید
# ~~و این فقره اسباب آبادی آنجا شد تا بدرجه شهری باحصانت رسید
# ~~خیرات آنشهر بسیار و میوه جات آن را بکرج و جاهای دیگر حمل
# ~~می نمایند طول شهر نیم فرسخ ولی عرض آن کم است وزعفران در آن
# ~~میروید وقتی که انسان میخواهد وارد آنجا شود از یکفرسخی شهر
# ~~کمال طراوت وخوبی را دارد ولی چون داخل شهر شد برخلاف آنجه
# ~~از خارج دیده مشاهده مینماید اغلب عمارات وخانه های شهرخراب و
# ~~غیر مسکون است مسجد بسیارعالی دراین شهر بناشده ، ازپنج دروازه
# ~~مسافر وارداین شهر می شود، عمارت ms109 حاکم نشین آنجا همان عماراتیست
# ~~که میرزامحمد تقی حسام السلطنه درزمان حکومت خودساخته ، درنیم
# ~~فرسنگی شهر باغی است موسوم به باغ شاه و چون در دامنه تپه واقع
~~PageV01P150
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0162.png)

### | 15.
# ~~شده چندین مرتبه است و چشمه آب مخصوصی در این باغ است که
# ~~دریاچه هاتشکیل داده و بنای آن باغ نیز از حسام السلطنه مرقوم است
# در اطراف شهر باغات بسیارودرهر باغی عمارت مجردی است که
# ~~باصطلاح اهل شهر بتکیه موسوم است وچون در فصل بهار میتوان گفت
# ~~باصفا ترین اغلب شهرهای ایران است آنرا دارالسرور نامیده اند ،اهالی
# ~~بروجرد بنای شهررا نسبت به منوچهر میدهند والسلام .
# 2- «الخطیب الادیب القدسی، زین الدین احمد بن»
# ««عبد الدائم آلمقدسی رحمه الله»
# یکی ازاعاطم فقهاء واکابر خطباء قرن هفتم هجرتست ومیانه حنابله
# ~~شام اهمیتی بسزاداشته شصت سال تمام درس حدیث گفت ودر ترویج سنت
# ~~رسول خدا روز بگذرانید - خطابت بلده کفر بطنابا و تفویض شده خطبه
# ~~های بسیارانشاء نموده وغالبا وجه معاش خود را از اجرت کتابت بدست
# ~~میآ وردچه در آن عصر خط وی بسیار بدیع و ملیح بود و در شغل نویسندگی
# ~~بچند خصوصیت شگفت متصف بود یکی سرعت تحریر چه در ایامیکه
# ~~فراغت داشتتانه کراسه بخط خوش مینگاشت و احیانا دریکشب یکجزه
# ~~تمام کتابت میکردودیگر در ترک نقطه مهارت داشت چه درمدت پنجاه سال
# ~~که بانتساخ مشغول بودهمه را بی نقطه تحریر مینمود ودیگر درشدت
# ~~حفظ چه یکصفحه تمام را یکبار نظر میکرد وتا آخراز حفظ مینوشت
# ~~و بمراجعه سطورش دیگر احتیاج نمی افتاد گویند دوهزار کتاب بخط
# ~~ابن عبدالدائم مجلد گشت و در آخر عمر مکفوف و ازحس بصر مأوف گردید
# ~~وخود این اشعاررادراین باب گفته :
# ان یذهب الله من عینی نورهما %~% فان قلبی بصیر مابه ضرر
# والله ان لکم فی القلب منزلة %~% وما لها قبلکم انثی ولا ذکر PageV01P151
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0163.png)

### | 311
# وصالکم لی حیوة لانقابلها %~% والهجر موت فلاعین ولا اثر
# و هم از اشعاری که درعهد ناتوانی و ms110 فرسود گی سروده این
# ~~قطعه است .
# # عجزت عن حمل قرطاس وعن قلم %~% من بعدالفی بالقرطاس والقلم
# کتبت الفا والفامن مجلدة %~% فیها علوم الوری من غیر ما الم
# # ماالعلم فخر امرء الالعاملیه %~% ان لم یکن عمل قالعلم کالعدم
# یعنی پس از آنکه با کاغذ وخامه الفتی داشتم این زمان از برداشتن
# ~~هردوعاجز گشتم - دو هزار مجلداز تصانیف علوم عالمیان بر نوشتم بدون
# ~~آنکه رنجی بیابم وخستگی بینم - بعلم فخری نیست مگر آن کسیرا
# ~~که عمل کند واز مقدمه نتیجه تحصیل کند واگر علم را عمل از دنبال
# ~~نباشد خودعینعدم باشد - وفات این خطیب جلیل عالی مقدار سال66
# ~~هجری اتفاق افتاد ، وکفر بطناقریه ایست در غوطه دمشق که معویة بن
# ~~ابی سفیان بن عبدالله بن معویة بن ابی سفیان اموی بدانجا می نشست و کفر
# ~~بسکون بمعنی قریه است - حموی در معجم گوید اهل شام این لفظ را
# ~~بسیار استعمال میکنند وکفر فلان و کفر فلان نام می نهند - ابوهریره
# ~~از حضرت رسول (ص) روایت کرده است که فرمود :
# لیخرجنکم الروم من الشام کفراکفرا ای قریة قریة - و در کتاب
# ~~معجم مستعجم تصنیف حافظ فقیه عبدالله بن عبدالعزیز بن ابی مصعب بکری
# ~~وزیر مسطوراست که کفر از زمین آنجاست که دور باشد از مردم و بدان
# ~~کمتر عبورافتد گفته میشود که « اهل الکفورعندالامصار کالاموات
~~عندالاحیاء
# ~~وثوبان صحابی از رسول خدا (ص) روایت کرده که آنحضرت فرمودهاند
# ~~«لاتسکنواالکفور فان اهل الکفور کاهل القبور» .
# یعنی بجایهای دور دست ازمردم شهرستان مقام نکزینید که اهل این
~~PageV01P152
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0164.png)

# ~~چنین دهستان آنچناتند که اهل گورستان . حافظ عبدالله بن عبدالعزیز
# ~~وزیردرمعنی گفته (ان الجهل علیهم اغلب وهم الی البدع اسرع یعنی نادائی
# ~~بمردم اینگونه قری چیره تر است و بدعت بجانب ایشان شتابان ترو الشلام
# ~~37- «الواعظ الکامل الوحید، والمتفردفی مقام التجرید،ابوعبد الله»
# «ابن عبدالرحمن بن نصر الهالینی»
# یکی از بزرگان مشایخ هرات ووعاظ گرام است، در نامه دانشوران
# ~~مسطور است که این واعظ کامل زمان سلطنت غزنویانرا ms111 درک نموده
# ~~وخود بزهد وورع یکانه روزگار وبتقوی وتجرید فرید زهان بوده واو
# ~~از عرفائی است که جمع کرده مابین علوم ظاهرو باطن راواز اقران و
~~نزدیکان
# ~~شیخعهو است وباوی بسفر حجة الاسلامرفته وبسیاری از مشایخ مجاورین
# ~~حرم را دیده وصحبت داشتهودر وعظ زبانی خوش و بیانی دلکش داشته
# ~~وهمواره درتجرید وترکدنیا سخن میگفته سخن ویرا در دلها اثری تمام
# ~~بودی وهر کس شنیدی تغییر حالت از برایش پیداگشتی و او صاحب
# ~~کرامت بودنگارنده گوید چنانچه شیوه و مذاق نویسند گان دانشورانست.
# ~~که در دامنه بسیاری ازتراجم کراماتی از مشایخ عرفاء نقل مینمایند در
# ~~ترجمه این واعظ کامل هم کراماتی مذکور است ونگارنده از نقل آنها.
# ~~معذور، خلاصه اینکه این واعظ جلیل روز گار زند گانی را در هرات بسر
# ~~آورده وهمه روز مردم آنجا را بمواعظ و نصایح شیوای خود بهر مندنموده
# ~~وعاقبتالامر رهسیار مالین که وطن اصلی ومسقطالرأس او بود گردیده
# ~~وهمانجا زندگانی را وداع گفته سال وفاتش مضبوط نیست وچنانچه از
# ~~ترجمه او مستفاد میکرد دمقارن بوده است با اوائل قرن پنجم هجرت
# جامی در نفحات الانس میگوید قبروی اگنون درمالین هرات مشهور
# ~~ومعروف است وشیخ الاسلام هروی صاحب تاریخ العرفاء دراوائل حال زیاد
~~PageV01P153
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0165.png)

# ~~به نزدوی رفتی وپس از وفات بزیارت قبرش همواره در اوقات مخصوصه
# ~~تبرک جستی وهالین بکسریاء ازاعمال هرات و مشتمل برقراعومزارع بسیارواز
# ~~آنجا تاهرات دوفرسنکراه است و اهالی آنجار امالان میگویند و در نسبت
# ~~مالینی میآید .
# ~~38 - «فریدالدهر ووحید العصر ، مالک ازمة الکلام، الشیخ
# «احمد بن عبد السلام، البحرانی المولد - والشیرازی المدفن»
# یکی از بزرگان علماء عظام است واکابر خطباء گرام، با مجلسی
# ~~اول معاصر بوده وتاسال1028هجری مسلما درقید حیات بوده و بعد از این
# ~~تاریخ درشیراز برحمت ایزدی پیوسته ودر مشهدعلاءالدین حسین مدفون
# ~~گردیده، ترجمه این خطیب بزر گوارراعلامه بحاثه السید محسن العاملی
# ~~در اعیان الشیعه نقل فرموده و اورا بدین عبارات ستوده :
# کان نادرة عصرهفی ذکائه وکثرة فنونه ، اوحداهل ms112 زمانه فی الانشاء
# ~~والخطابه، وقدجمعت خطبه فکانت ملیحه تا آنجاکه میفرمایدمیان این
# ~~شیخ بزرگوار وعالم ربانی شیخ علی بن سلیمان بحرانی صداقت تامه و محبت
# ~~بی پایانی بودناگهان بواسطه امور چندی آن یگانگی مبدل به بیگانگی
# ~~وآن صداقت منجر بکدورت شده و بالاخره آن کدورت باعث شد که این
# ~~خطیب ارجمند از وطن خود چشم پوشیدوروانه شیراز گردید وپس از
# ~~است -مرحوم شیخ یوسف بحرانی در کشگول بمناسبتی ترجمه این خطیب
# ~~عظیم الشان را بدین نهج بیان فرموده :
# ~~القدمی البحرانی لبلاغته وفصاحته وحسن صوته :
# نگارنده گویداین خطیب بلیغ در تمام فنون ادبیه استاد و زبردست
~~PageV01P154
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0166.png)

### | 1
# ~~وتوانا بوده مخصوصا در تألیف و نگارش فوق العاده مهارت داشتهو شاهد
# ~~صدق این سخن مؤلفات اوست که همگان بغایت محبوب و گرانبهاست
# ~~واسامی آنها از این قرار است :
# اول - رساله بسیار شیوائی در استخاره 2 - رساله درعلم فلاحت
# ~~وغیره3 - رساله در اصول دین مسمی بمبارات 4 - دیوان اشعار.
# 5 - مجموعه خطب او که فوق العاده عزیز الوجوداست .
# 6- جواب مسائل سید احمدبن زین الدین وغیرذلک - علامه نوری
# ~~در مستدرک فرموده این خطیب جلیل از بزر گان تلامذه سید ماجد بحرانی
# ~~است والسلام .
# ~~39- «الخطیب الادیب ، والواعظ الاریب ، اعحوبة العصر،»
# ~~«واغلوطة الدهر، المتفنن فی النظم والثر، الشیخ احمد بن»
# «عبد الله البری الحنفی العدفی عفی الله تعالی عنه»
# یکی از کملین خطباء ومهمین ادباء قرن یازدهم هجرتست
# ~~مردم دارالهجره حضرت رسول (ص) مدت زمانی از خطب جلیله ومواعظ
# ~~حمیله این استاد عظیم الشأن بهره مند میگردیدند - در فنون شعر عرب
# ~~وعیون نثروادب قدرت وتوانائی مخصوصی داشت - مرحوم سیدعلیخان
# ~~که خوداستادائمه ادبست او را از اعیان عصرشمرده و بعظمت و بزر کواری
# ~~یاد نموده رذر ترحمه او چنین فرموده:
# خطیبصبع بالفضل ادیما ،وکانماعناه من قال قدیما ، شرح المنبر
# ~~صدر التلقبه رحیبا ، اتری ضمح طیبا ، امتری ضم خطیبا ، له الفضل الذی
# ~~بهرتروایتة ، ورسخت نجوم العلم درایته ، وهطلت بالافادة غمائمه، و سجعت
# ~~علی افنان الفنون حمائمه ، والادب ms113 الذی تناشفت فی نظام الاحسان درره،
# ~~ووضحت فی بهیم البیان حجوله وغرره ، فهورائض جموع الکلام ، ومصرف
~~PageV01P155
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0167.png)

# ~~اعنة الاقدام ، ومنفق کسادالمعافی والالفاظ، ومکسدخطب قسفی سوق
# ~~عکاظ - اهل ادب واطلاع مطلعند که این جملات دلالت دارد براینکه
# ~~این خطیب ارجمنددر تجمیل جملات وعظیه و تلفیق کلمات خطابیه چه
# ~~قدرت واستعدادی داشته، نامهآ که این خطیب ارجمند بمرحوم امیر نظام
# ~~الدین احمدپدر نامور مرحوم سیدعلیخان مرقوم داشته درسلافه موجود
# ~~است واز آن نامه قدرت وتوانائی او در شیوائی جملات وزیبائی کلمات بخوبی
# ~~مشهود - سید میفرماید وقتیکه این نامه بپدرم رسید بر نویسنده آفرین
# ~~گفت وتحسینها کر دوشب جمعه 18 ذی قعده سال0 105 هجری این قصیده
# ~~را جواب نوشت، نگارنده گوید آن قصیده نزدیک به هفتاد شعر است
# ~~و آنچه دلت بر اهمیت وجلالت و بزر گواری وتوانائی آن خطیب ادیب
# ~~دارد مرقوم میکردد وهی هده :
# # فیا اماما به طابت سجیته %~% وطاب اصلا ذکافرعا باثمار
# # وحل منذروة العلیاء شامخها %~% وجل عنحد القاب باحضار
# # واستخدم العلم واستحلی خرائده %~% ومن بدیع المعانی کل احرار
# # وصار للفضل والافضال ذاعلم %~% متوج من سنا العلیآء بالنار
# # حبرالاکارم بل بحرالمکارم بل %~% عذب فرات لایراد واصدار
# # حللت ساحة فضل منکم شذیت %~% عرفأ کعطرعروس الحسنهعطار
# # کیمااری مالاسما عی به شنف %~% من السماع به صدقا بابصاری
# # فاسترعلی العبدماابداه من خلل %~% اذکنت انت لصب خیر ستار
# # واصفح وسامح وغض الطرف عن زلل %~% وعن قصوروعن نقص باشعاری
# # وامنح جوابابه تجلوصدی دنف %~% اذکت حشاه لهیبا ورق اطیار
# # ودم شها بامنیرأ یستضاء به %~% وتاج دهرو اوقات واعصار
# # وعقد جیدلارباب الفضائل ما %~% هبت نسائم آصال و ابکار PageV01P156
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0168.png)

# بر اهل ادب پوشیده نیست که چه شخصی میتواندشاهداین جملات
# ~~وممدوح این ابیات باشد و انگهی مادحی متل مرحوم نظام الدین که خود
# ~~ممدوح جمیع ادباء معاصر بوده خلاصه صاحب این ترجمه درعصر خود
# ~~خلاق معانی وقهرمان سخن وری بوده وشاید بعدها در مطاوی این کتاب
# ~~اشاره بپاره از اشعار وجملات وخطب او بشود واگر چه ms114 مذهبا حنفی
# ~~است ولکن مشربأ ادب دوست وسخن سنج ودرعالم وعظ وخطابه وسخن
# ~~سرائی قابلهر گونه تقدیر وتقدیس است ، تاریخ فوتش کاملا معلوم نیست
# ~~آنچه از مطاوی کتاب سلافه معلوم میشود تا اواخر سال 1070 هدرقید
# ~~حیات بوده وبعدا در مدینه طیبه برحمت حق واصل و همانجا مدفون
# ~~گردیده عفی اله تعالی عنه - اما مدینه منوره که مدفن این خطیب و پایتخت
# ~~اسلام است گویند آن شهر رایثرب نام بوده وجناب رسول اکرم (ص)
# ~~بمدینه موسوم نمود ، بعضی ازعلمای اخبار آنجا را ارض تهامه گفتهاند
# ~~وجمعی برآن رفته اندیثرب نام ولایتی است عریض ودیاری است مستفیض
# ~~که اعظم بلادشن مدینه است ، این شهر درزمین همواراتفاق افتاده وجوانب
# ~~اربعه آن گشاده است کوه احد در نزدیکی آنجاست ، امیر عضدالدوله
# ~~دور آن شهر باروئی کشیده ودر استحکام آن سعی بلیغ بظهور رسانیده
# ~~قرب دوهزار باب خانه دراوست و نواحی چند مضافات اوست واگرچه آن
# ~~شهر قصبه مانند است اماشأن او بسیار بلند است ، زمین عاطل آنجاکم
# ~~است ، نخلستانش بسیار ، آبش سازگار ، هوایش حار ، وحصارش آجر
# ~~و بغایت استوار، مردمش لاغر واسمر و از متاع ملاحت بهره ووندواکثر
# ~~شان سوداگر وپیله ورند غالبا شافعی مذهب و دیگر حنفی و شیعه امامیه
# ~~در نواحی آن بسیارندوجمعی از ایشان سادات عالی نسب و شرقای صاحب
# ~~حسبند ، از خواص مدینه یکی آنستکه چون در آن ترددو آمدوشد کنند
~~PageV01P157
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0169.png)

# ~~غرق خوشبو از بدن حاصل میشود و دیگر از خواص آنجاست کهوقتی
# ~~غریب بدان شهروارد شود بوی خوش شنود نخلستان های مدینه از
# ~~آب چاه مشروب میشود حبوب وغلاتش گران امافراو انست روضه مطهره
# ~~حضرت خاتم الانبیاء (ص) در میان شهر در طرف مشرق قریب بقبرستان
# ~~بقیع واقع است وآن خانه حضرت بوده اکنون داخل مسجد شده -
# ~~ابوبکر وعمر در قرب وجوار سید ابرار مدفونند اهل اسلام متفق اند
# ~~براینکه این امر بی اذن حضرت اهیر المؤمنین (ع) اتفاق افتاده وقتیکه
# ~~چناب وسول خدا (ص) بمدینه ms115 هجرت فرمود آنموضع زمین ساده بود
# ~~انرا خریده و ازخشت خام وچوب نخل مسجد وخانه ساخت وعمرابن
# ~~خطاب بر آن زیادتی انداخت وعثمان بن عفان بر آن افزود ودیوارش
# ~~را بسنک منقش بنا نمود وسقف آنرااز چوب عاج ساخت و عمارت آن
# ~~را براوج آسمان افراخت - ولید بن عبدالملک مروان بر عمارت آن افزود
# ~~مهدی عباسی در وسعت آن مبالغه نمود ، مامون بن هارون در زیادتی
# ~~آن سعی فرهود واکنون بر آن قراراست ، ملوک اسلام وسلاطین گردون
# ~~احتشام در تعمیر آن مقام اهتمام تمام نموده و مینمایند حضرت رسول(ص)
# ~~در فضل آن مسجد فرموده:
# ما بین بیتی ومنبری روضة هن ریاض الجنه
# ~~نگارنده گوید این همان مسجداست که حضرت رسول (ص) بامر الهی صحابه
# ~~رانهی فرمود ازخوابیدن در آن و فرمود در مسجد خواب نکنید که محتلم
# ~~میشوید و حضرت امیر المؤمنین (ع) رافرمود (اسکن یاعلی طاهرا مطهرا)
# جمعی بر آن حسد بردند و کلمات نالایق برزبان آوردند که
# ~~تفصیل آن در کتب فریقین مسطور است - مصلای حضرت رسول(ص) که
# ~~در اعیاد وایام شریفه درآ نجاخطبه میفرمودند و خلق را موعظه و نصیحت
~~PageV01P158
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0170.png)

### | 15-
# ~~مینمودند درغربی مدینه واقع شده قبرستان بقیع در شرقی شهراتفاق
# ~~افتاده است قبر ابراهیم بن رسول اللهو بنات ا نحضرت و حضرت امام حسن ع
# ~~وحضرت امام زین العابدین (ع) وحضرت امام محمد باقر (ع) وحضرت
# ~~امام جعفر الصادق (ع) آنجاست ومزارکثیر الانوار چهار امام بزرگوار
# ~~قریب یکدیگر در بقعه منسوبه بعباس منعبدالمطلب است که جورا
# ~~وظلما مردم وهابی مذهب آن بقعه مقدسه راخراب کردند ، جمع کثیری
# ~~از صحابه وتابعین در بقیع مدفونند از صحابه اول کسیکه در آن جادفن
# ~~شد اسعد بن زرارهاست که درسال وصول حضرت رسول بمدینه در کذشت و
# ~~آخرین آنهاسهل بن سعد الساعدیست که درسال91 هجری در آنجا مدفون
# ~~گردید ، تمام طوائف مختلفه مسلمین مدینه را محترم میدانند مکریزید بن
# ~~معویه که در خرابی مدینه سعی بلیغ کرد، چنانچه بسیاری ms116 مورخین نوشته
# ~~اند لشکریان یزیدبن معویه شش هزار کس ازمردم مدینه راناحق کشتند
# ~~ومسجد حضرت رسول(ص) را طویله اسبان قرار دادند وقریب یکهزار
# ~~دختر باکرهرا بزناوفساد حامله کردندو آنچه ازلوازم فسق وفجوروظلم
# ~~وجور بود بجاآوردند ،
# خذ لهم الله خذلاناعظیما .
# نگارنده گوید چون حضرت اقدس نبوی (ص) درآندیاراز ظهور
# ~~نموده وملت بیضاء را در آنجارواج داده واکثر اعوان وانصار آن حضرت
# ~~نیز در آنجا بوده وهم در آنجا آسودند وجنگهای اولیه اسلام از آنشهر
# ~~سرچشمه گرفته وحضرت امیر المؤمنین علی علیه السلام آنجا بمسندولایت
# ~~جلوس فرموده و اکثر ائمه هدی در آندیارمتولد گردیده لاجرم تواریخ
# ~~متعلقه باین شهر مفصل وبسیار است ولکن از طرفی هم تفصیل باوضع
# ~~این عجاله منافات داردلذا بهمین قدر اکتفاء گردید ، این بنده در ماه
~~PageV01P159
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0171.png)

# ~~هحرم سال 1364ه پس از فراغت از مناسک حج مشرف بآن بلده طیبه
# ~~گردیده و بزیارت مرقد مطهر حضرت رسول روحی لتربته الفداء نائل
# ~~گردیده ولیلاو نهارآز بانم بدین مقال گویا بود :
# هنیئا لکم یا زائرین ضریحه %~% امنتم یه یوم المعادمن الرجس
# وصلتم الی قبرالحبیب بطیبة %~% فطوبی لمن یضحی بطیبة اویمسی
# پانزده روز تمام بزیارت قبر مطهر آن حضرت مستفیض بودم ولی
# ~~از طرفی هم بقدری محزون ومتألم بودم که ائمه بقیع گه بقعه وحرم
# ~~آنها سر بفلک کشیده بود چرا نزدیک دوازده سال است بقعه و حرم آنها
# ~~خواب وقبور آنها باخاک یکسان است : سبحسان الله مردم عجم که بقول
# ~~عر بها گبرزاده ویهودی زادههستند چه احترامی از مشاهد مشرفه امام
# ~~زاده ها دارند مثلا یکنفرامام زاده که 14 یشت تا حضرت امام حسن(6)
# ~~فاصله دارد میانه بلادعجم حرم دارد ضریح دارد وزوار دارد احترام
# ~~دارد اماقبر حضرت مجتبی سیدجوانهای بهشت در پایتخت اسلام باخاک
# ~~یکسان است : وسیعلم الذین ظلمواای منقلب ینقلبون
### | 
# ~~40_ ««حافظالمشرق وخطیب المطلق، المحدث المتقن الادیب، ابو بکر»
# «احعد الخطیب ابن علی بن ثابت بن مهدی البغدادی الشافهی*
# «الاشهری صاحب تاریخ بغداد»
# یکی از اکابرعلماء متبحرین ms117 ، واعاظم خطباء ومحدثین قرت
# ~~پنجم هجرتست ، در نقل اخباروروایت آثار وضبط احادیث اعجوبه عصر
# ~~واطروفه دهر بوده، در معرفت رجال وانتقاد اسناد وحفظ اصول ازجمله
# ~~فحول بشمارمیرفته ، از صدق لسان وسعه خلق ونبالت شأن نصیب کاملی
# ~~داشته، در وفور محفوظات وکثرت روایات بدرجه قدماء حفاظ رسیده
~~PageV01P160
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0172.png)

### | 161
# ~~ودرفن حدیث علامه عهدخویش کردیده بوستانسنن حضرت رسول (ص)
# ~~را بوجودوی خضرتی تازه و طراوتی بی اندازه حاصل آمد در رفتار بسی
# ~~بوقار میرفت ودر قدر بسی خطیر میزیست .
# درمراتب و ثاقت وراستگوئی و مقامات تحقیق و صواب جوئی چندان
# ~~مسلم بود که بقول و نقل و تصنیف او بی تامل احتجاج مینمودند،
# محدثی خوش نقل وزیباخطونیک ضبط بود ، عبارات روایاترا
# ~~بزبانی فصیح قرائت میکرد ، از طیب معاشرت وحسن هیئت ویمن منظر
# ~~بهری تمام داشت ، علم حدیث بوی منتهی گشت وسلسله حفاظ بدوختم،
# ~~ولادتش روز پنج شنبه24 جمادی الثانیه سال 392 هجری اتفاق افتاد ودر
# ~~آمد و بتعلم قرآن مجید شروع نمود ودر زمانی اندک این مرحله را
# ~~که درمسافت کمالات اول منزلست باوجوه قرائات طی نمود، آنگاه از
# ~~پی تحصیل قوانین اعراب و اشتقاق دامن عزیمت بر کمرزدودر حوزه شیخ
# ~~ابواسحق ابراهیم بن عقیل قرشی که او را مکبر نحوی میگفتند در آمد
# ~~واساس عربیت را نزداو محکم ساخت.
# قواعداصول فقهرا خدمت قاضی ابوالطیب طبری وشیخ ابوالحسین
# ~~محاملی وجمع دیکری استوار نمود.
# درسال 403ه که ازسن اویازده سال گذشته بود با کتساب فن حدیث
# ~~وخبر واقتباس سنت واثرهمت گماشت حلاوت آن صناعت شریف چنان
# ~~بامذاق طبعش موافق آمد که در تحصیل آن لذت هر آسایش ازیاد ببردو تمام
# ~~وقت خود را در استملاء احادیث وحفظ اسحانید ومتون اخبار
# ~~متفرق ساخت
# ابوالفرج ابن جوزی در کتاب منتظم گوید پس ازآنکه ابوبکر PageV01P161
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0173.png)

### | 166-
# ~~خطیب مدتی از حفاظ ومحدثین بغد ادفنون آثار و انواع سنن رافرا گرفت واز
# ~~فوائد وافاضات علماءدار الخلافه مستغنی گشت آنگاه برای تکمیل مقصود
# ~~از بغداد مسافرت نمود ms118 ودرهردیاراز محدثی نشان جست درعزمحضورش
# ~~درنک نیاورد ودر هرشهر نام شیخی شنید بمدرس افادتش بشتافت.
# مدتی در بصره بسربرد ، روزگاری در نشابور مقام گرفت ،چندی
# ~~در اصفهان توقف نمودتا از طرق اجازات مشایخ و سلسله اسانید اساتید
# ~~قواعد روایات خودسخت محکم ساخت و ببغداد معاودت کرد و بادوستان
# ~~دیرین تا کیدمودت و تجدیدعهد نمود .
# خطیب بغداد از جماعت بسیاری اخذ حدیث کردو بعضی نوشتهاند
# ~~عدد مشایخ او بالغ بر سیصد نفرند ، نگارنده گوید بسیاری از این
# ~~شیوخ از اکابر واعاظم شیعه بودهاند وما بنام دوازده نفرآ نها این اوراق
# ~~را زینت میدهیم .
# اول ابوالحسن علی بن ایوب بن حسین قمی کاتب معروف به ابن
# ~~الساربان متولد سال347 ه متوفی سال 430 در بغداد است خطیبخود
# ~~گفته «قدم بغداد وکتبناعنه وکان رافضیا» یعنی ابوالحسن داخل بغداد
# ~~شد ومن احادیث بسیاری ازاو اخذکردم ، حتی میگوید چون دیوان متنبی
# ~~رانزدمتنبی خوانده بود من جمیع آن دیوان را خدمت او قرائت کردم
# ~~واو شیخ روافض بود .
# 2 - ابوابراهیم علوی نیشابوری جعفر بن محمد بن مظفر بن احمدبن
# ~~محمد معروف بزبارة بن عبدالله بن حسن بن علی بن ابیطالب علیه السلام.
# خطیب گویداین سید جلیل سال 440ه وارد بغدادشد و ازجماعتی
# ~~از ائمه حدیث روایت احادیث می نمود واوصحیح المذهب ومعتقد بمذهب
# ~~روافض بود در بغداداحادیث بسیاری از او اخذ کردم و بعداز آن سال 445ه
~~PageV01P162
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0174.png)

# ~~او را در مکه معظمه ملاقات کردم و آنجا نیز احادیث بسیاری از
# ~~او اخذ نمودم روزی از مولدش سؤال کردم فرمود سال 386 هجریست
# ~~وآن محدث جلیل سال 448 ه در نیشابور برحمت حق واصل گردید .
# 2 - ابوعلی الحسن بن محمدبن اسمعیل بن اشناس المعروف بابن
# ~~حمامی بزازمتولد سال359 هجریست خطیب خود گفته : کتبت عنه شیئا
# ~~یسیر أو کان سماعه صحیحا الاانه کان رافضیا خییث المذهب :
# یعنی من احادیثی اندک از این شیخ نوشتم و آنچه را که اوروایت
# ~~میکرد همه صحیح بود مگر آنکه اوخود ms119 رافضی بود ودر منزلیکه در
# ~~کرخ بغداد داشت شیعه ها را جمع میکرد و مطاعن صحابه را بر ا نها
# ~~میخواند و باین واسطه خبیث المذهب بودواین شیخ 4 شنبه آماه ذیقعده
# ~~سال 436 ه از دنیابرفت .
# 4- جناب ابوطاهر علوی ابراهیم بن محمدبن عمربن یحیی بن
# ~~الحسین ذی الدمعة بن زیدالشهید است که در باب جمیل بغدادمنزل داشت
# ~~واز شیخ بزر گوار ابوالفضل شیبانی احادیث بسیاری روایت هیکرد
# ~~خطیب گوید :
# کتمت عنه و کان سماعه صحیحا) آنگاه میگوید روزی از ولادتش
# ~~سؤال کردم فرمود تولد من سال 369 هجری در بابل بوده و این سید
# ~~جلیل 14 صفر سال 446 در بغداد برحمت حق پیوست واین تاریخ را
# ~~ظرفا باکلمه موت مطابق یافتند .
# 5 - ابوالحسن انماطی احمدبن عبدالله بن محمدبن عبدالله معروف
# ~~بلاعب متولد سال 257 متوفای سال 439ه مدفون در مقابر قریش است
# ~~خطیب خود گفته :
# کتبت عنه وکان سماعه صحیحا وکانرافضیا .

PageV01P163

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0175.png)

# 6 - ابونصر احمدبن محمدبن احمدبن عمر السلمی که معروف
# ~~بابن الوقاریا ابن الوتار بوده واو از ابوبکر ابن شاذان وابوالفضل
~~شیبانی
# ~~ودیگران روایت احادیث مینمود خطیب گوید من احادیثی از ار
# ~~نوشتم ولیکن اعتمادی بروایات اونیست زیرا که او شیعه بود ودرسال
# ~~439 ه وفات کرد .
# 7 - علم الهدی سید مرتضی رضی الله عنه خطیب پس از شرح مبسوطی
# ~~اوصاف این سید بزر گوار میگوید کتبت عنه .
# 8 - ابوالحسن محمدبن طلحة النعالی است خطیب گفته : کتبتعنه
# ~~وکان رافضیا.
# 91 - ابو خطابشاعر محمدبن علی بن محمدبن ابراهیم معروف
# ~~بحبلی است خطیب گوید این شیخ جلیل ادیبی بود بس بزرگوار ، قولش
# ~~ملیح بودر گفتارش فصیح صاحب اشعار بسیار در ایام جوانی مسافرت بشام
# ~~کرد و بمجلس ابوالحسین معروف باخی بتوک حاضر گردید و احادیث
# ~~بسیاری از او استماع گرده و پس از آن ببغداد آمده وتا آخرعمر بغداد
# ~~بود ودر سال 439 ه رحلت کرد آنگاه گفته :
# سمعت منه الحدیث وعلقت عنه مقطعات من شعره وقیل انه ms120 کان
# ~~وافضیا شدیدالترفض .
# 10 _ احمد بن محمد بن احمد بن علی المعروف بابن النرسی ابومنصور
# ~~صیرفی متولدسال371 متوفای سال440 هجرتست که در بغداداز ابوالحسن
# ~~دار قطنی و علی بن عمر حربی و ابن زکریای معروف بمعافی و جماعت دیگر
# ~~روایت احادیث می نمود خطیب گفته : کتب عنه و کان سماعه صحیحا
# ~~وکان رافضیا .
# 11 - احمدبن غلی بن هرون ابوالفضل الساحری الادیب متوفای PageV01P164
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0176.png)

# ~~سال 460 هجریست علامه بحاثآه السید محسن العاملی الشامی ادام اللهظله
# ~~السامی ازکتاب لسان المیزان نقل فرموده که :
# کان من رؤساء الشیعه وفضلائهم واخذ عنه الخطیب وابن ماکولا
# ~~ومحمدبن هلال الصابی :
# 12 _ اسمعیل بن علی بن حسین بن رنجویه ابوسعدالرازی معروف
# ~~بسمان صاحب تفسیر بستان متوفای سال 445 کهیکی از معاصرین شیخ
# ~~طوسی است ، شیخ اجل منتجب الدین در فهرست اورابدین عبارتستوده:
# الشیخ المفسر اسماعیل بن علی بن الحسین السمان ثقه وای ثقة
# ~~و این شیخ اجل از چهار صد نفر از مشایخ عظام بلکه بعضی گفته انداز سه
~~هزار
# ~~نفر روایت احادیث مینموده ، علامه بحاثه در اعیان الشیعه از تاریخ ابن
# ~~عساکر نقل فرموده که جماعت بسیاریاز این شیخ جلیل اجازه تحدیث
# ~~احادیث داشتند از جمله ابوبکر خطیب بغداد *
# نکارنده گوید من سخت در شگفتم که خطیب با آنکه خدمت
# ~~جماعت بسیاری از اعلام مشایخ امامیه تلمذ نموده واسامی چند نفرآنها
# ~~مرقوم گردید چگونه هیچ گونه خدمتی باهل بیت بنوت از او بروزتنموده،
# ~~با للعجب مصنفات وکتب اهل سنت مشحونست بفضائل خوانوادهعصمت
# ~~و طهارت ولی در مصنفات خطیب هیچ ذکری از آنها نیست واین منتهای
# ~~بی انصافی است وبهمین مناسبت سیدرضی رضی الله تعالی عنه در بعضی
# ~~فوائد خود فرموده خطیب بغداد نسبت باهل بیت رسالت ظاهر العداوة
# ~~والعناداست ،
# وبالجمله خطیبدر ضبطوربط واسناد احادیث وحید عصر وفرید
# ~~دهر بوده، نوشته اند در ایام ریاست وزیر رئیس اارؤساء علی بن حسین
# ~~معروف بابن مسلمه یکنفر یهودی بحضور وزیر آمد ومکتوبی ابراز نمود
~~PageV01P165
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0177.png) ms121

# ~~که در خصوص اسقاط جزیه از جهودان خیبر شرحی ازحضرت رسول (ص)
# ~~وصنادید اصحاب درآن مسطور بود ودعوی نمود که این عهدیست از
# ~~حضرت رسول (ص) که پس از انجام غزوه خیبر بر ساکنان آن قلاع و یهودان
# ~~آن حصون رحمت آورده وایشانرا بدین موهبت خاص امتیاز بخشیده
# ~~واز مقربان بار گاه رسالت وحاضرانرکاب همایون جمعی را بدین هعنی
# ~~گواه گرفته که هریک شهادت خویش بدست خود ثبت نموده اند وخاتم
# ~~نهاده اند اینک این ارقام عالیه ازرشحات اقلام علی بنابی طالب (ع)
# ~~است واین خطوط دیگر از دیگریاران رسول (ص) باشدوزیر ازشنیدن
# ~~آن دعوی ودیدن آن وثیقه عظیم در حیرت شد وحل آن عقده را
# ~~بر رای ابوبکر خطیب باز گذارد ودر اعتبار وقدر وصحت واقبه از او
# ~~استفسارکرد - ابوبکر لختی در خطوط وخواتم آن مکتوب غور نمود
# ~~وزمانی در فکر و تأمل فروشد آنگاه سر برداشت و گفت روز گار رئیس
# ~~الرؤسا مستدام باد این مرد بد گهر در جعل این قرطاس طریق تدلیس
# ~~والتباس پیموده وبرحضرت رسول واصحاب از در تذویر ومکر بهتان
# ~~آورده از همین شهود که نام گرامی شان در این مکتوب ثبت افتاده
# ~~دو گواه عادل بروضع و جعل آن شهادت دهند اول معویة بن ابی سفیان
# ~~ودیگر سعدبن معاد اما شهادت معویه از آن راه است که غزوه خیبر در
# ~~سال هفتم هجرت واقع گردید و او درتاریخ آن جهاد بر آئین شرک
# ~~باقی بودودر فتح مکه که سال هشتم هجرت بود بسعا.ت اسلام فائز گردید
# ~~و اماشهادت سعد از آنروی باشد که او در ایام احزاب که آنرا غزوة
# ~~خندق گویند وفات یافت وآن واقعه در سال پنجم هجرت بود پس در
# ~~سال فتح خیبراین دو کس هیچ یک ملازم موکب نبوی نبودند واینکنام
# ~~هردودر سلک شهود این ورقه منظوم است وزیر همینکه این تقریر بشنید
~~PageV01P166
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0178.png)

# ~~خاطر گرفته اش چون غنچه بشگفت و گفت ای ابوبکر آفرین برتو(وعلیک
# ~~عین الله) ms122 که مرا از این هم ناگهانی خلاص کردی و حیلت این مخذول
# ~~بدنهاد از من کفایت کردی، رئیس الروساء از آن پس بر مراتب قرب
# ~~و مقامات انس وی بیفزود و رفته رفته منشور خطابت دارالسلام بنام او
# ~~صادر گردید و از اینجا بلقب خطیبی اشتهار یافت و در اعیاد و جمعات
# ~~و سایر اوقات منبر افادت در جامع منصور درعهده او قرار گرفت ودر
# ~~حضرت رئیس الروسآء مکانت وتقربی تمام یافت و چندان محل
# ~~اعتماد ووثوق آمد که وزیر برجمیع وعاظ وخطبآء و قصاصین مقرر
# ~~داشت که احادیث نبویه را بر نظر ابوبکر عرضه دارند هرحدیث
# ~~که او اسناد روایتش تصحیح نماید برملاء حکایت کنند و آنچه رامردود
# ~~و مجروح شمارد از نقل وقصه آن خاموش باشند لاجرم وعاظ وخطباء
# ~~ومحدثین ازاطراف آمدند واحادیث را براو عرضه میداشتندواوجرح
# ~~وتعدیل می نمود .
# نگارنده گوید تألیف تاریخ بغداد از همین جا شروع میشود که
# ~~دسته دسته قصاصین ووعاظو محدثین وارد بغداد گردیده وخطیب اسامی
# ~~آنها ومحفوظات آنها وتاریخ تولد آنها را ضبط می نمود کم کم سرمایه
# ~~تصنیف آن کتاب مهم را تحصیل نمود وحقا آن کتاب تصنیفی است نامدار
# ~~مشتمل بر 7831 ترجمه درشرح احوال فقهآء و علماء و ادبآء و قضات
# ~~ووعاظ وخطباء ونجومین وصرفیین وعروضیین وامرآء و وزرآء وسایر
# ~~طبقات هر کس که درهرفن نبوغی داشته در آن کتاب نام برده مخصوصا
# ~~محدثن واحادیث مرویه آنها وسلسله رجال حدیث وخداوندان فنون
# ~~ادب وارباب انواع کمال که درخاک بغداد نمایش یافته اند ویاازمردم
# ~~دیگر بلاد که در آنجا رفته اند نام ونسب ونوادر وکتب و اساتید
~~PageV01P167
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0179.png)

# ~~وتلامیذ را از زمان بدو اسلام الی اوان ختم آن کتاب همه را بسلک
# ~~بیان کشیده ولالی آبدار را در طبق افادت نهاده و بمسامع سکنه آن
# ~~ملک تقدیم نموده تا آنکه جمیع مطویات آن مجموع سودمند مانند
# ~~مرویات آن محدث بی مانند در آن بلده انتشار یافت و آنچه آرزوی ms123
# ~~دیرین وی بود از رواج واشتهار آن کتاب بحصول پیوست و این کتاب
# ~~بیماننددرسال 1349هجری در چهارده جلد مصر طبع گردیدو آن تصنیف
# ~~بدیع چنان درقلوب افاضل مکانت قبول یافت که مانند ابوسعید سمعانی
# ~~ومحب الدین نجار و دیگران بر آن ذیلها نگاشتند و مجلدات افزودند
# ~~وتراجم علماء دیگر سنوات براسلوب خطیب ترتیب داده وبد آنتاریخ
# ~~ملحق ساختند - خطیب راغیر از تاریخ بغداد بقول ابن جوزی پنجاه و پنج
# ~~تصنیف دیگر است واسامی آنها در کتب مفصله مذکور است و هم چنین
# ~~او را از صناعت نظم واستقامت طبع نصیبی وافر بوده ودر ترکیب الفاظ
# ~~وتلفیق معانی قدرتی کامل داشته واین قطعه نغزازتتایج خاطراوست :
# # لاتعنبطن اخاالد نیاو زخرفها %~% ولا الذة وقت عجلت فرحا
# # فالدهر اسرع شیئی فی تقلبه %~% وفعله بین للخلق قدوضحا
# # کم شارب عسلا فیه منیته %~% وکم تقلد سیفا من به ذبحا
# واین دوبیت نیز ازنتایج طبع سرشار اوست :
# # ان کنت تبغی الرشاد محضا %~% لامر دنیا ک و المعاد
# # فخالف النفس فی هواها %~% ان الهوی جا مع الفساد
# وفات خطیب را روزدوشنبه 27 ذی حجه سال463 هجری نوشته
# ~~اند و چون او را فرزندی ثبود تمام اموال و انقال خود را بر فقهآء و
# ~~اصحاب حدیث متفرق ساخت وجسیع کتب خود را بر مسلمین وقف کرد
# ابن خلکان گوید زیاده محل شگفت و حیرتست که ابوبکر خطیب PageV01P168
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0180.png)

### | 9
# ~~صاحب تاریخ درزمان خود حافظ مشرق بود وابن عبدالبرصاحب کتاب
# ~~استیعاب حافظ مغرب و اتفاقا هر دو حافظ در یک سال وفات نمودند
# حنازه خطیب رااز منزلیکه درقرب مدرسه نظامیه داشت حمل دادند
# ~~در حالتی که از فقهاء واصحاب حدیث وعامه خلق انبوهی عظیم درتشییع
# ~~و از دحام نموده بودند و در پیشاپیش جماعتی بدین عبارت ندامیدادند:
# هذاالذی یذب عن حدیث رسول الله (ص) هذا الذی کان ینتفو الکذب
# ~~عن حدیث رسول الله (ص)
# یعنی این است آنگس که وضع وجعل رااز احمادیث نبوی برطرف
# ~~نمود
# این است آنک ms124 که دروغ را از فرمایشات حضرت نبوی دور
# ~~ساخت ، باری جنازه را از کرخ عبور داده و درجامع منصور برزمین
# ~~نهادند قاضی ابوالحسن مهتدی بروی نماز گذارد واز آنجا بباب الحرب
# ~~نقل دادند اتفاقا ابوبکربن زهراء صوفی بقرب مدفن بشر حافی قبری
# ~~برای خود حفر نموده بود وعلیالدوام روزی یکبار در کنار آن مزار
# ~~میرفت و تلاوت قرآن می نمودخواستند نعش خطیب را در آن قبرپرداختهآ
# ~~دفن نمایند ابوبکر مرقوم زیاده امتناع جست و گفت اینموضع را از
# ~~روزگاری دیر باز برای خود مهیا ساخته ام هر گز بدفن کسی در آن
# ~~رضا ندهم ، ابوالبرکات اسمعیل بن ابوسعید صوفی کوید چون این خبر
# ~~بسمع پدرم ابوسعید رسید ابوبکر را طلبید و باوی گفت یا شیخ اگر
# ~~بالفرض بشر در حیات مبودی و توبا ابوبکر خطیب بر او واردهیشدید
# ~~آیا کدامیک از شما تقدم جسته وبا بشر همدوش نشستی ابو بکر گفت
# ~~حاشاکه من در «جلس بشر بالاتر ازخطیب نشستمی ابوسعید گفت ای
# ~~ابوبکر مگر ندانی که اولیاء را عهد حیات باحال ممات یکسان است
~~PageV01P169
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0181.png)

# ~~همان شرط حرمت وادب که بوقت حیات آن دوشیخ برخود لازممیدانی
# ~~هم اکنون باید بر حسب عقیدت منظور داری اسمعیل گویداین سخن
# ~~در خاطر ابوبکر زیاده مؤثر افتاد ومسئول آنقوم را اجابت نموده پس
# ~~خطیب را در آن تربت آماده دفن کردند .
# واما بغداد شهریست خلد بنیاد ، در کنار دجله افتاده و جوانب
# ~~اربعه آن بغایت گشاده - آبش معتدل و هوایش بگرمی مایل خاکش
# ~~حسن خیز وزمینش طرب انگیز، اقسام مشتهیاتش بسیاروهضمون:
# فیها ما تشتهیه الانفس وتلذالاعین در آنجا آشکار، گویند زمان
# ~~قدیم شاپور ذوالاکتاف سمت غربی دجله قریه ساخته و مسمی بکرخ
# ~~نمود وطرف مشرق آن نیز دهی احداث کرده موسوم بساباط فرمود-
# ~~انوشیروان در صحرای آنجاباغی بر آورده بود که آنراباغ داد میگافنند
# ~~چه در آن باغ دادرسی میکرد - بعضی گویند بغ نام بتی بوده و آن شهر
# ~~بنام آن بت مشهور شده ms125 ، ابوجعفر منصور دوانیقی که دومین خلیفه بنی
# ~~عباس بود از اهل کوفه خوف نمود و بر قول ایشان اعتماد نکرده و در
# ~~سال 145 هجری بطالع قوس بغداد را ساخت و عمارات رفیعه وحصون
# ~~منیعه ومساجد دلگشا وبازار های رغبت افزا در آنجا طرح انداخت.
# نگارنده گوید در بعضی کتب بنظر رسیده که منصور برای اتمام
# ~~وتزبین شهر بغداد از شام وموصل وجبل وکه فه وواسط عمله و ارباب
# ~~صنعت را طلب نموده وجمعی از اهل هندسه وفقه وسایر علوم ومردمان
# ~~با سلیقه را بر آن داشت که ملاحظات در وضع ونکات ودقایق طرح
# ~~این شهر بنمایند وامرکرد عرض دیوار شهررا از پائین پنجاه ذراع واز
# ~~بالابیست ذراع قراردادندودرجزو بناعوض چوب نی بکار بردند وهمینکه
# ~~دیوار شهر باندازه یکقامت رسید محمدبن عبداله بن حسن بن حسن بن
~~PageV01P170
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0182.png)

# ~~علی بن ابیطالب علیه السلام خروج کرد ومنصور متوجه دفع او کردید
# ~~و دیوار بحال خود ماند تا وقتی که منصور از امر او وبرادرش ابراهیم
# ~~فراغت حاصل کرد دیوار را بپایان رسانید - عای بن یقطین گوید وقتی
# ~~که منصور بطرفصراة میرفت که درا نجا محلی برای ساختن شهری پیدا
# ~~کند من در موکب او بودم دیری کهنه در نزدیکی صراة بود منصوردر
# ~~آنجا آمده و سوار بر مر کب خود شده لاینقطع قدری راه میرفت و بر
# ~~میگشت راهبی عالم دردیر بود گفت این پادشاه تاکی میرود و میآید گفنم
# ~~ملک را منظور آنستکه شهری بناکند وملاحظه محل شهر را مینماید
# ~~راهب گفت اسم این پادشاه چیست گفتم عبدالله محمد گفت پدر کی گفتم
# ~~بوجعفر گفت آیالقبی دارد گفتم منصور گفت این شخص نخواهدتوانست
# ~~اینجا شهر بناکند علی بن یقطین گوید گفتم بچه جهت گفت برای اینکه
# ~~در کتابیکه قرنا بعد قرن بما میراث رسیده است خوانده ایم که دراینجا
# ~~شخصی مقلاص نام شهری بناخواهد کرد ، علی گویدمن همان دقیقه سوار
# ~~بر اسبم شدم وخودرا به منصور رسانیدم منصور گفت ms126 تازه چه داری گفتم
# ~~خبری که خلیفه را ازاین زحمت آسوده میکند - گفت بگو گفتم خلیفه
# ~~میداند که راهب هاصاحب علمند راهبی که دراین دیر بود چنین مقالی اظهار
# ~~نمود منصور از شنیدن این کلام خنده کرد و خورسند شد واز مرکب
# ~~پیاده شد و سجده شکر بجای آورد و باتازیانه خود بناکرد زمینرا ذرع
# ~~کردن من پیش خود گفتم لجاج میکند ولی منصور همان ساعت منجمین
# ~~را طلبید و امر کرد طرح شهر را ریختند من عرض کردم ای خلیفه
# ~~گمان میکنم قصدعناد وتکذیب راهبرا نمودهآ گفث لاوالله بلکه من خود
# ~~مقلاص هستم وباور نمیکردم که جز خودمن احدی از این لقب مخبر
# ~~باشد واین لقبوقتی بمن رسید که در ناحیه شراة بودم وزمان بنی امیه
~~PageV01P171
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0183.png)

# ~~بود و بحالتی بودیم که میدانی وچون من سنی نداشتم با عموها واقارب
# ~~آمدوشد میکردیم وضیافت میرفتیم ومی نمودیم وقتی نوبت ضیافت
# ~~کردن من شد ویکدرهم نداشتم که صرف انکار بکنم زیاد فکر کردم
# ~~که چه باید کرد آخرالامر دوکی از دایه خود دزدیدم وفروختم وتهیه
# ~~ضیافت رادیده لوازم را حاضر کردند آنهار ابدایه دادم و گفتم فلان و
~~نلان
# ~~کن دایه گفت این تهیه را از کجا گرفتی گفتم قرض گر فتم دایه بدستور
# ~~العملی که داده بودم غذائی حاضر کرد صرف کردیم و نشستیم بصحبت
# ~~دایه بسراغ دوک خود رفته آنرا نیافته دانست که من آنرا برده ام ودر
# ~~آن ناحیه گنده دزدی بود مشهور که او را مقلاص میگفتند دایه آمددر
# ~~حجره که مادر آن بودیم ومرا صداکردمن چون مطلب را میدانستم
# ~~بیرون نیامدم وجواب ندادم آنگاه دایه فریاد زد ای مقلاص بیرون بیا
# ~~هردم از مقلاص خودشان حذر میکنند ومقلاص من بامن در خانه است
# ~~عموهاواقارب که این راشنیدندساعتی از روی مزاح مراباین لقب خواندند
# ~~بعداز آن این لقب رانشنیدم مگردر این ساعت و دانستم امر این شهر بدست
# ~~من صورت میگیرد، بالجمله منصور شهر بغدادرا بناکرد، ms127 مهدی بن منصور
# ~~آنجا رادار لخلافه گردانید و در و سعت و کثرت عمارت آن مساعی جمیله
# ~~بظهوررسانید، هرون بن مهدی درعظمت آن بمرتبه کوشش نمود که طول
# ~~آن چهار فرسخ وعرض آن دو فرسخ گردید - المستظهر بالله بن المقتدر
# ~~جانب مشرق بغداد باروئی کشید ودور اورا هجده هزار گام قرار داد
# ~~و چهارده دروازه بر آن حصار نهاد وطرف غربی که سمت محله کرخ
# ~~باشد باروئی بر آورد ودورآ نرا «وازدههزار گام مقرر کرد و دروسعت
# ~~و بزرگی آن چندان مبالغه نمود که گویند در زمان بنی عباس در آنجا
# ~~شصت هزار حمام بود وچون روی بخرابی و تنزل آورد بعضی اوقات PageV01P172
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0184.png)

# ~~به بیست وشش هزار رسیدو گاهی هفده هزار گردید و سایر تکلفان براین
# ~~قیاس باید نمود، خلاصه بغداددر ایام خلافت بنی عباس بقدری معمور و آباد
# ~~بود که در معموره عالم شهری بدان آبادی و جمعیت دیده روزگارسراغ
# ~~نداشت ، درسال156ه که لفظ خون ماده تاریخ آنست هلا کوخان بالشگر
# ~~ترک وارد آن شهر گردیده و بروایت یافعی شافعی بعداز قتل مستعصم و
~~اولادش
# ~~هزارهزار نفس بقتل آمدند - تبیین این مقال آنکه وقتی منکوقا آن
# ~~هلاکو را به تمشیت ایران قلع قلاع ملاحده اسماعیایه مامور ساخت
# ~~فرمانداد که از کنار جیحون تا اقصی ولایت مصر رامسخر نمایدهلا کوخان
# ~~بایران آمده و بدفع ملاحده پرداخت وچون از مهم ایشان فارغ شدرسولی
# ~~از مؤیدالدین محمدبن عبدالملات علقمی وزیر مستعصم در خفانزد او
# ~~آمده وویرا به فتح بغداد دعوت کرد واین از آن بود که امیر ابوبکر
# ~~پسر خلیفه بحمایت اهل سنت لشگر فرستاده کرخ را غارت کردند
# ~~وبعضی از سادات بنیهاشم را اسیروزنها را بفضاحت از خانه ها بیرون
# ~~کشیدند ابن علقمی که شیعه خالص بوده از مشاهده این شناعت باخلیفه
# ~~بددل کردید و از روی این غرض رسول مذکور را نزد هلا کو فرستاد
# ~~وچون او کتانقاآن پیش از این صدوبیست هزار لشکرمغولرابسرداری
# ~~جرماغون به تسخیر بغداد ms128 فرستاده بودوخلیفه الناصر بالله آن لشگر
# ~~را شکست داده هلاکو خان بقول ابن علقمی چندان اعتماد نکرده
# ~~وباحکیم امجداوحد نصیر الملة والدین خواجه نصیرطوسی علیه الرحمه
# ~~که آنوقت ملتزم اردوی هلاکو بود مشورت نمود خواجه نیز او را
# ~~ترغیب کرد لهذا هلا کولشکر ببغداد کشیدموشهررا محاصره نموده و بعد
# ~~از مدتی وارد شهر گردیده و کردند باخلیفه وپسران او و مردم بغداد
# ~~آنچه را کهدیده روزگار ندیده وصدق گفتار شاه ولایت مولانا PageV01P173
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0185.png)

### | 174-
# ~~امیرالمؤمنین (ع) بر اهل روزگار ظاهر وهویداگردید .
# بعد از ختم غائله خوارج نهروان آن حضرت رسید بصحرائیکه
# ~~بعدها بغدادراآنجابنا کردندتازیانهآ که دردست داشت حر کتی دادوفرمود:
# یاویل لکیا بغداد ولدارکالعامرة التی لها اجنحة الطواویس تماثین
# ~~کایماث الملح تاتی بنوقنطوره ومقدمهم رجل جهوری الصوت لهم وجوه کالمجان
# ~~المطوقة وخراطیم کخراطیم الفیله لم یصل ببلدة الافتحها ولا برایة
~~الانکسها.
# یعنی وای وهلاکت از برای تست ای بغداد ولز برای عمارات وقلعه
# ~~های تو که در علو و ارتفاع وزیبائی چون بال و پرطاوسان است ای بغداد
# ~~گذاخته خواهی شد مانند نمکی که گداخته گردد - بیایند بنوقنطوره که
# ~~مراد چنگیزیان باشند چه آنکه کلیه صفاتیکه فرموده از بلندی آواز
# ~~ها و پهنی صور تهاودرازی بینی ها منطبق با آنها بوده بهر ولایت رسیدند
# ~~فتح کردند وبهر لشگری که رسیدند علمهای آنهارا سرنگون ساختند
# ~~واز ماوراءالنهر تا بغداد را قتل عام کردندو آنقدر مردم بغدادزاکشتند
# ~~که آب دجله سرخ رنک شد .
# نگارنده گوید علامه حلی اعلی الله مقامه در کتاب کشف الیقیر.
# ~~در باب اخبار حضرت امیر المؤمنین (ع) بمغیبات عالم میفرماید :
# ومنها اخباره علیه السلم بعمارة بفداد وملک بنی العباس واخذالمغول
# ~~الملک عنهم.
# آنگاه عین این خطبه را بااندک اختلافی نقل فرموده و بعد از آن
# ~~فرموده همین فرمایش سبب شد که حله واهل حله ومشهدامیر المؤمنین
# ~~واهل آن از قهر و سطوت هلا کو خان محفوظ ماندندوحکایتی از پدرش
# ~~سدیدالدین نقل فرموده که مقام مقتضی ذکر آن نیست ms129 اجمالا بغدادیکه
# ~~منصور بناکرد وبعد از او همه خلفاءالعباس بر عمارت وتزیین وعمران
~~PageV01P174
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0186.png)

### | 175-
# ~~آن افزودند بدست ترکان باخاک یکسان گردید - ابوتمام حبیب بن اوس
# ~~از خرابی بغداد وعاقبت کارخلفاء چنین گفته :
# لقداقام علی بغداد ناعیها %~% فلیبکها لخراب الدهر باکیها
# کانتعلی مائها والحرب موقدة %~% والنارتطفأحسنا فی نواحیها
# بعد از برچیده شدن بساط خلافت وخراب شدن باز مردم از گوشه
# ~~وکنار جمع شدند وخرابی ها را تا درجه تعمیر نمودند ناگهان سال
# ~~819 هجری بنابر مخالفت بغدادیها امیر تیمور گورکانی فرمان قتل
# ~~عام آنهارا صادر نمود وچندین هزار کس کشته شدند ، هنوز خرابیهای
# ~~تیموریه ترمیم نشده درسال 912 مرحوم شاه اسماعیل صفوی انارالله
# ~~برهانه ببغدادتاخت و چندین هزار نفر رهسپار دیار عدم گردیدند، اززمان
# ~~امیرتیمور باین طرف بغداد درتصرف سااطین ایران بود در سال 108
# ~~هجری سلطان مرادخان چهارم بغدارراضهیمه مملکت عثمانی کرد و بعدها
# ~~چندین مرتبه سلاطین صفویه و نادرشاه افشار و محمدعلی میرزای معروف
# ~~بدولت شاه بغداد را بغلبه از تصرف دولت عثمانی بیرون آورده و بازدر
# ~~زهانهای فترت ایران آنجارا عثمانی ها تصاحب نموده وجهانرا از این
# ~~بغداد را عظمت و زینت زمان عباسیان نیست ولی اهالی هبان رسوم
# ~~و اداب قدیم را دارند وبطریق دودمان عباسی خوش مشرب و پاکیزه
# ~~مأدب وطالب علم میباشند . شعراو بزرگانرا در باره بغداد و صفای آب
# ~~دجله اشعار بسیاری است ازجمله عمارة بن عقیل بن بلال خطفی گنته:
# اعاینت فی طول من الارض والعرض %~% کبغداد دارأ انها جنة الارض
# صفاالعیش فی بغدادواخضرعوده   وعیش سواها غیرصاف ولاغض
# تطول بهاالا عماران غذائها    مریءآوبعض الارض امر: من بعض PageV01P175
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0187.png)

### | 17-
# # قضی ربها ان لایموت خلیفة %~% بها انه ماشاء فی خلقه یقضی
# # تنام بهاعین الغریب ولن تری %~% غریبأ بارض الشام یطمع فی غمض(1)
# و از شعراء عجم حکیم بزرگوارا نوری در مدح بغداد گفته :
# ~~خوشا نواحی بغداد وجای فضلو هنر
### | کسی تشان ندهد در جهان چنان کشور
# ~~سواد آن بمثل چون سپهر مینارنک
### | هوای ms130 آن بصفت چون نسیم وقت سحر
# ~~کنار دجله ز ترکان سیمتن خلخ
### | میان رحبه زخوبان ماهرخ کشمر
# حمداله مستوفی قزوینی در مدح بغداد گفته :
# ~~بغداد خوش است لیکن از بهر کسی  کورا بمراددل بود دست رسی
# # باهم نفسی بسر برد عمر عزیز %~% ضایع نگذارد از جوانی نفسی
# دیگران هم در مدح بغدادنظما و نثرا کلماتی دارند و مقامزیاده
# ~~براین گنجایش تفصیل ندارد والسلام علی من اتبع الهدی .
### | 
# 151- «العالم الفاضل الکامل ، والواعظ الزاهد العامل ،»
# «الشیخ احمد بن علی الشبلی العاملی رحمة الله علیه»
# بگی از اکابرفقهاء ومحدثین واعاظم حفاظ وواعظین قرن یازدهم
# ~~هجرتست روز گاری با کمال زهد وورع و پرهیز کاری در جبل عامل بمواعظ
# ~~شافیه ونصایح کامله مردم رامستفیض فرموده ، مرحوم شیخ حرعاملی در
# ~~امل الامل این واعظ کامل را بزهد وتقوی توصیف نموده ودر ترجمه
# ~~او فرموده : کان فاضلا واعظأ عابدا حافظا فقیها محدثا من المعاصرین
~~PageV01P176
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0188.png)

# وبعد از این اوصاف فرموده این واعظ کامل یکی از معاصرین
# ~~بود وچون از دنیا رفت من این قصیده را در مرثیه اوانشاء نمودم :
# # لقدجائنی خبر سائنی %~% واحرق قلبی بنارالحزن
# # مصاب اخ عالم عامل %~% قتی کامل فاضل ذی لسن
# # فماذاق قلبی طعم السرور %~% ولاذ اق جفنی طعم الوسن
# ~~فصار بغیظا لدی الحبیب
# # دهاه ردی هدرکن الهدی %~% واوهن مناالمنی والمنن
# # فا ه واواه من فقدمن %~% فقد نا و من ذافقد نا ومن
# # لقد کان عونی علی مطلبی %~% ومن یعن بالامر مثلی یعن
# # وذاک هدایة اهل الضلال %~% الی سنن هو خیر السنن
# # فاینفصاحة ذاکاللسان %~% بشرع الفروض وشرع السنن
# # اناح الحمام فناح الحمام %~% یبدی فنون الاسی فی فنن
# # ویبکی فیربع تلک الربوع %~% و یذکر تذکا رتلک الدمن
# واما جبل عامل از اعمال شاماست وبغایت معمور واکثر مشتهیات
# ~~آن موفور آبش از چشمهزار . خاکش کوهسار- زمین او بابرکت -
# ~~حاصلش موقوف برحمت - دویست پاره قریه معمور در اوست - مزارع
# ~~خوب وهراتع مرغوب مضافات اوست . اهالی آنجاعرب و همگان شیعه مذهب
# ~~در شریعت اسلام درجه عالی دارند ms131 و باوجود استیلای اهل سنت تقیه
# ~~را جائز ندانند مغرب آنجا بدریا متصل است دار الاماره آنجا صورنام
# ~~دارد جمع کثیری از علماء دین و مروجین شریعت سیدالمرسلین از
# ~~جبل عامل بر خواسته وبزیور فضائل انسانی آراسته اند از آن جمله
# ~~شیخ زین الدین شهید ثانسی صاحب شرح لمعه وشیخ بهائی
# ~~وشیخ حرعاملی(1) وواعظ صاحب ترجمه وهزارها نفر دیگر والسلام
~~PageV01P177
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0189.png)

# ~~- «العارف الحلیل ، والواعظ النبیل ، ابوالعباس السید»
# ~~«احهد بن علی بن یحیی بن ثابت بن حازم بن احهد بن السیدابی»
# ~~««المکارهم الحسن المعروف برفاعة المکی ابن السید مهدی»
# ~~««ابن ابی القاسم محمدبن حسن بن ححین بن موسی الثانی»
# بدابن ابراهیم المر تضی بن الامام موسی الکاظم»
# «صلوات الله وسلامه علیه»
# یکی ازمعاریف عرفاء ومشاهیروعاظ است ؛ سلسلهرفاعیه صوفیه
# ~~منسوب باین سید عالی مقدارند مادر این سید جلیل دخترسید منصور بطائحی
# ~~است که در زمانخود ببازاشهبلقب داشته و بهمین مناسبت سیداحمد
# ~~را نیز بطائحی (1) میگویند ولادت این واعظ کامل درسال 512 ه در
# ~~واسط بوده وعمر شریفش چون به66 سال رسید که مطابق عددالله باشد
# ~~داعی حق را اجابت نموده ودر قریه ام عبیده در سال 578 ه در بقعه
# ~~حد مادریش قطب جلیل انصاری شیخ ابوبکر الواسطی النجاری مشهور
# ~~بصوفی پدرشیخ منصور بطائحی مشارالیه مدفون گردید .
# ابن خلکان در وفیات الاعیان در ترجمه این واعظ جلیل گفته .

PageV01P178

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0190.png)

### | 179_
# ابوالعباس احمدبن ابی الحسن علی الرفاعی کان رجلا صالحأفقیها
# ~~شافعی المذهب اصله من العرب وسکن فی البطایح من العراق بقریة یقال
# ~~لهاام عبیده وانضم الیه خلق عظیم من الفقراء واحسنواالاعتقاد فیه
~~واتبعوه
# ~~والطائفة المعروفة باارفاعیه والبطائحیه منسوبة الیه ولابتاعه احوال
~~عجیبة
# ~~من اکل الحیات وهی حیة والنزول فی التنابیر التی تنضرم بالنارفیطفئونها
~~ویقال
# ~~انهم فی بلادهم یر کبون الاسود ومثل هذا واشباهه الخ:
# یعنی سیداحمد رفاعی فقیه صالحی بود شافعی مذهب و سلسله
# ~~رفاعیه صوفیه منسوب باوهستند و آنها یااعتقاد نیکوئی متابعت اومیکنند
# ~~واتباع سیداحمد را حالات عجیبه هست ازقبیل ms132 مارهای زنده را خوردن
# ~~ودر تنورهای پر آتش رفتن وسوارشیر و بلنک و سایر درندگان شدن
# ~~وامثال ذلک وچون سید احمد را اولاد وعقبی نبود لذا وارث او برادر
# ~~زاده های او هستند و آنهاالی الان مرشدومراد سلسله رفاعیه میباشند (1)
# سیداحمد را در جذبه وشوق اشعاریست از جمله این قطعه
# # اذاجن لیلیهام قلبی بذکرکم %~% انوح کماناح الحمام المطوق
# وفوقی سحاب یمطر الهم والاسی %~% وتحتی بخارفی الهوی تتدفق
# # سلوام عمرو کیف بات اسیرها %~% نفک الاساری دونه وهوهوثق
# # فلاهو مقتول وفی القتل راحة %~% ولاهو ممنون علیه فیطلق
# کراماث وخوارق عادات بسیاری در یعضی کتب برای سیداحمد PageV01P179
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0191.png)

# ~~رفاعی مسطور است ونگارنده از نقل ا نها معذور بلی بهترین یاد گاروی
# ~~کتاب حکم رفاعیه است و آن کتاب مشتمل بر مواعظ و نصایح سودمند
# ~~است ودیگر کتاب برهان المؤید است که شرف الدین بن عبدالسمیع
# ~~هاشمی واسطی مجالس وعظیه سیدراجمع نموده واین نام را بران نهاده ودر
# ~~دیباچه آن کتاب گفته چون درسال 556هجناب سید از سفر حج مراجعت
# ~~فرمودو در موضع اقامتگاه شریفش در کویام عبیده بر کرسی و عظ نشست
# ~~ماجماعت بسیاری بودیم و این عبارات را از دهان مبارک آن سید بزر گوار
# ~~می شنیدیم وچون این هردو کتاب بلغت عربی بوده سیف الدین محمدفرزند
# ~~سید محمد مرتضی کهاز اولادهای سیدعبدالقادر گیلانی وازطرف مادر
# ~~بسید احمد رفاعی منسوب واز مشایخ زاده های سلسله رفاعیه است آن
# ~~دو کتاب را بلغت فارسی ترجمه نموده واما نسبت طریقت صاحب ترجمه
# ~~واتصال ایشان بسلسله جلیله معروفیه بطریقی است که درطرائق الحقایق
# ~~وبستان السیاحة مسطور است ونگارنده از ذکر آن معذور واز کلمات
# ~~بزرک این واعظ کامل این کلمه است :
# الریاضة هو الاعراض عن الاغراض الشهوانیه والاقبال التام الی
# ~~الطرف الربانیه
# فیروز آبادی در قاموس گفته ام عبیده کسیفننه بلدة قرب و اسط
# ~~بهاقبرالسید احمد الرفاعی
### | 
# ~~3- «الحافظ الفرد المقدم علی الاطلاق والثقة الناقد المتوحد«
# ~~««فیی الافاق، قدوةالعلماءالراشدین واسوة الخطباءالبارعین، قاضی
# ~~القضات ،ا بوالفضل، ms133 شهاب الدین، اخمد بن علی بن محمد الکنانی»
# ««العسقلانی الشافعی المصری المعروف بابن الحجرعفی عنه»
# ازاکابر علماء واعاظم خطباء قرن نهم هجرتست ، محامد عالیه PageV01P180
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0192.png)

# ~~ومفاخر غالیه این عالم جلیل در جمیع کتب تراجم به تفصیل تمام مذکور
# ~~است نگارنده ترجمه مفصلهآ که سیداجل سندالحفاظ الکابرین وذخرالفحول
# ~~والمتتبعین امیر حامد حسین هندی صاحب عبقات الانوارسقی الله ثراه
# ~~نقل فرموده تلخیص نموده و آن ملخص را در اینجا مینگارد وآن این
# ~~است - شهاب الدین ابوالفضل احمدبن حجر العسقلانی المصری الشافعی
# ~~در23 شغبان سال 773ه در مصر متولد گردید و از آنجا برای طلب علم
# ~~باسکندریه رحلت نمودودرقدس شریف و شام و حلب و حجاز ویمن گردشها
# ~~کرد تاسیراب گردید ، در نظم و نثر قدرت تمام داشت تصانیف او همه
# ~~مقبول افتاد ودرحیات اومردم از راههای دورتصانیف اوراطلب میکردند،
# ~~اساتید ومشایخ قائل بجلالت وعظمت اودرفن حدیث بودند واورا بر
# ~~خود ترچیح داده ومقدم میداشتند ، درقرائت حدیث اعاجیب بسیار از
# ~~وی بظهور رسید سنن ابن ماجه رادرچهار مجلس خواند ، صحیح مسلم
# ~~را در چهار مجلس سوای مجلس ختم در عرض دوروز وچند ساعت تمام
# ~~فرمود ، معجم صغیر طبرانی را که مشتمل بر یکهزاروپانصد حدیث است
# ~~دریک مجلس با اسناد تمام کرد ، صحیح بخاریرا درده مجلس تمام کرد
# ~~وهرمجلس قریب چهار ساعت طول میکشید تمام اوقات او معمور بود
# ~~وهر گزفارغ نمی نشست یا مطالعه میکرد ویا تصنیف یاعبادت:
# وولی الخطابة بجامع الازهرثم بجامع عمرووخزن الکتب بالمحمودیه
# ~~واملی ماینیف علی الف مجلس من حفظه واشتهرذکره .
# یعنی مادامیکه در مصربود هم درجامع الازهروهم درجامع عمروبن
# ~~العاص باان احاطه وتبحر بخطابه های جذاب خود مردمرا بهره مند می
# ~~ساخت ودر محمودیه مصر کتابخانه بزرگی ترتیب داد وزیاده ازیکهزار
# ~~مجلس از حفظ املاء حدیث نمودو در این خصوص خود گفته : PageV01P181
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0193.png)

# # بقولراجی اله الخلق احمد من %~% املی حدیث نبی الخلق منتقلا
# # یدنومن الالف ان عدت مجالسه %~% تخریج اذکارربقد دنا وعلا
# # دنی برحمته للخلق یرز قهم ms134 %~% کماعلاعره سمات المحدثات علا
# # فیمدة نحوکج قدمضت هملا %~% ولیمنالعمرفیذاالیومقد کملا
# # ست وسبعونعامارحت احسبها %~% من سرعه السیرساعات ویاخجلا
# هجاری حالات ابن حجر بسیار است از جمله آنکه چون سلطان
# ~~مدرسه مؤیدیه را بنا نمودمناره ازمناره های آن مدرسه که بر برج شمالی
# ~~بناشده بود میلان کرده وقریب بسقوط شد پادشاه امر کرد آن منارهرا
# ~~خراب وثانیا بنانمایند واتفاقا عینی شارح بخاری درزیر آن مناره نشسته
# ~~ودرس میگفت حافظ ابن حجراین دوشعرراساخته و بحضورپادشاه خوانده:
# # لجامع مولانا المؤید رونق %~% منارته بالحسن تزهووبالزین
# # تقول وقد مالت عن القصدامهلوا %~% فلیس علی جسمی اضرمن العین
# مردم مفسده جو این لطیفه را بعینی رسانیدند و باو گفتند حافظ
# ~~ابنحجر کلوخ انداخته وشمارا بزبان تعریض نواخته - بدرالدین عینی
# ~~از این معنی خشمناک شد وچون خود بشعر گفنن قادر نبود نواجی که
# ~~یکی از شعراء وقت بود طلبید وجواب ابن حجررا از اوخواست نواجی
# ~~این دوشعر لطیف را در تعریض ابن حجر انشاء یموده وشایع ساخت :
# # منارة کعروس الحسن قدجلیت %~% وهدمها بقضاء الله القدر
# # قالوا اصیبت بعین قلت ذاغلط %~% مااوجب الهدم الاخسه الحجر
# ارباب معاجم نزدیک یکصدوپنجاه تصنیف برای ابن حجر ضبط
# ~~نموده واسامی بعضی آنها از این قرار است :
# اول - فتح الباری فی شرح البخاری بعداز اتمام این کتاب ابن حجر
# ~~شادیها کرد وقریب به پانصد دینار در ولیمه آن صرف نمود وشرح دیگر
~~PageV01P182
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0194.png)

### | 183
# ~~بربخاری نوشته بزرگتر ازفتح الباری که موسوم است بهدی الساری ولی
# ~~با تمام نرسانیده .
# دوم - تعلیق التعلیق سوم . تهذیب التهذیب چهارم - تقریب پنجم-
# ~~احتفال ببیان احوال الرجال ششم - طبقات الحفاظ هفتم - لسان المیزان
# ~~هشتم - الکاف الشاف فی تخریج احادیث الکشاف نهم - اتحاف المهره
# ~~باطراف العشره دهم اطراف المسند المعتلی باطراف المسند الحنبلی یازدهم-
# ~~تصب الرایه فی تخریج احادیث الهدایه دوازدهم . هدایة الرواة فی تخریج
# ~~احادیث المصابیح والمشکوة سیزدهم - نخبة الفکرفی مصطح اهل الاثآر
# ~~چهاردهم - شرح النخبه پانزدهم - الایضاح بنکت ابن صلاح شانزدهم -
# ~~تبصیر المنتبه بتحریر المشتبه هفدهم . نزهة السامعین فی روایة الصحابه ms135
# ~~عن التابعین هجدهم - مناقب ابن ادریس نوزدهم - فهرس المرویات بیستم -
# ~~معجم الشیوخ بیست ویکم - انباء الغمربانباء العمربیست ودوم-
~~الدررالکاهنه
# ~~فی اعیان المائة الثامنه - بیست وسوم - دیوان شعربیست وچهارمدیوان
# ~~خطب الازهر بیست وپنجم - امالی حدیثیه وغیر ذلک
# وفات ابن حجرشب شنبه8 اذی حجه سال 852ه درقاهره مصر اتفاق
# ~~افتاده ودرقرافه صغری متصل بمزار بنی جزولی مدفون کردیده وجمعیت
# ~~بسیاری برای تشییع جنازه اوحاضر گشتند ، پادشاه بنفس نفیس خود جنازه
# ~~اوراتبر کا برداشته وبعدا امراء و رؤساء جنازه را دست بدست تامزار
# ~~بردندو بمردن اوفن حدیث ختم شد - شیخ جلالالدین سیوطی نقل کرده
# ~~که چون جنازه را نزدیک مصلی رسانیدند آسمان باریدن گرفت درحالی
# ~~که موقع باران نبود فلذا شهاب منصوری که شاعر بی بدلی بود بدیهة گفت:
# قدبکت السحب علی %~% قاضی القضاة بالمطر
# وانهدم الرکن الذی %~% کان مشیدأ بالحجر PageV01P183
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0195.png)

# و شیخ شهاب الدین حجازی مرثیه مشتمل بر پنجاه بیت در
# ~~فوت ابن حجرساخته که بعضی ابیاتش این است :
# # کل البریة للمنیة صائره %~% وقفولها شیئا فشیئا سائره
# تا آنجا که میگوید :
# # هوشیخ الاسلام المعظم قدره %~% من کان اوحد عصره والنادره
# # قاضی القضاة العسقلانی الذی %~% لم ترضع الدنیا خصیمأناظره
# وپوشیده نماند که ابن حجربدو نفر از علماء شافغیه اطلاق میشود
# ~~وچون هردو را اسم احمد است کاهی امر مشتبه میشود وخواننده در
# ~~اشتباه هیماند فلذاعلماء رجال برای رفع این شبهه صاحب ترجمهرا بابن حجر
# ~~عسقلانی معرفی کرده و آن دیگر را بابن حجر مکی و اومفتی حجاز
# ~~بوده و کتابصواعق محرقه که موحوم قاضی نورالله شوشتری آنرابصوارم
# ~~مهرقه رد کرده از تالیفات ابن حجرمکی است وفاتش در 973 ه بوده
# ~~وصاحب روضات الجنات فرموده :
# احمدبن محمدبن علی هیتمی مکی معروف بابن حجر از احفلد
# ~~ابن حجر عسقلانی یا از بنی اعمام ارست و قطعه معروفه منسوب بابن
# ~~حجر دوم است که میگوید:
# # اهوی علیا امیر المؤمنین ولا %~% ارضی بسب ابی بکر وعمرا
# # ولا اقول اذالم یعطیاند کا %~% بنت البنی رسول الله قدکفرا ms136
# # الله یعلم ماذایأتیان به %~% یوم القیمة من عذراذا اعتذرا
# وشیخ بهائی نورالله مرقده اورا بدین قطعه شریفه جواب گفته
# # یا ایهاالمدعی حب الوصی ولم %~% تسمح بسب ابی بکر ولاعمرا
# # کذبت والله فی دعوی محبته %~% تبت یداک ستصلی فی غدسقرا
# # وکیف تهوی امیرالمؤمنین وقد %~% اصبحت فی سب من عاداه مفتکرا
~~PageV01P184
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0196.png)

### | 185_
# # فان تکن صادقا دعوی محبته %~% فابرعالی الله ممن خاناوغدرا
# # و انکرالنص فی خم وبیعته %~% وقال ان رسولالله قدهجرا
# # عانت تبغی قیام العذر فی فدک %~% اتحسب العذر بالتمویه مستترا
# # ان کان فی غصب حق الطهرفاطمة %~% سیقبل القذرممن جاءمعتذرا
# # فکا ذثب له عذر عذاة غد %~% وکل ظلم یریفیالحشرمغتفرا
# # فلاتقو لوالمن ایامه صرفت %~% فی سب شیخیکم قدضل او کفرا
# # بل سامحوه وقولوالانؤ اخذه %~% عسی یکونله عذراذااعتذرا
# # فکیف والعذرمثل الشمس متضح %~% والامرمنکشف کالصبح اذظهرا
# # لکن ابلیس اغواکم وصیرکم %~% عمیا وصما فلاسمعا ولابصرا
# واما عسقلان که مسقط الراس ابن حجر صاحب ترجمه است شهر
# ~~بزرگی بودهاز شهرهای فلسطین از کشور شام ، ارباب فضل و کمال واصحاب
# ~~وجدوحال زیاد از آنجا بر خواسته اند و جماعتی از آنها بزیور فضائل
# ~~انسانی و کمالات نفسانی آراسته انداز جمله صاحب ترجمه .
### | 44
# ~~4- «الواعظ الامحد ، حاجی میرزا احمداصفهانی ابن میرزا»
# «علی محمد الشیرازی طلب ثراه»
# یکی از بزرگان منبریهای قرن سیزدهم هجوتست - عالم وریر
# ~~مرحوم اعتمادالسلطنه در مأثر وآثار اسمی ازاو برده ودر ترجمه او
# ~~چنین فرموده حاجی میرزا احمد اصفهانی در شغل مرثیه سرائی وروضه
# ~~خوانی بمقامی سامی رسیده وصیت صوتش از طهران بهمه جای
# ~~بران کشیده.
# نگارنده گوید بطوریکه بعضی معمرین اصفهان برای نگارنده نقل
# ~~کرده اند میرزا علی محمد پدر صاحب ترجمه از طایفه زندیه شیراز
~~PageV01P185
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0197.png)

# ~~بوده وپس از رفع غائله زندیه در سن شش سالگی باکسان خود رحل
# ~~اقامت دراصفهان افکنده وپس ازمدتی متأهل شده وحضرت واهب العطایا
# ~~میرزا احمدرا باوعطا فرموده ، میرزا علی محمد پس از مدت ومانیکه
# ~~کمال کوششرا در تربیت فرزند خودمیکند دراصفهان دار فنارا وداع
# ~~گفته وچون ms137 میرزا احمد مرقوم صدای خوش و لحن دلکش داشته منبر
# ~~میرود و اهمیت مختصری پیدا میکند تا سال1265 هجری که شورشیان
# ~~اصفهان از قبیل میرزا عبدالحسین مستوفی و احمد میرزای صفوی و
# ~~جمع دیگری فتنه بزرگی احداث می نمایند و شرح آن شورش در
# ~~تواریخ قاجاریه مفصلا موجود است، مرحوم غلامحسین خان سپهدار
# ~~بحکومت اصفهان و دفع آشوب آن سامان معین می شود ، پس از رفع
# ~~غائله و فرار کردن شورشیان ایام عاشورا پیش میآید مرحوم سپهدار
# ~~که در تعزیه داری حضرت سیدالشهدا (ع) جدیت تامه داشته آن سال
# ~~را در اصفهان مجلس عزا داری اقامه مینماید و میرزا احمد هم در آن
# ~~مجلس موعود بوده منابر او مرحوم سپهدار را جذب مینماید و او را
# ~~ترجیح برهمه معاصرین میدهدسال دیگر که سپهدار درطهران میخواهد
# ~~مجلس تعزیه داری زا اقامه نماید میفرستد همراه میرزا احمد واو را
# ~~بطهران دعوت مینماید و این مسافرت برمراتب عظمت و شهرت میرزا
# ~~پس از چند سال اقامه طهران بعزم سفر حج از طهران حرکت کرده و
# ~~پس از آن معاودت باصفهان مینماید و مثل معروف * العود احمد » در
# ~~باره او کاملا مصداق پیدا میکند و تا آخر عمر در کمال شهرت وعظمت
# ~~در اصفهان منبر میرود .
# نگارنده آنچه تحقیق کردم تاریخ فوت او را نتوانستم معلوم PageV01P186
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0198.png)

# ~~نمایم همین قدر بین سال های 1280 تا 1290 در اصفهان فوت شده
# ~~و حسب الوصیه نعش اورا بعتبات عرش درجات حمل کردند و در سکوی
# ~~واعظهای وادی السلام دفن نمودند رحمة الله علیه
### | 
# 4- « الامام الهمام الشهید والمحدث الکامل السعید »
# بومسعوداحمد بن فرات الرازی ضاعف الله اجره»
# از اکابر حفاظ و محدثین واعاظم خطباء ومحققین واماجدعلماء
# ~~راشدین اواخر قرن سه و اوائل قرن چهار هجرتست و پیش از آنکه
# ~~تاریخ حال وشرح احوال این محدث کامل را بنگاریم لازم است
# ~~برای روشن شدن اذهان خوانندگان گرام مقدمهآ تهیه نمائیم و آن
# ~~این است :
# در آخرین نقطه ms138 شمال غربی اصفهان محله ایست موسوم بمحله
# ~~شیخ ابو مسعود و در قلب این محل بقعه بسیار عالی بزر گیست موسوم
# ~~بهمین اسم (1) از آنجائیکه حس کنجکاوی ازودایع طبیعت بشر است
# نگارنده بمناسبت قرب جوار با این محل از ابتدای طفولیت
# ~~همیشه در صدد تحقیق بودم که آیا شیخ ابومسعود کیست وعلت تسمیه
# ~~این محل باین اسم چیست مردم هم راجع باین شیخ دو عقیده داشتند
~~PageV01P187
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0199.png)

### | 880
# ~~بعضی خواص او را از ارکان مذهب شیعه وبلکه تشیع اهل اصفهان
# ~~را مرهون زحمات و خدمات او میدانستند و توده عوام اورا از مشایخ
# ~~اهل سنت میخواندند . تقریبا سی سال قبل که نگارنده خدمت مرحوم
# ~~آقامیرزا یحیی مدرس (1) تحصیل میکردم روزی عین تاریخی که نگاشته
# ~~می گردد از آن مرحوم شنیدم ولی شکسته و بسته و آن مرحوم سندی
# ~~نداشت از بعضی شنیده و نقل مینمود :
# موقعیکه جناب فضائل مآب آقای حاجی شیخ عباسعلی کیوان
# ~~اصفهان آمد و مجاور مزار این شیخ گردید روزی نگارنده از ایشان
# ~~حال شیخ ابو مسعود را استفسار نموده مطالبی ایشان جواب دادند که
# ~~بغلو نزدیک تربود تا بحقیقت ، یگانه چیزی که خیلی خاطر نگارنده
# ~~را متوجه این شیخ ساخته این فکر بود که سلاطین صفویه انار الله
# ~~براهینم که در ایران اثری از علماء اهل سنت باقی نکذاشتند و در
# ~~آخرین نقطه مملکت معامله آنها با علماء سنت و قبور آنها در متون
# ~~تواریخ مضبوط است چگونه راضی شدند این مزار در اصقهان که پایتخت
# ~~مملکت ایشان است با این عزت وعظمت باقی بماند وچکونه این امر
# ~~برمثل شیخ بهائی وپدر بزر گوارش شیح حسین بن عبدالصمدومرحومین
# ~~مجلسیین وهزاران نفر دیگراز پهلوانهای علم و قهر مانهای دانش که در
# ~~اصف ان بوده مخفی ومستورمانده)
# این فکر وشواهد دیگری که دردست بودنمیگذاردنگارنده هم PageV01P188
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0200.png)

### | 189_
# ~~مثل سایرین معتقد بسنی بودن این شیخ بزرگوار گردد ، سال 1456
# ~~هجری کتابی بدست نگارنده آمد که تاریخ کتابت ms139 آن سال 1058
# ~~هجری و نویسنده آن سید عبد الرشید بن نور الدین مرعشی شوشتری
# ~~است (1) و آن کتاب محتوی کتب عزیز الوجود و رسائل نادره واز
# ~~جمله تاریخ حال این شیخ جلیل بطوریکه عینا نقل میشوددر آن کتاب
# ~~موجود ، نگارنده که مدتی دنبال این مقصود بود بدست آمدن این
# ~~کتاب را فوز عظیم دانسته واینک بدون کلمهآ اختلاف عبارات آن کتاب
# ~~را نقل مینماید وبعدازاتمام مطالب کتاب نظریات خود رابعون الله وحسن
# ~~توفیقه بعرض خوانند گان گرام میرساند :
### | 44
# ~~« بسم الله وله الشکر - صورةمافی النسخه بعینها - هذه حکایة»
# ~~(7 لامام الحافظ الشهید ابی مسعود الرازی جزاه الله عن اهل»
# «بیت النبی صلی الله عله وآله خیرآ وضاعف له ثوا بآواجرا»
# ~~اخبر ناالشیخ الرشید محمدبن ابی عبد الله المدنی ثم الاصفهانی اجازة
~~قال قال
# ~~الصدر الامام صدرالدین عبدالصمدقال قال والدی الصدر السعید صدراادین
# ~~ابوشجاع محمدبن عبداللطیف الخجندی قال حدثنی الامام فضل الله بن
# ~~محمود الدینوری قال حدثنی ابوعبدالله الحسین بن محمدبن ابی منصور
# ~~القزوینی قال حدثنی عبدالرحمن بن سعید بن عبدالصمدالاصفهانی الشهرستانی
# ~~الامام الحافظ - قال کنت فی صحبة الامام الشهید ابی مسعود احمد بن
~~الفرات
# ~~الرازی فخرجنانطلب سفرالحج فلما وصلناالی اصفهان نجث من الرفاق
~~PageV01P189
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0201.png)

### | 12_
# ~~لی مدینة السلام فراینا اهل اصفهان مظهرین سب امیر المؤمنین علی علیه
# ~~السلام علی المنایرو المنابر فقال یااصحابی انی رایت الاشتغال بهدایة
~~هولاء
# ~~القوم من اهم الامورواخیرهاومن اجل الاعمال التی اتقرب بها الی الله
~~عزوجل
# ~~واقام باصفهان وکان یجلس فی کل یوم فی جامع العتیق برنگرزان ویحضر
# ~~مجلسه اهل اصفهان وکان یروی کل یوم اربعة اخبار عن النبی (ص)فی
# ~~علی علیه السلام وکان یفطی اسمه ویقول کان رجل من الصحابة جاء فی حقه
# ~~کیت وکیت ویذکرالاخبارالی ان مضت علی هذا الامراربع سنین والقوم
# ~~یقولون صرنا من محبی هذا الرجل فتبین اسمه ونسبه و کان یأبی ذلک الی
# ~~ان اکمل تمام اربع سنین فلح القوم بذلک واهتموا بمعرفته فقام
# ~~علی المنبر وقال .
# نگارنده گوید ms140 برای اینکه خوانندگان گرام بدانند که بزرگان
# ~~علماء ومحدثین وسترکان خطباء بارعین جهةهدایت وارشاد وبالاخره برای
# ~~سعادت و نجات این مردم چه زحماتی کشیده وچه مشقاتی را تحمل نموده
# ~~مناسب دیدم این چند سطرراترجمه نمایم و بعد آبقیه شرح حال شیخ بزر گوار
# ~~را تمام نمایم .
# اولا بایددانست اشخاصی که این حگایت را روایت نموده همگان
# ~~از مشاهیر حفاظ ونحاریر محدثین واکابر هسندین میباشند .
# مخصوصاصدرخجندوحافظ اصفهان ابوصالح عبد الرحمن (1) که هردو PageV01P190
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0202.png)

# ~~از اکابر محدثین واعاظم مسندین هیباشند و برای اینکه خوانند گان راوی
# ~~این روایت را خوب بشناسند وتادرجه ببرزگواری واهمیت او آشنا
# ~~گردند شرح حال اوراازتاریخ بغداد درپاورقی ثبت نمودیم
# حافظ اصفهان ابوصالح عبدالرخمن شهرستانی که از خواص تلامذه
# ~~شیخ ابومسعود است میگوید من با شیخ خود ابومسعود رازی وچند
# ~~نفر دیگر بعزم مسافرت حج ازری بیرون آمدیم و برای پیدا کردن رفیق
# ~~سفروارد اصفهان شدیم وچون چند روز درآن شهرماندیم دیدیم مردم
# ~~اصفهان بالای منارههاومنبرهاسب میکنند وجود مقدس حضرت امیر المؤمنین
# ~~علی علیه السلامرا پس شیخ بزر گوار مافرمودای اصحاب من برای هدایت
# ~~مردم در این شهر میمانم واین عبادت را بهترین اعمال ونیکوترین
# ~~وظائف خود میدانم و آن چیز یکه برای من سبب قرب بحق است هدایت
# ~~مردم این شهر است فلذاشیخ جلیل یکدله اقامت اصفهانرا تصمیم گرفت
# ~~وبرای هدایت وارشاد مردم دامن همت را محکم بر کمر بست وهمه
# ~~روزه درجامع رنگرزان(1) منبررفته واهالی شهر بمحضر اوحاضر گردیده
# ~~وهر روز چهار حدیث نبوی در فضل یکنفر از صحابه رسول خدا (ص)
# ~~قرائت میفرمود بدون اینکه اسم ببرد و هر حدیث را ببیان شافی
# ~~و مثال کافی طوری مدلل مینمود که هیچگونه شک وتردیدتی برای
# ~~هیچکس باقی نمیماند واین بود شغل شیخ بزر گوار ما تا چهارسال تمام
# ~~در این بینها هردم اصفهان هیگفتند یا شیخ آخر اسم این صحابی چیست
# ~~زین معما پرده بردار مع هذا شیخ از اظهار اسم آن حضرت ابا مینمود ms141
~~PageV01P191
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0203.png)

# ~~روزی مردم زیاد الحاح کردند و گفتند یاشیخ ما از دوستان این صحابی
# ~~هستیم وازشماهم استدعا داریم که نام نامی واسم گرامی او را بی پرده
# ~~بفرمائی ودر این خصوص اهتمام تمامی نشاندادند .
# شیخ بزر گوارروز معینی را وعده داد و در آنروز بیشتر اهالی
# ~~شهر در مسجد جامع جمع گردیده و آنروز را شیخ بر منبر ایسترده
# ~~وشاه اولیاء علیه السلام را بدین عبارأت معرفی نموده .
# وچون خطابهآ که آنروز این استاد رادایستاده قرائت فرموده
# ~~مشحونست بفضائل و مناقب شاه ولایت (ع) و فضائل آن حضرت برای نویسنده
# ~~وخواننده وبیننده اجروحسنه دارد واز طرف دیکربس محسنات بدیعیه
# ~~و تصرفات ادبیه در آن بکاررفته نگارنده را حیف آمد که چیزی از آن
# ~~را از قلم بیندازد و آن این است :
# «خطا به شیخ شهید سهید ابومسعود رازی رضی الله عنه»
# فقال من ضرب بالسیفین وطعن بالرمحین وصلی القبلتین وبایع البیعتین
# ~~وهاجرالحجرتین ولم یکفربالله تعالی طرفةعین، قاتل الکفره، امام البرره
~~،
# ~~قامع الفجره،المسمی بزید وحیدره، مخذول من خذله ، منصورمن نصره،
# ~~الاسدالکرار، الهزبرالغیار، زوج البتول وابن عم الرسول وسیف الله
~~المسلول ،
# ~~الذی ردت له الشمس بعد الافول ، ها رونه فی البریة، وامینه فی الوصیة
# ~~واتلمم الناس بالقضیه وافضلهم عندالله مزیه، منجز العدات - مؤدی
# ~~الامانات ، الداعی الی دارالسلام ، العالم فی القضایا والاحکام ،
~~الصدیق
# ~~الاکبرفی الاسلام ، الفاروق الاعظم بین الحلال والحرام، القائل بالصدق-
# ~~والداعی الی الحق ، المقاتل مع الجن والانس ، المجاهد بالمال والنفس ،
# ~~الادنی منه لحمة ونسبا والاوفی سهمة وسببا ، امیر النحل ، مجانب الردی
# ~~والفساد ، الاشعث الحازم، البطل الهمام واللیث المقدام والبدر التمام -
~~PageV01P192
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0204.png)

# ~~الامیرالامام، ابوالسبطین، علم الهدی، کهف التقی ، بحرالندی، طود
# ~~النهی ، المتمسک بالعروة الوثقی ، العالم بالتنزیل والذکری، اخطب اهل
# ~~الدنیا ، العالم بطاعة ربه الاعلی ، العالم بمافی الصحف الاولی ، افضل
~~من
# ~~صام وصلی واکرم من شهد النجوی، واخیرمن تصدق وزکی، الصابر
# ~~علی الاذی، صالح المؤمنین ووارث النبیین وخیر الوصیین ویعسوب الدین
# ~~وقاتل المشرکین - وقائد غرالمحجلین ودافع المارقین ونورالمجاهدین
# ~~ورئیس المتکابین وزین العابدین ms142 - وسراج الماضین وافضل القانتین وشمس
# ~~المستغفرین ولسان رسول رب العالمین واول المؤمنین من ال یسین ،
# ~~المؤید بجرئیل الامین والمنصور بمیکائیل المبین - والمحمودعنداهل
# ~~السماء احمعین ، سیدالمسلمین والسابقین وقاتل الناکثین والقاسطین
# ~~والمارقین والمحلمی عن حرم المسلمین ومجاهد اعدائه الناصبین مطفی
# ~~نارالموقدین وافخرمن مشی من قریش اجمعین واول من حارب واستجاب
# ~~الله من المؤمنین ووصی نبیه فی العالمین وامینه علی الخلوقین وخلف من
# ~~بعث الیهم اجمعین - والذاب عن حرم رب العالمین ، الضارب فی یومصفین،
# ~~المحشم بالیمبن ، المصلی احدی وخمسین ، مخبرالنباء العظیم ، السنعوت
# ~~بالکرم، المولود فی الحرم، البطین من العلم ، المنزوع من الشرک،علم
# ~~التوحید وابواب التهجید ، مبین الرشد من الغی ، حبیب حبیبالله ، معدن
# ~~علم بنی الله، وصی رسول الله ، صاحب سورة هل اتی ویسن والبقرة وطسن
# ~~سماه الله تعالی فی الهکم بالنعیم، حامل اواء الحمد ، الساقی لحوض
~~الکوثر،
# ~~البحرالعلیم ، والنورالکریم والصراط المستقیم - الذیهم فیه مختلفون ،
# ~~وعنه معرضون وعلیه یعرضون وعنه یسئلون کلاسیعلمون ثم کلاسیعلمون
# ~~ابوالنجوم الزاهره - والانوارالباهره - والاودیة السایلة من ماء السماء
# ~~الدنیا المزین بالمصابیح ، والدعائم الراشحه، والشجرالثابت اصلها ،
~~الشامخ
# ~~فرعها ، التی تؤتی اکلها کل حین بادن ربها، الطور وکتاب مسطور
~~PageV01P193
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0205.png)

# ~~فیرق منشوروالبیت المعمور ، والسقف المرفوع ، والبحرالمسجور ، السید
# ~~الزاهد والامام العابد، الراکع الساجد، زین المنابر والمساجد وولی
~~الملک
# ~~الماجد ، زین العباد ، فخرالزهاد ، امام اهل البلاد ، سراج الامة ، علم
# ~~الحجة ، محیی السنة، ولی النعمة ، کاشف الکربة ، صاحب الصحیفة ملجاء
# ~~الاخیار ، کهف الابرار، قایدالاحرار ، الطهر الطاهر ، النجم الزاهر ،
~~السید
# ~~الوجیه ، الامام النبیه ، ملاذالعباد ، وعامر البلاد ، صاحب الشرف
~~الرفیع
# ~~والحسب البدیع والفضل الجمیع، برج الابراج وموضع المنهاج، فلاح
# ~~الولی ، هلاک الشقی ، خازنعلم الله ومعدن کلمة الله ، کهف الاسلام، حرز
# ~~الانام ، الشافی من الاسقام ،ذوالندی والانعام، شمس الشموس ، انس
~~النفوس
# ~~البدربین النجوم ، الشهاب الساطع، والضیاء اللامع والطریق الواضح،
# ~~منصف المظلوم من الظالم ، ملجاء اللهیف وکهف الضعیف ، الامام المرتجی
# ~~والمکنی بالمرتضی، مرهف السیف والقلم ،امام العرب والعجم ، نورالانوار
# ~~وموسم الاحرار . ومنابت الافتخار وحبیب الجبار، الزیت المضیء والمنعوت
# ~~فی التوریة والانجیل والزبور والفرقان ، الامام الافخر والکوکب
# ~~الازهر ، معزالذلیل ms143 وشافی العلیل وموضع السبیل، بدرالتمام ونورالظلام،
# ~~البطل الحمی، والفارس الکمی ، والسمیدع الزکی ، القایم بقسط الله ،
# ~~الناصرلدین الله ، الحجة علی خلق الله الناصح لهم فی السر والعلانیه
~~والداعی
# ~~الی سبیل الله بالحکمةوالموعظه الحسنه ، سیدکان الزهددثاره، وفی الهجیر
# ~~صیامه والصدقةشیمته ، والحنین علی الفقراء صفته ، لاحقود ولاحسودولا
# ~~غیاب ولامرتاب ولا کذاب ولاشتاب ، مکره الوقیعة ویردالنمیمة طویل
# ~~الغم، بعیدالهم، قلیل الاذی - کثیر القیام، فی الصلوة ذکورا شکورا،سهل
# ~~الخلیقة ، لیر . العریکة ، کثیرالحیاء، انضحک لمیخرق ، وان غضبلم
# ~~یمرق ، ضحکه تبسم واستفهامه تعلم ومراجعتة تفهم، کثیر علمه ، عظیم
~~PageV01P194
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0206.png)

# ~~حلمه ، وثیق عزمه، کبیررحمته، جمیل المنازعة ، کریم المراجعة، خلیص
# ~~الود ، وثیق العهد ، وفی الوعد، کثیرالفضائل ، لایشمت بمصیبة ولایذکر
# ~~احدا بغیبة ، لین الجناح ، صدوق اللسان ، عظیم الشکر عندالبلاء،طویل
# ~~الصبر علی الاذی ، ناصرالدین، الحامی عن المسلمین ، کثیرالبلوی، قلیل
# ~~الشکوی، ابوالیتیم ، بعل الارمله کثیر الصمت ، شدید الغیرة، عادل
~~السیرة ،
# ~~قلبه من حب الدنیاخلی ، وهوللخلق ولی، واسمهعلی ، علیه التحیة والسلام
# ~~فلما فرغ من هذا الکلام ما تو اخلق کثیر وتا بواجمیعا
# ~~وقیل انفی آخرهذاالمجلس ما توااربع ماة رجل من الحزن والتأسف
# ~~والغبن والله الهادی الی سبیل الرشاد
# ~~حافظ اصفهان عبد الرحمن شهرستانی که راوی این روایت است فرموده چون
# ~~شیخ جلیل از این خطا به فارغ گردیدهمه اصفهانیها از کردارزشت خود
~~پشیمان
# ~~شده توبه کردند ، جماعتی هم آنروزاز تأسف مردند که چگونه بیک چنین
# ~~بزر کواری که دارای این همه محامد حمیده و صفات شریفه است ناسزاگفتیه و
# ~~این همه مدت اوراسب کردیم و بعد از قول ناقلی نقل فرموده که عده مردگان
# ~~آ نروز بچهار صد نفررسید .
# نگارنده گوید آنچه از همه بیانات معلوم میشود آنستکه این شیخ
# ~~جلیل کامل دراوائل قرن چهارم هجرت یعنی سه چهار سال بعداز سیصد
# ~~وارد اصفهان شده وعلم تشیع را بدست گرفته و با مردم جاهل مجاهده
# ~~ها ومجادله هاکرده وبا کمال رشادت حق را ثابت نموده ودر راه حق
# ~~وحقیقت از هیچگونه پیش آمدی وحشت نکرده و بالاخره به تحریک ناصبی
# ~~های اصفهان ms144 از دست مردم جاهل شربتشهادت را نوشیده و اورا برعموم
# ~~مردم شیعه مذهب وخصوص شیعه اصفهان حقی عظیم است * فطوبی
# ~~له وحسن مآب .

PageV01P195

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0207.png)

### | 19
# مردم اصفهان که بتوسط آن عالم عامل و آن مجاهد کامل هدایت
# ~~شدند نه اورا یاری کردندو نه نگهداری تا شهیدشد پس از زمانی ناگهان
# ~~عرق مرده پرستیشان بحرکت آمد حرم وبقعه بسیار زیبائی سرمزار
# ~~او بنا کردند و در پشت آن بقعه مسجد کوچک بسیارباصفائی و دو
# ~~صحن بزرک در دوطرف بقعه ساختند و در مقابل آن بقعه حمامی و بازاری
# ~~بناکردند کسبه درد کاکین آن بازار بخرید و فروش مشغول شدندو پشتیکی
# ~~نداشتند معین کردند و پشت آن باغ چند جریب زمین وقف کردند برای
# ~~قبرستان و چند قطعه املاک سه دانگی وشش دانگی وقف کردند برای
# ~~مخارج آن بقعه وحرم و فقرائیکه بزیارت میآیند - خلاصه دستگاه طویل
# ~~وعریضی برای آن مزار مهیا کردند و تشریفاتی برای زیارت شیخ قائل
# ~~شدند ، از محلی که موسوم است بدرب شیخ تا حرم قریب پنجاه ذراع است
# ~~که مردم این مقدار راهرا پابرهنه بزیارت میآمده اند .
# مردم شهر وسکنه قراء اطراف دسته دسته وفوج فوج با هدایا
# ~~ونذورات بسیار بزیارت میآمدند ، از قرار حکایات معمرین و شواهدی
# ~~که در دست است در آن اوقات در همه اصفهاب هیچ مزاری با این
# ~~اهمیت و تشریفات نبوده - حافظ ابونعیم اصفهانی باآن همه بزر گواری را
# ~~در جوار شیخ ابو مسعوددفن گردند چنانچه در روضات فرموده وتااین
# ~~اواخر مزار او معلوم بود و نگارنده کرارا او را زیارت کرده، شرح املاک
# ~~موقوفه شیخ ابومسعود وذخائر وکتب و اهمیت مزار او مفصل است
# ~~ونگارنده رادر اینخصوص حکایات و اطلاعاتی است که فعلا از نگارش آن
# ~~صرف نظر مینمایم مع الجمله روزبروز شکوه ورونق وعظمت این مزار
# ~~زیاد میشد و علاقه مردم بزیارت این شیخ جلیل ییشتر میگشت تایکصد
# ~~سال قبل تقریبا یکنفر از بزرگان علماء جبل عامل که ازفشارحکومتهای ms145
~~PageV01P196
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0208.png)

# ~~عرب بستوه آهده بود و ارداصفهان گردید و بمناسبتی در این محل نزدیک
# ~~مزار شیخ ابو مسعودساکن گردید، کثرت ایابوذهاب مردم وغوغاهائی
# ~~که نتیجه اجتماعاتست و شاید بعضی مناهی که طبعا دراینگونه مشاهد
# ~~مشاهده میشود یا جهات دیگر هرچه بود باعث سلب آسایش ایشان گردید
# ~~وباین جهتآن عالم در صدد تفحص و جستجوی حال شیخ ابو مسعود
# ~~بر آمده ونتیجه فحص ایشان این شد کهشیخ ابو مسعود یکی ازمشایخ
# ~~صوفیه اهل سنت است باید مزار وآثار او را ازبین برد ومردم را از
# ~~زیارت او منع کرد عناصریکه همیشه منتظر اینگونه فرصت ها هستند
# ~~وقت را غنیمت دانسته همه روزه بیل و کلنک رابدست گرفته ودرب منزل
# ~~آنعالم آمده و بالاخره روزی آن عالم حکم خرابی را دادوهمانعناصرهم
# ~~اجرا نمودند - سایر علمائیکه در آن موقع اصفهان بودند شرح حالشیخ
# ~~را واقعأ نمیدانستند یا میدانستند وصلاح خود را در سکوت دیدند یا
# ~~ملاحظات دیگر برما معلوم نیست هرچه بود از همانروز اساس مزار
# ~~شیخ رو بخرابی نهاد واثاثیهآ که درعرض هشتصد سال مردم با اعتقاد تمام
# ~~اهداء نموده بودندبدست همان عناصر بیغمارفت حمام شیخ و مسجد وصحنین
# ~~بخانه و آشیانه مبدل گردید ولی باز آثار مزار واشیاء نفسیه که درزیر
# ~~زمین بود واملاک موقوفه باسم شیخ ابومسعود باقی بود مع الاسف آنها
# ~~هم در عرمن این بیست سال اخیر از بین رفت وامروز از تمام آن آثار
# ~~فقط بقعه بزرگی که از بناهای مرحوم سید محمدبن جلالالدین بن عربشاه
# ~~است باقی است آنهم نزدیک بانهدام فسجان الذی لایبقی الاذاته
# ~~ولایدوم الاملکه.
# چیز بکه باعث عبرت مردمان فکور است آنستکه در عرض این
# ~~چندسال اخیر که ماخود شاهد قضایا وناظر جریانات هستیم بچشم خود
~~PageV01P197
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0209.png)

# ~~دیدیم هر کس خیانت بآثار این شیخ کرد بلافاصله تلف شد من خود
# ~~قریب بده نفر را الساعه در خاطر دارم که بعضی آنها در سن سی وچهل
# ~~سالگی بودند و بمجرد اینکه چهار ms146 تیشه باین بنا و آثار زدند گویا آن
# ~~تیشه را بریشه حیات خود زده وجان روی این کار گذاردند ؛ کما اینکه
# ~~بعضی دیگر را در نظر داریم که خیانت آنها مختصرتراز دسته اول بود
# ~~وامروزچنان بیچاره و گرفتار فشارزندگی هستند که هرانسان قسی القلبی
# ~~بحال آنها رقت میکندولیکن چه فایده - چقدرخوب فرموده شیخ سعدی:
# ~~چاهست و راه ودیده بینا و آفتاب
### | تا آدمی نگاه کند پیش پای خویش
# ~~چندین چراغ دارد وبیراهه میرود
### | بگذارد تا بیفتد وبیند سزای خویش
# والسلام خیرختام
# ~~46- «الشیخ الامام، والبدر التمام ، والواعظ الحافظ المفسر
# «القمقام ، احمد بن محمد بن ابراهیم الثعلبی المشهور»
# محاسن عظیمه ومناقب جلیاه رفضائل زاهره ومحامد باهره این
# ~~واعظ کامل از وفیات ابن خلکان ومرآت الجنان یافعی ووافی بالوفیات
# ~~صفدی - وعر ذهبی وسیاق تاریخ نیشابور عبدالغافر وسایر کتب تراجم
# ~~ظاهر وهویداست - یاقوت در معجم الادباء گفته :
# الاستاد ابواسحق احمدبن محمدبن ابراهیم الثعلبی .
# # کان خیر العلماء بل بحر هم %~% 4 %~% و نجم الفضلاء بل بدرهم
# # وزین الائمه بل فخر هم %~% 6 %~% و واحد الامه بل صدرهم
# وله التفسیر الملقب بالکشف والعیان عن تفسیر القر آن الذی رفعت
# ~~به المطایافی السهل والاوعار ، وسارت به الفلک فی البحار، وهبت هبوب
~~PageV01P198
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0210.png)

### | 2
# ~~الریح فی الاقطار ، وسارمسیر الشمس فی کل بلدة ، واصفقت علیه کافة
~~الامة
# ~~علی اختلاف نحلهم، و اقروا بالفضیلة فی تصنیفه مالم یسبق الی مثله ،
# ~~فمن ادر که وصحبه علم انه منقطع القرین، ومن لم یدر که فلینظر فی
~~مصنفاته
# ~~لیستدل بهاعلی انه کان بحرا لاینزف وغمر ألایسبرالخ .
# نگارنده گوید جمیع علماء تراجم شرح حال این واعظ عظیم الشأن
# ~~را بتفصیل تمام ذکر کردهاندولکن ما بهمین چند جمله مختصره اکتفاء
# ~~عالم کامل بخوبی مشهود است ، یافعی شافعی درمرآت الجنان دروقایع
# ~~سال 427 ه کفته .
# در این سال استاد ابو اسحق تعلبی از دار دنیا رحلت نمودو او
# ~~واعظی بود شیرین گفتارمفسری بود مشهور و بزرگوار یگانه زمان بود
# ~~وفرد دوران تفسیر کبیر که فائق ms147 برجمع تفاسیر استو کتاب عرائس که
# ~~متضمن قصص واخبار انبیاء واحوال مبتداء ومنتهای عالم است ازتصانیف
# ~~او است آنگاء خوابی از استاد ابوالقاسم قشیری معروف نقل نموده
# ~~که نگارنده از نقل آن معذور است - عبدالغافر درسیاق تاریخ نیشابور
# ~~بعداز مدح وثناءبسیار گفته احمد ثعلبی بسیار موثق وصحیح النقل ووافر
# ~~العقل و کثیر الحدیث بود - نگارنده گوید جمیع ارباب تراجم وائمه تاریخ
# ~~وفات ثعلبی را در 427 نوشته اندمکرابن خلکان که فوت او را درسال
# ~~437 نوشته بهر حال تعلبی از اکابر حفاظ واعاظم وعاظ اواخرقرن چهار
# ~~و اوائل قرن پنج هجرت بوده - علامه مجلسی اجلسه الله فی فرادیس الجنان
# ~~در بحار فرموده ثعلبی صاحب تفسیر شیعه مذهب است واگرهم از اهل
# ~~سنت بوده قلیل التعصب است وبهمین سبب بسیاری از اخبار شیعه رادر
~~PageV01P199
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0211.png)

### | 
# ~~کتب خود نقل کرده وماهم بکتاب او بیشتر از سایرکتب اهل سنت
# ~~مراجعه مینمائیم
### | 
# ~~4- «الامام العالم الشهیر ، والواعظ الکامل النحریر، احمد بن»
# «محمد بن ابراهیم الطوسی الهعروف ببلادری الصغیر»
# از اجله علماء متقدمین واکابر وعاظ معروفین قرن چهارم هجرتست
# ~~این واعظ کامل بسیار فهیم وعارف ودر عصر خود در علم حدیث نظیر
# ~~نداشته، پس از آنکه از جمعی مشایخ عصر علوم را فرا گرفت گاهی در
# ~~نیشابور مشغول ترویج دین واقراء علم حدیث بود وزمانی در طوس،
# ~~جماعتی از اعلام خدمت او تلمذکرده وبدرجات عالیه علمیه رسیده که
# ~~از آن جمله است ابوعبدالله حاکم - سمعانی درانساب مشهور ازحاکم
# ~~مسطور نقل کرده که وکان رحمه الله واحد عصره فی الحفظ والوعظ)
# ~~یعنی ابومحمد بلادری واعظ طوس در حفظ ووعظیگانه عصر خودبود
# ~~و نیکوترین مردم بود درمعاشرت ومقدم برجمیع اشخاص بود دررسانیدن
# ~~فائده وهروقت در نیشابوربود در هرهفتد دومجلس نزد دوشیخ بزر گوار
# ~~میشدند در مجلس او وخرسند میگردیدند بآنحه ذکر میکرد برملاء
# ~~از اساتید وندیدم ایشان را کهاز او عیبی گرفته باشند هر از درسندی
# ~~یا اسمی یا حدیثی وبلادریراصحیحه ایست بوضع واسلوب صحیحه مسلم
# ~~ودر ms148 سال 239 ه در طاهران شهید شد .
# نگارند گوید میانه علماء دو نفر ببلادری معروفند یکی بلادری
# ~~صغیر که صاحب این ترجمه است ودیگر بلادری کبیر که احمد بن یحیی
# ~~صاحب تاریخ مشهور است و اوبا ابن ابی داود سجستانی معروف
# ~~معاصر بوده : PageV01P200
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0212.png)

# ~~48_«العالم العامل الربانی، والواعظ الکامل المحقق الصعدانی
# ~~«والخطیب الذی لیس له شبیه ولاثانی، شهاب الدین احمد بن محمد بن»
# ابی بکر بن عبد المملک القسطلانی رحمه الله»
# از اکابر حفاظ واعاظم خطباء ووعاظ نیمه دوم قرن نه ونیمه اول
# ~~قرن ده هجرت است وبسیار جلیل القدر وعظیم الشأن بوده
# ~~بیان ستوده وبرای شرح حال و ترجمه احوال اوفصل مخصوصی تمهید
# ~~نموده- نگارنده فقط عبارتیکه در بعض کتب از کتاب نورالسافر فی اخبار
# ~~القرن العاشر نقل شده ترجمه نموده وملحض آنرامی نگارد ، عبدالقادربن
# ~~شیخ عبذالله یمینی در کتاب مذکور گفته :
# شهاب الدین احمدبن محمدبن ابی بکرالقسطلانی مصری شافعی
# ~~روز 12 ذی قعدهسال 851ه در مصر متولد گردید ودر ابتدای نشوونما
# ~~مشغول بعلم قرائت شد و بعداز فرا گرفتن وجوه سبعه آنعلم شریف بفنون
# ~~دیگرپرداخت صحیح بخاریرا در پنج مجلس بر احمدبن عبدالقادرشناوی
# ~~گذرانید و درحامع عمری بدرس ووعظ اشتغال، داشت وعالمی برای شنیدن
# ~~وعظ او جمع میشدند ودر این باب در عصرخود بی نظیر بود وسخن
# ~~اوفوق العاده جذابیت داشت - بعداز مدتی درازشوق تصنیف بسراو افتاد
# ~~وتصانیف مقبوله از او یاد گار ماند که اسامی آنهابدین قرار است:
# اول - ارشادالساری در شرح صحیح بخاری دوم - مواهبلدنیه
# ~~کهدر باب خودبی عدیل است سوم - عقودالسنیه در شرح مقدمه جرزیه
# ~~چهارم - لطائف الاشارات در قرائات پنجم - کتاب الکنز راجع بوقف
# ~~حمزه وهنام برهمزه ششم - شرح شاطبیه وفوائد غریبه در این شرح
# ~~ذکر کرده که در کتاب دیگر نتوان یافت و نیز زیاد ات ابن جرزیرا در
~~PageV01P201
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0213.png)

### | 201_
# ~~آن آمیخته هفتم - شرح قصیده برده مسمی بانوار مضیهآ هشتم - کتاب
# ~~تقادیس الانفاس فی صحبة الناس نهم - کتاب الروض الزاهردر مناقب ms149 شیخ
# ~~عبدالقادر دهم - تحفة السامع والقاری در باب ختم صیح بخاری وغیرذلک
# ~~نوادرحالات این واعظ کامل مفصل است وماجرای او باشیخ جلال الدین
# ~~سیوطی راجع بانتحال مطالب کتاب مواهب ومحاکمه سیوطی درمحضر
# ~~شیخ الاسلام زین الدین زکریا ومحکوم شدن قسطلانی صاحب ترجمه در
# ~~کتب مفصله مذکور است ونگارنده از نقل آن معذور ، فوت قسطلانی
# ~~شب جمعه 7 محرم سال 923 ه در قاهره مصر اتفاق افتاد وروز جمعه
# ~~پس از فراغت از نماز در جامع از هر بربدن او نماز گذارده شدودر
# ~~مدرسه عینیه که در جوار خانه او بوددفنش کردند رحمه الله نگارنده گوید
# ~~میانه همه مصنفات قسطلانی شرح بخاری میانه علماء واهل فن اهمیت
# ~~خاصی دارد وحتی بعضی گفته اید بهترین شروح بخاری همین شرح است
# ~~و آن مشتمل برده جلد بزر گست و قسطلانی خود آنرا در دوجلد تلخیص
# ~~نموده - واگر چه شراح صحیح بخاری بسیارند ولی آنانکه فعلادرنظر
# ~~بنده نگارنده اند از این قرار است
# (ش اح صحیح بخاری)
# دوم - ارشاد الساری ازقسطلانی صاحب ترجمه
# سوم - اعلام السنن تصنیف شیخ جلیل کامل ابوسلیمان خطابی
# ~~احمدبن محمد بن ابراهیم بن خطاب بستی فقیه محدث مشهور متوفی
# ~~ربیع الاخرسال 288 ه مدفون در بست که دروصف او علماء رجال گفته
# ~~اند جعل الحدیث لابی سلیمان کماجعل الحدید لابی سلیمان .
# چهارم - شرح ابوالوفاحافظ ابراهیم بن محمدبن خلیل طرابلسی
# ~~سبط ابن عجمی معروف بقوف است و اوشیخ بزرگی بوده در حلب صاحب
~~PageV01P202
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0214.png)

### | 203
# ~~تصانیف بسیار که از آن جمله است شرح شفاو کتاب کشف الحثیث عمر .
# ~~رمی بوضع الحدیث وشرح بخاری وغیرذلک ولادت این شیخ جلیل سال
# ~~752 هجری در حلب بوده وفاتش سال 831 ه وهمانجا مدفون است.
# پنجم - کتاب عمدة القاری فی شرح البخاری تالیف عمدة الاعیان
# ~~مولی محمود عینی
# ششم . کتاب خیرجاری فی شرح البخاری تألیف عالم عامل کامل
# ~~مولی یعقوب لاهوری هندی که از اعاظم متأخرین اهل سنت است.
### | 
# 49- «الشیخ الجلیل الواعظ ، ابوالحسین احمد ms150 بن محهدبن»
# «احمد بن حمادالمعروف بابن المتیم»
# یکی از قدماء وعاظ بغداد است - مدتی مدید وعهدی بعید در
# ~~جامع بغداد بوعظوارشاد خلایق مشغول ودر جانب شرقی بغداد سکونت
# ~~داشته وفوق العاده مزاح وخوش بیان وشیرین زبان بوده واز یوسف بن
# ~~یعقوب بن اسحق ابن البهلول التنوخی وحسین بن اسمعیل محاملی وحمزة
# ~~بن القاسم بن عبدالعزیز الهاشمی وابوالعباس بن عقده وجمع دیگری ازائمه
# ~~حدیث تحدیث احادیت می نموده خطیب بغداد گویده کتبت عنه و کان صدوقاء
# ~~یعنی من احادیثی از او نوشتم زیرا او محدثراست گفتاری بود، فوت او
# ~~ینجشنبه 23 جمادی الاخرسال 409 در بغداد اتفاق افتاد و در قبرستان
# ~~باب الحرب مدفون گردید .رحمة الله
### | 
# ~~50- «الشیخ الادیب الخطیب الامجد، احمدین محمد بن احمد بن»
# ~~«رالحسن بن محمد بن الحسین بن ههرویه الکرمندی رحمة اله عایه»
# یکی از اعاظم علماء واکابر خطباء اواخر قرن چهار واوائل ةرن PageV01P203
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0215.png)

### | 2040-
# ~~پنجم هجرتست ومعاصر باسید جلیل ابوالرضا فضل الله بن علی راوندی
# ~~معروف است تاریخ حیات وتاریخ وفات او صحیحا معلوم نیست و در
# ~~کتب تراجم شرح حال او بنظر نگارنده نرسیده همین اندازه دراسناد
# ~~ادعیه سر از این خطیب جلیل نامی برده شده وسید راوندی که جامع
# ~~ادعیه سر است (1) هم از این خطیب جلیل وهم از پدرش شیخ صالح
# ~~متقی محمدبن احمد ادعیاسر را روایت کرده وصورت ان در بعضی نسخ
# ~~چنین است. اخبرنا الامام ابوالرضا ضیاء الدین فضل الله قال قرائت بخط
~~الشیخ
# ~~الصالح محمدبن احمد بن الحسن بن محمد بن الحسین بن مهریه الکرمندی،
# ~~قال واخبرتی عنه ابنه الشیخ الخطیب احمد قال وجدت بخط احمدبن
# ~~ابراهیم بن ابان الی آخر السند .
### | 
# 51 - «الشیخ الواعظ الکامل والعارف العالم العامل، الشیخ»
# ««احهدان محمد بن الحسین الجریری»
# از اکابر وعاظاواخر قرن سه واوائل قرن چهارم هجرت ومعاصر
# ~~با معتضد ومکتفی ومقتدر عباسی بوده واویکی از فضلاء عرفاست شریعت
# ~~وطریقت را باهم جمع کرده و از کبار اصحاب جنید بوده و بسیاری ms151 از بزرگان
# ~~در عرفان باو منسوبند - شیخ عطار در شرح حال آن بزرگوار نوشته
# ~~ابو محمد جریرییگانه وقت و بر گزیده زمان ومیان اقران نهایت امتیازرا
~~PageV01P204
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0216.png)

# ~~داشت واقف بر طریقت و بهمه نوع پسندیده وکامل ودرطریقه اداب
# ~~وانواع علوم حظی وافرداشت ، در علم فقه مفتی وامام ، دراصول وفروع
# ~~بی نهایت ممتاز ، در طریق طریقت استاد ، جنید در ایام حیات بمریدان
# ~~خود میگفت جانشین وولی عهد من ابومحمد جریراست ، صحبت سهل بن
# ~~عبدالله تستر یر ادریافته و باندازهآ ادب ظاهررا نگاه میداشت که بیست
~~سال
# ~~تمام در خلوتپای دراز نکرد ، هجاری حالات و حکایاتی که در کتب عرفاء
# ~~از این واعظ جلیل مسطورگردیده مفصل است نگارنده فقط بذکر
# ~~یک حکایت اکتفاء مینماید ، در نامه دانشوران است که وقتی این واعظ
# ~~بزرک بالای منبر مشغول وعظ بود ناگاه درویشی از پای منبر برخاست
# ~~و گفت یاشیخ من بر بساط انس بودم دری از بسهط بر من گشودند از مقام
# ~~خود بلغزیدم و از آن محجوب شدم بمن بفرما راه گم کرده خودرا چگونه
# ~~بیابم شیخ زیاد بگریست و گفت ای برادر ماهمه باین درد گرفتاریم لکن
# ~~من برای توچند بیتی بخوانم که بعضی بزرگان گفته اند وخود جواب این
# ~~معنی است آنگاه شروع کرد بخواندن این ابیات :
# قف بالدیار فهذه آثارهم %~% تبکی الاحبة حسرة وتشوقا
# کم قدوقفت بها اسائل مخبرا %~% عن اهلها اوصادقا اومشفقا
# فاجابنی داعی الهوی فی رسمها %~% فارقت من تهوی فعدالملتقا
# فوت این واعظ کامل سال 312 یا 314 در راه مکه اتفاق افتاده
# ~~وبفتنه قرامطه کشته شده و شرح آن حکایت بطوریکه دو تواریخ مسطور
# ~~است بدین قرار است :
# در سالیکه ابوطاهر قرمطی بمکه تاختن آورد وجماعتی کثیراز
# ~~حاج رابکشت این مرد بزرک هم در قافله حاج ازلشگر قرامطه ضربتی
# ~~دید ودر میانه کشتکان وخستگان افتاد . درویشی حکایت کند که من
~~PageV01P205
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0217.png)

# ~~در میان حأج بودم وبگوشهآ فرار نمودم چون لشگریان ابوطاهر متفرق
# ~~شدند ممان خستگان ms152 آمدم تا اطلاعی از حالت آنان پیداکنم وقتی بدانها
# ~~گذشتم ابومحمد جریریرا دیدم در میان کشتگان افتاده و نیم نفسی از او
# ~~باقی است سرش را در کنار گرفتم و گرد و غبار از رویش پاک نمودم آنگاه
# ~~گفتمش یاشیخ دعائی کن که خدا این بلارا از توومردمان گشف نماید
# ~~گفت آن کنم که خواهم - باز گفتمش دعائی کن که این بلا از خودترفع
# ~~شود گفت ای برادر این وقت وقت دعا نیست بلکه وقت رضا و تسلیم است
# ~~دعا را پبش از نزول بلا باید کرد - چون بلا آیدرضاباید داد- این بگفت
# ~~وجان تسلیم نه ود . نوشته اند که در آنوقت یکصدسال متجاوز از عمروی
# ~~گذشته بود ، کلمات وجملات بسیاری در عرفاناز این عارف کامل نقل
# ~~کردهاند واین وجیزه را گنجایش ذکر آنهانیست والله تعالی اعلم بحقیقة
# ~~الاحوال . جریر مثل زبیرویاء آن نسبت است .
### | 
# 54- «الخطیب البلیغ ابوالعباس ، احمد بن محمد بن صالح»
# «(ا لخطیب البروجردی رحمه الله تعالی،
# یکی از قدمان خطباء بغداد واصلا از مردم بروجرد است- علم
# ~~حدیث را از ابراهیم بن الحسین بن دیزیل الهمدانی فرا گرفتا وجمعی
# ~~ازبزرگان زمان مثل هلال بن محمد حفارو محمدبن عمر بن بکیر النجار
# ~~ومحمدبن محمدبن عثمان السواق از آن خطیب عظیم الشأن تحدیث
# ~~احادیث مینمودند . احمد خطیپ مدح بسیاری از او کرده و در تاریخ
# ~~بغداد یکحدیث بسند اوروایت کرده و آن این است، اخبرنی ابوالفتح
# ~~هلال بن محمدبن جعفر الحفار ومحمد بن بکیر النجار ، قالاحدثناابوالعباس
# ~~احمدبن محمدبن صالح البروجردی الخطیب ، حدثنا ابراهیم بن الحسین
~~PageV01P206
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0218.png)

# ~~الهمدانی ، حدثناالاصبغ بن الفرج - قال حدثنا عیدالله بن وهب عن عبد
~~الله
# ~~عیاش عن ابیه عن ابی عبدالرحمن عن عبداللهبن عمروبن العاص ان
# ~~رسول الله (ص) قال - من کتم علماالجمه الله تعالی بلجام من نار-
~~وبالجمله این
# ~~خطیب جلیل مدتی در بغداد بوعظوارشاد مشغول بود، ، تاریخ وفاتش
# ~~صحیحا معلوم نیست ولی آنچه مسلم است تا سال 386 زنده بودهوپس
# ~~از آن در بغداد برحمت حق ms153 و اصل گردیده رحمه انه تعالی.
### | 
# ~~53- «الامام الهمام والخطیب الادیب ، احمد بن محمد بن عبدالله بن»
# ««عبد الصمد المهتدی بالله ، ابوعبدالله الهاشمی»
# یکی از عظماء. علماء اعلام وقدماء خطباء عظام است مدت زمانی
# ~~در جامع منصور اقامه جماعت مینموده وازطرف خلیفه وقت منصوب
# ~~بامامت بوده - ودرهمان جامغ بخطابه های شیرین ومواعظ دلنشین
# ~~مردم بغداد را هدایت وارشاد مینمودة واز سال 286 هجری تاسال
# ~~418 همر تبا متقلد وعظ وانشاء خطابههای شیوا بوده واز احمد بن سلمان
# ~~نجار تحدیث احادیث مینموده خطیب در وصف او گفته .
# کتبت عنه وکان صدوقا متدینا مقبول الشهادة عندالحکام یعنی من
# ~~احادیثی از آن خطیب جلیل الشأن نوشتم زیرا او راست گفتار بود و
# ~~دین دار وگفتارش نزد جمیع حکام مقبول ، ولادت اوسال 341ه بوده
# ~~وفوتش جمادی الاول سال418ه اتفاق افتاده ودر مقبره نصریه که نزدیک
# ~~باب الشام است مدفون گردیده رحمة الله علیهه
### | 4
# ~~54 - «الشیخ الضابط الادیب والکامل العقری الخطیب احمد بن»
# ««محمد بن علی الفیوهی المصری الحموی»
# از اکابر ادباء واعاظم خطباء قرن هشتم هجرتست ، سید جلیل PageV01P207
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0219.png)

# ~~ضاحب روضات شرح حال این عالم کامل را از کتاب دررالکامنه فی اعیان
# ~~المائة الثامنه بدینعبارت نقل فرموده :
# اشتغل و مهروتمیز فی العربیةعندابی حیان ثم قطن حمی وخطب
# ~~بجامع الدهئسة وکان فاضلاعارفا بالفقه واللغة وصنف کتاب مصباح المنیر
# ~~فی غریب الشرح الکبیر یعنی فیومی در مصر مشغول تحصیل علوم گردید
# ~~ودر اندک زمانی در علم فقه و عام لغت ماهر گردید وفنون ادب را از
# ~~استاد خویش ابوحیان بخوبی فرا گرفت پس از آن روانه دیار شام گردید
# ~~و بالاخره در شهر حمی توطن نمود و در مسجد آنجا بمواعظ شافیه و نصایح
# ~~کافیه مردم رامستفیض و با آن مقام فضل وعرفان و تبحر مستمعینرا بخطب
# ~~بلیغه بهره مندساخت و کتاب مصباح المنیر که از کتب معتبره لغت است آنجا
# ~~تصنیفنمود، تاریخ فراغت اواز تصنیف کتاب مزبورسال 734هجریست
# ~~وفات فیومی در سالهای770 و کسری ms154 در حمی انفاق افتاده و همانجا
# ~~مدفون گردید ، فیوم بروزن قیوم اسم ناحیه ایست ازنواحی مغربی مصر
# ~~و اما حموی بفتح حاءو میم بروزن هروی نسبت است بمحروسه حمی
# ~~وحمی بفتح حاء ومیم مع الیاء مدینه ایست دلگشا آبش گوارا ، هوایش
# ~~روح افزا، خاکش طربانگیز، زمینش حسن خیز ، حافظ گفته :
# یابریدالحمی حماکالله - مرحبا مرحبا تعال تعال
# ~~آنشهر واقع است بین حلب و دمشق از حمص یک مرحله دوراست و همه چیز
# ~~آنجاموفور، در پستی و بلندی اتفاق افتاده و اطرافش گشاده، میوههای
~~گرمسیری
# ~~وسردسیری آن فراوان وحبوب وغلاتش ارزان، قرب شصت هزار خانه
# ~~در اوست وشصت پاره قریه معموره مضافات اوست، جمیع عمارات آنجا
# ~~را از سنک تراشیده ودو طبقه ساخته اند وآن شهر را در محل بسیار
# ~~مناسبطرح انداخته اند، نهر عظیمی مسمی بعاص از میان شهر میگذرد
~~PageV01P208
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0220.png)

### | 209
# ~~و بسبب بستی و بلندی شهر و نارسیدن آیب آن نهر بر عمارات دولابهای
~~بسیار
# ~~تعبیه نموده اند که آب میگرداند و برجدولها ریخته بخانها روان و مقدار
# ~~یکجوئی علی الدوام در جریانست گویند منبع نهر عاصی در بلاد بعلبک
# ~~است از قریه عین بر میخیزد و ازکنار حمص گذشته و از هیان حمی
# ~~عبور نموده و بدریای شام میریزد و از طرف جنوب بجانب شمالروان
# ~~است - در بنای خمی اختلافست بعضی نسبت بنارا بحضرت ابراهیم دادهاند
# ~~بعضی بر آنند که حمایه نامی در زمان حضرت داود علیه السلام بانی
# ~~آنجا بوده بعضی گفتهاند که در قدیم الزمان جنگلی بوده شخصی حمی
# ~~نام بدانجا عبور نموده وآن موضع را پسندیده وعمارت نموده
# # والسلام . %~% 44
# 55- «الشیخ العارف الحافظ محدالدین احمد بن محمد»
# «ابن محمد الفزالی الواعظ»
# آن جناب عمده سالکان طریق یقین بوده و قدوه ناظمان مناظم دین
# ~~کلمات صوری و معنوی آن حضرت از حیز شمار بیرون ، فضائل ظاهری
# ~~و باطنی آن ستوده خصلت از حد افزون ، در تکمیل ناقصان و تربیت
# ~~مستعدان ید و بیضا داشته و ms155 ابن خلکان در وفیات در ترجمه آن قدوه
# ~~زمان چنین نگاشته (و کان واعظا ملیح الوعظ حسن المنظر صاحب
# ~~کرامات و اشارات وکان عن الفقهاء غیر انه مال الی الوعظ فغلب علیه
# یعنی احمد غزالی ازاکابر فقهاء شافعیه وبزرگان وعاظاست
# ~~در موعظه فوق العاده نمکین و باتمکین و نیکو منظر ، صاحب کرامات
# ~~و اشارات بیشمار و بسیار بزر گوار و اگرچه او نقیه بزرگی بود ولی
# ~~چون زیاد مایل بوعظ و در ارشاد خلایق میکوشیده بنا براین نامش
# ~~در زمره وعاظ محسوب آمده ، موقعیکه برادرش ابوحامد غزالی منزوی
~~PageV01P209
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0221.png)

### | 219
# ~~و تدریس مدرسه نظامیه بغداد را ترک نمود او به نیابت برادر تدریس
# ~~مدرسه راعهده دار گردیده ، مؤلفاتش بغایت مرغوب مصنفاتش همه خوب
# ~~و محبوب از آن جمله است لباب الاحیاء که مختصراحیاء العاوم است
# ~~ودیگرکناب الذخیره فی علم البصیره ، سال520 درقزوین برحمت حق
# ~~واصل و همانجا مدفون گردیده - نگارنده گوید بسیاری از ارباب
# ~~تراجم وفات احمد غزالی را مثل ابن خلکان سال 520 ضبط کرده اند
# ~~مگرصاحب ریاض السیاحه که فوت اورا در 517 نوشته و نیزعلاوه بر
# ~~آنچه ابن خلکان ذکر کرده کتب و رسائل دیگری هم برای اوضبط
# ~~کرده اند از جمله رساله سوانح است که در ریاض السیاحه فصلی از
# ~~آن کتاب را نقل کرده و همحنین تفسیر سوره یوسف که موسوماست
# ~~باسرار الموده و در غرفان کمترنظیر دارد وچون احمد غزالیعلاوه
# ~~بر فقاهت و وعظ و خطابه و ارشاد و سایر شئون دارای قریحه شعر
# ~~هم بوده در بسیاری تذکره ها شرح حال او مذکور و اشعاری از او
# ~~مسطور از جمله این دو شعر است :
# چون چتر سنجری رخ بختم سیاه باد
### | بافقر اگر بود هوس ملک سنجرم
# ~~تا یافت جان من خبراز ذوق نیمه شب
# صد ملک نیمروز بیک جو نمی خرم
# (ونیز از اوست)
# ~~هموارهتو دل ربودهآ معذوری غم هیچ نیازمودهآ معذوری
# ~~من بی توهزارشب بخون دربودم تو بیتو شبی نبودهآ ms156 معذوری
# غزالی به تشدید زا مبالغه غزلست مثل عطر وعطار بنابر این معلوم
# ~~میشود یکنفر از پدران او پشم باف یا ریسمان باف بوده واین دو برادر
~~PageV01P210
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0222.png)

# ~~باین واسطه مشهور بغزالی شدهاند بعضی گفته اند غزال نام یکی از مضافات
# ~~طوس است که خانواده آنها آنجا بوده بنا بر این غزالی بزاء مخفف
# ~~است والله العالم .
### | 3
# ~~56- «القاضی المحدث الادیب والحافظ الزاهد الخطیب، الشیخ»
# «را بوجعفر ، احمد بن محمد بن هحمد القیسی القرطبی النحوی»
# «المقری المعروف بابن حجه»
# ازیزر گان قضاة واعاظم خطباء اواخرقرن شش واوائل قرن هفت
# ~~هجرتست ، شرح حال این شیخ جلیل را صاحب روضات از طبقات النحاة
# ~~نقل فرموده واورا بدین عبارات ستوده .
# کان من اکابر الاستادین مقریا متقدما نحویا محققا محدثا حافظا
# ~~مشهور الفضل من اهل الزهد والورع والتواضع» - واز این کلمات منتها
# ~~درجه زهد وتقوی وفروتنی وورع وفضل وتقدم بر اقران صاحب ایر.
# ~~ترجمه استفاده میکردد این خطیب بزر گوار سال 562ه در شهر قرطبه
# ~~متولد گردید وخدمت جمعی از اکابر تلمذ نمود علم قرائت وتجویدرا
# ~~از استاد ابوالقاسم سراطوری ، علم حدیث را از ابومحمد بن حوط الله
# ~~وابوالحسن بن نخبه ردیگران فرا گرفت پس از آن مشغول تدریس گردید
# ~~ودر قرطبه علم حدیث وعلمم تجوید وقرائت قران مجید را بطالبین می
# ~~آموخت - موقعیکه دشمن بر قرظبه غلبه نمود این عالم زاهد جلاء
# ~~وطن نمودوروانه اشبیله گردیده و در آنجامتولی امر قضاء و خطابه گردید
# ~~ومردم را بسخنان شیوا وخطبزیبا بهر، مند ومستفیض نموده ودرقطع
# ~~خصومات وفصل حکومات جدیت تامه داشت، کتاب تسدیداللسان در
# ~~علم نحو وکتاب جمع الصحیحین در علم حدیث را در اشبیله تألیف نمود،
# ~~سال 646 ه از اشبیله روانه سبته گردید دشمنان او در وسطراه اورا
~~PageV01P211
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0223.png)

# ~~با اولادش اسیر گرفته و بجانب منورقه برده اهل آنجا چون مرانب
# ~~فضل و تقوی و شیرینی زبان و نیکوئی بیان اورا می دانستند مالهای
# ~~فراوان بفدیه اودادند و اورا ازاسیری ms157 نجات دادندولی بعد ازسهروز
# ~~برحمت ایزدی واصل گردید و همانجا مدفون گردید رحمه الله، پوشیده
# ~~نماند که صاحب این ترجمه غیر ازقاضی ناصر الدین احمدبن محمدبن
# ~~محمد بن عطاء الله بن عوض الأسکندرانی الزبیری مذکور در تقریب
# ~~ابن حجر است .
### | 
# 47 - «« الخطیب الادیب قاضی ناصر الدین احمد بن محمد»
# ») بن منصور بن ابی القاسم بن مختار بن ابی بکر»
# ~~«الحذامی الاسکندری المالکی المکنی بابی العباس ابن المنیر»
# یکی ازاعمده ادباء واجله خطبان قرن هفتم هجرتست ، سید جلمیل
# ~~صاحب روضات ترجمه ابن خطیب ادیب را ازکتاب بغیه نقل فرموده
# ~~و او را بدین اوصاف ستوده .
# ~~علم البیان والانشاء سمع من ابیه و ابن رواج ومنه ابوحیان وغیره و
# ~~خطب بالاسکندریه و درس بالجامع الجیوشی وغیره» یعنی این خطیب
# ~~کامل درجمیع علوم ادبیه از نحوو اصول ومعانی بیان و تفسیر وانشاء
# ~~پیشوای بزرگی بود ودر جامع اسکندریه بخطب بلیغه و کلمات فصیحه
# ~~و عبارات ملیحه مردم را مستفیض و آنهارا باحکام مذهب مالک هدایت
# ~~و ارشاد می نمود ودر جامع جیوش و غیره با یک عالم تبرز درس می
# ~~گفت ، ابوحیان یکی از تلامذه او بوده، مدت زمانی در اسکندریه
~~PageV01P212
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0224.png)

# ~~نایب حکومت وقت شده پس از آن امرقضا را عهده دار گردیده و بعداز
# ~~مدتی از قضاعهم منصرف گردیده و اورا با ابن دقیق معروف مباحثاتی
# ~~است که این وجیزه گنجایش ذکر آنها را ندارد ، علامه معروف ابن
# ~~حاجب را در مدح این خطیب کامل اشعاریست که یکی از آنها
# ~~این است :
# لقد سئمت حیاتی البحث لولا - مباحث ساکن الا سکندریه
# ~~واین خطیب جلیل رامصنفاتیستهمه خوب ومحبوب وبغایت مطلوب :
# اول - کتاب تفسیر قرآن مجید -
# دوم - کتاب الانتصاف من صاحب الکشاف .
# سوم - مناسبات تراجم البخاری وغیر ذلک .
# مجاری حالات و نوادر حکایات این خطیب ارجمند بسیار است
# ~~از چعله وقتی علازم شد ردی بر احیاء العلوم غزالی بنویسد مادرش بر
# ~~آشفته و در کمال غضب باو گفت :
# فرغت من مضاربة الاحیاء ms158 وشرعت فی مضاربة الاموات یعنی از
# ~~آزردن وزدن زنده ها فارغ شدی حال میخواهی مردگان را بیازاری به
# ~~معنی آنکه صاحب کشاف که زنده است بنوشتن کتاب انتصاف آزردی
# ~~حال میخواهی باصاحب احیاء که در زمره امواتست بیاویزی خلاصه
# ~~بنهی مادرازقصد خودمنصرف گردید ، ولادت این خطیب سوم ذی قعده
# ~~سال.62 ه بوده و روز پنج شنبه اول ماه ربیع الاول سال 683 ه بزهر
# ~~کشته شد ، پوشیده نماند که صاحب این ترجمه غیر از احمد بن محمد
# ~~بن منصور الاشمونی النحوی الحنفی صاحب لامیة النحو و صاحب کتاب
# ~~فضل لا اله الاالله است - اسکندریه بندریست بجهت مآل اسکندر بن
# ~~فیلقوس رومی آنجارا ساخته و عمارات نیکودر آنجا پرداخته، هوایش
~~PageV01P213
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0225.png)

# ~~خرم و بگر می مایل آبش ازرود نیل ومعتدل ، در زمین هموار ودر کنار
# ~~بحر اخضرواقع و اطرافش بسیار واسع .
### | 4*
# ~~52 - ««الشیخ العارف العالم والواعظ الحلیل الکامل، ابوالعباس»
# «احهد بن محمد الدینوری الواعظ »
# از عرفاء اخیار ووعاظ قرن چهارومعاص بامستکفی والمطیع لله
# ~~عباسیبوده، بکرامت وزهد در میان عرفاء معروف است و ببیان نیکو
# ~~در عداد این سلسله موصوف - مردی زاهد و عابد ، اهل حال ، نیکو
# ~~طریقت و با استقامت . مولد ومنشأ وی دیغور است در اطراف آنشهر
# ~~و بغداد مدتی در سیر و سلوک بود و خود نسبتدر عرفان بیوسف بن
# ~~حسین رساند ، جمعی از اکابر عرفاعرا مثل ابومحمد جریری و ابر:
# ~~عطاء و دیگران را دیده و با پیران و مشایخ صحبت ها داشته پس از
# ~~تکمیل مقامات معرفت و تهذیب نفس مسافرت اختیار کرده و ازعراق عرب
# ~~به نیشابور و در آنجا باب موعظت و ارشاد بگشاد و مدت زمانی به
# ~~بهترین بیان و نیکو ترین زبان بسوعظه خلایق اشتغال داشت گروهی
# ~~بسیار و جماعتی بی شمار از موعظت وی ارشاد گشته و میل بطریق
# ~~حق نموده آنگاه از نیشابور میل رفتن بشهرترمد نمود وچون خواست
# ~~بدان شهر در آید خواجه محمدبن حامد که از تلامیذ شیخ ms159 ابوبکروراق
# ~~واز جانب وی در آنشهر بارشاد خلایق مشغول بود و بجهت دیدار و
# ~~اورا چنین حرکتی خوش نیامد شیخ را ملامت نمودند ابن حامد گفت
# ~~چنین است که میگوئید ولکن بدو چهت من رکاب او را بوسیدم اول
# ~~آ نکه استاد مرا زپاده به نیکی می ستاید دوم انکه خود مردی است
~~PageV01P214
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0226.png)

# ~~بازهد و تقوی و از متقی و زاهد خلاف رسم سر نخواهد زد شاگردان
# ~~کلام اورا پسندیدند و ساکت شدند مع الجمله این واعظ کامل پس از
# ~~مدتی که در ترمد اقامت کردهروانه سمرقند شد ودر آنشهر نپزمدتی
# ~~بارشاد و موعظه مشغول بود تا آنگاه که زمان عمرش بانتها رسید ودر
# ~~سمرقندبرحمت ایزدی واصل گردید ، سال وفاتش را 340 ه نوشتهاند
# ~~و مدفن اورا قبرستان سمرقند رحمه الله - دینور بفتح دال و سکون یاء
# ~~و ضم نون بروزن کنکور از قراء معتبره کرمانشاهانست و جمعی از اکابر
# ~~علماء و بزر گان منسوب بآنجا هستند ولکن در این ازمنه از بین رفنه
# ~~ظاهرأ فعلا دینور جزو شهر شده والله العالم .
### | 234
# ~~49- «سلطان الفصحاء و الادراء وملک الکتاب و الخطباء »
# «احمد بن محمد المفر بی المشهور بالمقری المالکی »
# از افاضل علماء و اکابرادباء واعاظم خطباء قرن یازدهم هجرتست
# ~~و اگر چه مالکی مذهب است ولکن پهلوان سخن و قهرمان ادبست
# ~~مرحوم سید علیخان طاب ثراه که خود در عالم ادبیت عدیل نداشتهدر
# ~~درکتاب سلافة العصر این خطیب ارجمند را فوق العاده ستوده و بعداز
# ~~شرح اوصاف و ملکات او چنین فرموده :
# اذا نطق یطلع نور الفضل من افق بیانه واذا کتب یجری زلال الادب من
# ~~میزاب قلممه ببنانه (قلم اقام وفضله متداول ، مابین مشرق شمسهاوالمغرب)
# ~~هوالمتقدم فی البلاغة و قداربی علی سحبان وابل و المتاخر زمانا
# ~~وقد اتی بمالم تستطعه الاوائل ، استخدم القلم فاعزب و اعرب وابدع و
# ~~اطرب وجاءبلفظ کادمن العذوبة یشرب (یارب معنی بعید الشاء اسلکه
# ~~فی سلک لعظ قریب الفهم مختصر) فان فاق من ms160 فی الافاق وهو منهم
~~PageV01P215
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0227.png)

# ~~فالمسک بعض دم الغزال والیاقوت من جملة احجار الجبال و لیلة القدر
# ~~منتظمة فی سلک اللیال لوقیل انه من الفضل تجسد لصدق القائل
# اونقل کون الفضل منه تجسم لم یتهم الناقل »
# « مناقب مثل عداد الرمال %~% یکل انامل حسابها»
# نکارنده گوید گرچه خداوندان علم وادب و آشنایان بلغت
# ~~وزبان عرباز این جملات جمیله و کلمات نبیله که این سید ادیب دانشمند
# ~~در ترجمه این خطیب بلند مرتبه ارجمند ذکرفرموده متذکر درجه فضل
# ~~و ادب و تبحر و تبرزوی گردیدند ولکن ایر. بنده توضیحا معروض
# ~~میدارد بطوریکه خاطر دانشمندان و مطالعهآ کنندگان تواریخ و سیر
# ~~اسلامی مسبوق است میان قرون متمادیه اسلام هیچ قرنی مثل قرن
# ~~یازده آنهمه علماء و بزرگان و دانشمندان بوجود نیامده که در تمامی
# ~~تقاط اسلامی از قطر حجاز گرفته تا آخرین نقطه افریقا بقدری علماء
# ~~و فضلاء قراوان بوده اند که استقصاء آنها براحدی مقدور بلکه میسور
# ~~نیست معهذا مقام فضل وادب و نبالت و مهارت وسعه اطلاع و وثوق و
# ~~اشتهار و اعتماد و اعتبار خداونداین ترجمه در خطابت و کتابت مستغنی
# ~~از بیان واظهار است ،در تجمیل جملات و تلفیق کلمات منظوم ومنثور
# ~~چنداب مهارت داشته که فوق آن تصور نشود شرح حال و ترجمه
# ~~احوال این دانشمند ارجمند درغالب کتب اندلسین مسطور است وخود
# ~~در کتاب عرف الطیب موقعیکه شرح مدینه تلمسانرا نگاشته میگویداین
# ~~این شهر وطن من و وطن نیاکان منست ومن در این شهر قدم بعرصه
# ~~وجود گذاردم وهم آنجابزرگ شده وتحصیل کردم، اجمالا این خطیب
# ~~ارجمند سال 1009 مسافرت بفاس کرده و در آنجا متولی امر امامت
~~PageV01P216
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0228.png)

### | -217)
# ~~و خطابت گردیده و پس از آن مسافرت بمصر و شام کرده و غالبا در
# ~~مسافرت بوده و همه جا مردم را بخطب شیوا و بیانات زیبا مستفیض
# ~~نموده و مخصوصا درمدینه طیبه مدتی مقابل تربت مطهر حضرت نبوی (ص)
# ~~مشغول املاء حدیث بوده ، سال 1037ه ms161 درماه صفر سفر مصر کرده وتا آخر
# ~~عمر در جامع ازهر بامامت وخطابت وتدریس مشغول ودرسال 1046ه
# ~~از این جهان رخت بربسته وسفر اخیر را پیموده و همانچا مقبور
# ~~گردیده است .
# تألیفات این نابغه زمان که هرکدام مثل خورشید تابان عالم علم
# ~~را روشن ساخته از این قرار است :
# اول - عرف الطیب من غصن الاندلس الرطیب که بنام وزیرلسان
# ~~الدین الخطیب تألیف نموده در سه مجلد.
# دوم- ازهار الریاض فی اخبار عیاض .
# سوم - فتح المتعال فی مدح النعال و بعد از مدتی این کتاب را
# ~~مختصر کرده و اورا نفحات العنبریه من وصف نعال خیر البریه نام نهاده
# ~~و مرحوم سیدعلی خان را براین مختصر تقریظی است در کمال فصاحت
# ~~و عذوبت *
# چهارم - روضة الاس ، العاطرة الانفاس، درشرح حال بزرگان
# ~~مراکش و فاس 0
# پنجم - کتاب الشفاء فی بدیع الاکتفاء .
# ششم - کتاب قطف المهتصرفی افنان المختصر وغیر ذلک
# ~~و برای آنکه خوانندگان بدانند آنچه در این صفحات مصفا نگاشته
# ~~گردیده همه مقرون بصدق و صواب و قلم روسیاه بنده نکارنده بیرامون هیچ
# ~~کونه اغراق و گزافی نکردیده نمونهآ از کلمات وعظیه و مسطوره از
~~PageV01P217
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0229.png)

# ~~عبارات منثوره و جملات منظومه این خطیب بزر کوار سطور میگردد
# ~~تا حقیقت گفتار بر همه ظاهر و آشکار گردد .
# در باب مواعظ و اعتبار گرفتن از بیوفائی دنیا گفته :
# این الاسکندر ویونانه ، وشداد وبنیانه ، و النمرود وعدوانه ،
# ~~و فرعون وهامانه ، و قارون وطغیانه ، وکسری انوشیر وان وایوانه،
# ~~و قیصر و بطارقته و اعوانه، وسیف بن ذی یزن و غمدانه، والمنذر و
# ~~نعمانه ، واین بنوعبید و ظلالهم وبنوبویه وجلالم وبنوسلجوق و نظامهم
# ~~وبنوسامان واعظامهم وبنو ایوب وصلاحهم والجراکسة و مبانیهم
# ~~و سلاحهم .
# آنگاه شروع میکند بذ کر پادشان مغرب و طایفه بطایفه میشمارد
# ~~و نظر باینکه ما بنام های آنها آشنا نیستیم نگارنده از دکر آنهاصرف
# ~~نظر نمود و اینک بذکر یکی از منظومات که آن قهرمان سخر.
# ~~انشاء نموده مبادرت مینمائیم
# قصیده فریده است ms162 که دیباچه کتاب عرف الطیب به آن شروع
# ~~هی شود .
# ~~سبحان من قسم الحظوظ : فلا عتاب ولاملامه
# اعمی و اعشی ثم ذو ، بصر و زرقاء الیمامه
# ~~و مسدد اوجائر ، اوحائر یشکو ظلامه
### | لولا استقامت من هداه، لماتبینت العلامه
# ~~و معاوز العز المخیف ، له البشارة والسلامه
### | و اخوجحی فی سائر الاوقات مرتقب حمامه
# ~~وکما مضی من قبله، یمضی ولم یقض التزامه
# والجاهل المغتر من ، لم یجعل التقوی زمامه PageV01P218
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0230.png)

### | 216_
# ~~فلیرفض العصیان من ، یخشی من الله انتقامه
### | و لیعتبر بسواه من ، لصلاحه صرف اهتمامه
# ~~فالعیش فی الدنیا الد نیة غیر مرجو الادامه
# #  %~% من ارضعته ثدیها ، فی سرعة تبدی فطامه
# ~~من عز جانبه بها ، شوی علی الفور اهتضامه
# ~~و اذا نظرت فاین من ، منعته او منحت مرامه
# ~~و من الذی مدت له ، حبلا فلم یخش انفصامه
### | کم واجد غرته اذ، سرته مخفرة ذمامه
# ~~فعدت به من حیث لم ، یعلم فلم یملک قیامه
# ~~این الذین قلوبهم، کانت بها ذات استهامه
# ~~این الذین تفیأوا ، ظل السیاسة والصرامه
# #  %~% و بنوامیة حین جمع عصر هم لهم فثامه
# ~~و تمکنوا ممن یحاول، نقض ما شائؤا ابترامه
# #  %~% و تعشقوا لمابدا، لهم محیا الارض شامه
# ~~حتی تقلص ظلهم ، واراهم الدهر اخترامه
# #  %~% این الخلائف من بنی ، العباس والبر القسامه
# ~~این الرشید واهله ، وبنوه اصحاب الشهامه
# #  %~% و وزیره یحیی وجعفر ، ابنه الراوی احتشامه
# ~~والفضل مدنی اذیقول لمن یلومعلی الندی مه
# #  %~% ام این عنترة الشجاع وذو الجدی کعب بن مامه
# ~~والزاعمون بجهلم ، ان القبور صدی و هامه
# #  %~% والمکثرونمنالمجون، اذاشکی الفکراهتمامه PageV01P219
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0231.png)

# ~~این الفریض و معبد ، اواشعب وابود لامه
# این الاولی هاموا ، بسعدی او بثنیة او امامه
# ~~و یکوالفرط جواهم ، واللیل قدارخی ظلامه
# وتتبعوا آثار من ، عشقوا بنجد او تهامه
# ~~وتعللوا والشوق یغلب بالاراکة والیشامه
# اضنی النوی قیسا فقاهی لاعجا اغری غرامه
# ~~و غوی هوی غیلان مذ ، ابدی بمیته هیامه
# این الاکاسر و القیا صرة المجلون الغمامه
# ~~این الذی الهرمان من، بنیانه یحکی اغترامه
# ام این غمدان و سیف ، والوفود به ms163 امامه
# ~~این الخورنق والسد یر ومن شفا بهما اوامه
# ~~ابن الحصون ومن یصون، بهامن الاعداء حطامه
# این المراکب والمواکب ، والعصائب والعمامه
# ~~این العساکر والدساکر، والتدامی فی المدامه
# و سقاتها المتلاعبون بلب من اعطوه جامه
# نگارنده گوید این قصیده مفصل است و تقریبا آنچه مرقوم
# ~~گردیده ثلث آنست و اشخاص مطلع البته درجه فضل و ادب و تبحر
# ~~سراینده راتاحدی ملتفت خواهندشد واماکلمه مقری که این خطیب عظیم
# ~~الشأن مشهور بآن کردیده بعضی بفتح میم و سکون فاف ضبط نموده و بعضی
# ~~بفتح میم و تشدیدقاف خوانده وبهر حال مقرمحل ولادت ویآء آن نسبت است و
# ~~آنجا از مضافات تلمسانست و تلمسیان و فاس مثل اشبیله و غر ناطه از بلاد
~~اسپانیا
# ~~است که بعدها مث وحا ذکر آن بیاید و چیزیکه مناسب است درپایان
~~PageV01P220
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0232.png)

# ~~این ترجمه ذکرشود آنستکه وقتی صیت فضل و کمال و اهمیت و عظمت
# ~~علامه مقری در تمام بلاد اسیانیا و مصر و شام منتشر گردید فضلاء و
# ~~علماء اطراف مدحها از او گفتند و تقریظها برکتب او نوشتند ازجمله
# ~~شیخ محمد بن یوسف مراکشی اشعار الفیة ابن مالک را در مدح او
# ~~تضمین گرده و چون لطافت و عذوبت و شیوائی آن زیاد است بذکر
# ~~چند شعر آن این ترجمه را خاتمه میدهیم و هی هذه .
# # ذاک الاماء ذوالعلاء والهمم %~% کعلم الاشخاص لفظا وهوعم
# # فلمن تری فی علمه مثیلا %~% مستوجبا ثنائی الجمیلا
# # اوصاف سیدی بهذا الرجز %~% تقرب الاقصی بلفظ موجز
# # فهو الذی له المعالی تعتزی %~% و تبسط البذل بوعدمنجزی
# # رتبته فوق العلم یامن فهم %~% کلامنا لفظ مفید کاستقم
# # لقد رقی علی المقام الباهر %~% کطاهر القلب جمیل الظاهری
# # قد حصل العلم وحرر السیر %~% و ما بالا اوبانما انحصر
# # سیرته سارت علی نهج الهدی %~% و لایلی %~% الا اختیارا ابدا
# # و علمه و فضله لا ینکر %~% مما به عنه هبینا یخبر
# # یقول دائما بصدر انشرح %~% اعرف بنا فاننا نلنا المنح
# # یقول مرحبأ لقاصدیه من %~% یصل الینا یستعن ms164 بنایعن
# تا آنجا که میگوید :
# # والزم جنابه وایاک الملل %~% ان یستطل وصل وان لم یستطل
# # واقصد جنابه تری مآثره %~% والله یقضی بهبات وافره
# # وانسب له فانه ابن معطی %~% و یقتضی رضا بغیر سخط
# # واجعله نصب العین والقلب ولا %~% تعدل به فهو یضاهی المثلا
### | والله الموفق.

PageV01P221

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0233.png)

# 6- « العارف الکامل الوحید والشیخ الواعظ الفرید»
# («) بوالحسین احمد بن محمد البغوی البفدادی النوری»
# از معاریف عرفا ومشاهیروعاظ قرن سوم هجرتست در میان اهل
# ~~حال بزهد وتقوی معروف وبلسان خوش هوصوف، جد اوازاهالی بغشور
# ~~که شهریست بینهرات و مرو بوده پدرش از ان شهر ببغداد نقل نموده
# ~~و خود در آنشهر نشو و نمایافته و مشهور بابن بغوی گردیده ، معاصر
# ~~با جنید و از اقران او بوده و روزگار وی با عصر المعتمد علی الله و
# ~~معتضد عباسی مقارن است ، خدمت سری و شیخ محمد علی قصاب و
# ~~احمدبن ابی الخواری درجات عرفان و مقامات ایقان را تکمیل نموده
# ~~صاحب تذ کرة الاولیاء در عنوان ترجمه وی آورده که ابوالحسین نوری
# ~~یکانه غهذ و قدوه وقت و طریف اهل تصوف و شریف اهل محبت بوده
# ~~و او را زیاضاتی شگرف ومعاملاتی پسندیده و نکتی عالی و رموزی
# ~~عجب و نظری صحیح و فراستی صادق بوده عشقی بکمال و شوقی بی
# ~~نهایت داشته و او از صدور علماء و مشایخ و درطریقت مجتهد ومشایخ
# ~~عصر بر تقدم وی معترف بودند و اورا اهیر القلوب کفتندی وشمس العرفا
# ~~خواندندی و او صاحب براهین قاطعه و حجج لامعه بود نگارنده گوید
# ~~در وجه تسمیه و لقب وی بنوری چند وحه نوشته اند از جمله صاحب
# ~~طرائق الحقایق میگوید «ویقل له النوری الواعظ فلنور کان یظهرفی وعظه»
# ~~یعنی وقتیکه ابوالحسین برکرسی وعظ جلوس می نمود و مشغول موعظه
# ~~میگشت نوری از دهن او ساطع میگشت و بعضی گفته اندوقتی در صومعه
# ~~خود مشغول موعظه بود و جماعتی در شب تار از نزدیک صومعه عبور
# ~~کردند دیدند نوری درخشان ms165 از بام صومعه بالا میرود و اطراف آن
# ~~صومعه را روشن می نماید از این جهت معروف بنوری گردید شرح PageV01P222
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0234.png)

# ~~حالات این واعظجلیل مفصل ودر بسیاری کتب حالات و گلمات وعظیه
# ~~و عرفانیه او مسطور است و آن عارف کامل عمر بسیاری نمودو در
# ~~سال 293 و بقول یافعی شافعی در86 2هجری وفات نمود وچون این خبر
# ~~وحشت اثر به جنید رسید گفت (ذهب نصف هذاالعلم بموت النوری .
### | 3
# 61 - «العارف الامحد والواعظ المهجد ابوالمیامن»
# «درویش احمد بن جلال الدین محمد الواعظ »
### | (السمر قندی»
# این واعظ کامل از مردم سمرقند است و شیرینی کلامش بیشتر
# ~~از قند و در وعظ و خطابد بسیار توانا بوده ، در رشحات کینه اورا
# ~~[بوالمیامن ولقبش را جمال الدین ونام پدرش را جلال الدین محعد
# ~~سمرقندی نوشته ، در خزینة الاصفیاء کنیه اورا ابوالعباس رقم نموده،
# ~~در نفحات الانس گوید این واعظ کامل از مریدان کار کرده و خلفاء
# ~~برجسته شیخ زین الدین خوافی است و سخنان صوفیه را بالای هنابر
# ~~در کمال نیکوئی ببان میکرده وفصوص الحکم را درس میگفته ، در
# ~~در آخر اجازه نامهآ که شیخ زین الدین مذکور برای او مرقوم فعوده
# ~~اورا بدین القاب ستوده
# کتب هذه الاحرف العبد الفقیر الی کرم الوفی زین الدین
# ~~الخوافی ثبته الله علی قوانین اهل الطریقه واوصله الی ذروة مقامات
# ~~الکمل من ارباب الحقیقه تذکرة للولد الاغز السیار احمد سمر قندی
# ~~فتح الله علیه ابواب الحقایق وعرفه التمییز بین الدرجات والدقایق فی
~~رجب
# ~~سنة احدی وعشرین وثمان مأته فی بعض نواحی الهرات صنیت عن الافات»
# و نیز در رشخات مسطور است که زین الدین خوافی درمبادی PageV01P223
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0235.png)

# ~~احوال بدرویش احمد اهتمام تمام داشت وویرا درمقصوره جامع هرات
# ~~بواعظی نصب نموده وقرب هفته وده روز در شهر توقف می نمود و در
# ~~مجالس وعظ احمد مذکور حاضرمیگشت ومردم را بوی ترغیب میکرد
# ~~ناگاه از درویش احمد رنجیده واو را تکفیر کرده ومردم را ازصحبت ms166
# ~~با او و نشستن پای منبر او تنفیر نموده و سبب رنجش او این بود که
# ~~درویش احمد بالای منابر زیاد اشعار سید قاسم انوار را میخواندیا آنکه
# ~~چون باسلسله خواجکان الفت تامه داشته شیخ زین الدین این طور
# ~~رنجیده خاطر گردیده تفصیل این ماجرادر رشحات مسطوراست و نگارنده
# ~~ازنقل آن معذور واین واعظ کامل را در سرودن اشعار طبع توانای
# ~~سرشاری بوده وایناشعار از نتابج طبع اوست :
# ~~عشقم که در دو کون مکانم پدید نیست
### | عنقای مغربم که نشانم پدید نیست
# ~~بنگر زغمزه هر دو جهان صید کرده ام
### | منگر بدان که تیر و کمانم پدیدنیست
# چون آفتاب در دل هر دره ظاهرم
### | از غایت ظهور و عیانم پدید نیست
# گویم بهر ربان و بهر گوش بشنوم
### | وین طرفه تر که گوش وزبانم پدیدنیست
# تاریخ فون این واعظ جلیل سال 854 هجریست چنانحه شاعری
# ~~گفته ( بسال رحلت آن شاه والا، بگو درویش احمد قطب حق بین)
# واما سمرقند شهریست دل پسند آبش خشگوار ، هوایش سازگار
# ~~خاکش حسن خیز ، زمینش طرب انگیز، گویند اول کسی که آنجا را
# ~~برنا نهاد گرشاسف بوده و بعداز مدتی خراب شد آنگاه کشتاسب ساخت
~~PageV01P224
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0236.png)

# ~~و اسکندر رومی توسعه داد بعد از آن شمر نام از نسل تبع یمنی بعلت
# ~~خصومت اهل آن دیار آنجاراخراب کرد و عمارات آن دیار را بر کند
# ~~بعد از آن آنشهرراشمر کندخواندند پس از مدتیشین را بدل بسین کردند
# ~~سمر کند گفتند عربها کافرا معرب کرده و سمرقند خواندند ، در قدیم
# ~~الزمان مخضوصا در روز گارتیموریان آنجا بغایت معمور وهمه مشتهایش
# ~~موفور بوده بمرور دهور و کرور شهور روی بخرابی نهاده کوینداکنون
# ~~قرب ده هزار خانه در اوست وقرای معموره و نواحی مشهوره مضافات
# ~~اوست و آنجا را از کثرت باغات و بسیاری آب روان یکی از جنات
# ~~اربعه جهان گفته اند وسمرقند را باغات بسیار و بساتین بیشمار است
# ~~میوه سردسیریش فراوان حبوب و غلاتش ارزان ms167 مردمش فارسی زبان و
# ~~غالبا حنفی مذهب و قلیلی شیعه امامیه در آنجا سکونت دارند و عموما
# ~~غریب نواز ومهربانند ارباب فضل وکمال واصحاب وجد وحال از آن
# ~~دیار بسیار خواسته از جمله شمس الدین حکیم سوزنی و خواجه محمد
# ~~مرید سید محمد نور بخش وامیر معزی شاعر ازا نجا بوده اند.
### | 84
# -« الخطیب الادیب الفرید ، والعارف الکامل الوحید»
# « المولی احمد بن محمود البلخی بن ثابت بن مسیب بن »
# «مطهر بن حماد بن عبد الرحمن بن ابی بکر الخلیفه»
# از اکابر عرفاء واعاظم خطباء اواخر قرن پنجم و اوائل قرن
# ~~شش همعرتست - این خطیب جلیل بس بزرگوار و عالی مقدار، بقوس
# ~~صعود نسبش بشش واسطه بابی بکر منتهی میگردد و بقوس نزول آن
# ~~جناب جد جلال الدین محمد رومی مشهور صاحب مثنوی است زیرا
# ~~جلال الدین محمد پسر بهاء الدین محمد پسر شیخ حسین واعظ پسر
~~PageV01P225
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0237.png)

# ~~شیخ احمد خطیب بلخی است :
# زنده است کسیکه در تبارش %~% ماند خلفی بیاد گارش
# در بستان السیاحه مسطوراست که احمد خطیب بلخی از بزرگان
# ~~زهاد وخطباء بلخ بود و ابا عن جد از علماء نامدار عالی مقداروفضلای
# ~~کبار آن دیار بودند، و شیخ احمد مرید قطب العارفین شیخ احمد
# ~~غزالی است و کسب معارف و حقایق در خدمت ایشان نموده و فرزند
# ~~ارجمند او شیخ حسین بغایت متقی و پرهیز کار و اسباب دنیوی در نظرش
# ~~بس بی مقدار، نقلست که درواقعه حضرترسالت (ص)اخوارزمشاهرافرمود
# ~~که ما دختر تورا بشیخ حسین عقد گردیم تو نیز قبول کن ونیز وزیر
# ~~خوارزمشاه همان خواب را مشاهده نمود و شیخ حسین همانشب در
# ~~نمودیم و خوارزمشاه بفرموده آن حضرت عمل نمود و دختر پاکیزه
# ~~گوهر خودرا بنکاح شیخ حسین در آورد و بهاء الدین محعد که شرح
# ~~حال او بعدها به تفصیل نوشته خواهد شد از آن عفیفه مکرمه بوجود
# ~~آمد ، نگارنده گوید گرچه شیخ احمد خطیب خود نادره عصر ونابغه
# ~~دهر بوده ولکن بعداز آنکه ms168 دختر خوارزمشاه بخانه او آمد اهمیت و
# ~~عظمت و شهرت او و فرزندش شیخ حسین بقدری زیاد شد که فوق آن
# ~~تصور نشود ، تاریخ فوت این خطیب عظیم الشأن صحیحا معلوم نیست
# ~~ولی مزارش در بلخ معروفاست و امابلخ که وطن وهم مدفن این خطیب
# ~~ارجمند است یکی از چهار شهر بزرگ خراسانست این شهر در سمت
# ~~جنوب بخارا و در جلگه واقع است مسافت آن تاکوه بخارا معروف به
# ~~هندو کش دوازده هزار ذرع و اراضی اطراف شهر حاصل خیز واستعداد
# ~~هرنوع زراعتی را دارد ، در سمت شمال شهر ارکی است محکم و این
~~PageV01P226
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0238.png)

# ~~شهر حالیه غیر از شهریست که چنگیز خان و امیر تیمور خراب کردند
# ~~بعقیده مردم آسیا قدیمیترین شهر هایروی زمین بلخ است و بهمین
# ~~واسطه اورا ام البلاد نام نهاده اند و نیز بعقیده بعضی بلخ یا ناحیهٔ‌
~~که
# ~~بلخ در آن واقعشده موسوم بباختر بوده و در آبادی همسری ببابل و
# ~~نینوا میکرده است پیشینیان عجم بلخ را ازاماکن شریفه میشمرده ودر
# ~~تکریم آن همان مبالغه را که عرب و اهل اسلام در تکریم مکه
# ~~دارند داشته اند ، در تاریخ بلخ مسطور است وقتی آبادی و معموری
# ~~آن بدرجد رسید که در نفس شهر و قراء دو هزار و دویست سجاده
# ~~برای نماز جمعه میگذاردند و هزار دویست حمام کد خدا پسند در آن
# ~~نواحی موجود بوده ، از خواجه ابونصر نقل شده که در زمان تسلط
# ~~چنگیز خان پنج هزار نفر از سادات و مشایخ و موالی در بلخ مقیم
# ~~بودند و چون چنگیز خان از آب آمو از معبر ترمد عبور کرد و ببلخ
# ~~نزدیک شد جمهور مشاهیر اهل بلد با پیش کشی بسیار باستقبال شتافته
# ~~و اظهار انقیاد کردند ولی چون سلطان جلال الدین خوارزمشاه زنده
# ~~بود وعلم مناقشت و مخالفت میافراخت چنگیز خان برانقیاد اهالی بلخ
# ~~اعتماد ننموده فرمان داد تا مردم باسم شماره از شهر بیرون آمدند و ms169
# ~~ایشان را بر لشکریان نقسیم نموده و پبر وبرنا رابقتل رسانیدند واز
# ~~عمارات وابنیه اثری باقی نگذاشتند و چون بلمخ مجمع علمای دینیه و
# ~~مشایخ کبار و ارباب عرفان و اصحاب تصوف بوده آنجا را قبة الاسلام
# ~~میکفته اند وچنانحه قبل از اسلام بواسطه آتشکده نوبهار بلخرا محترم
# ~~میداشتند بعدآهم بواسطه قوت اسلام در آن از آن احترام میکردند ،
# ~~در تواریخ مسطور است یکی از شعراء که معاصر انوری بود قطعهآ در
# ~~هجو بلخ گفت و باسم انوری شهرتداد پس انوری در تبرئه خودقصیده
~~PageV01P227
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0239.png)

### | 228
# ~~غرائی در مدح بلخ گفت که یک شعر آن اینست :
# ~~قبة الاسلام راهجوای مسلمانان که گفت
### | حاش لله بالله ار گوید یهود خیبری
### | 
# 62- « العالم الفقیه والواعظ النبیه ، المؤید من الله»
# «الباری حاج ملا احمد الواعظ الخونساری »
# ««رحمة الله علیه»
# ازاکابرفقهاء واعاظم علماءو افاخم وعاظ قرن سیزدهم هجرتست
# ~~عالم وزیر مرحوم اعتماد السلطنه در تذکره مآثر و آثار در ترجمه او
# ~~فرموده، حاج ملااحمد واعظ خونساری علیه الرحمه مذکری بود طلیق
# ~~اللسان در علوم شرعیه از فقه واصول وحدیث و تفسیر و نظایر ها
# ~~بهره کاملی داشت .
### | 44
# - العالم الربانی والواعظ الصمدانی حاج ملا احمد»
# « الواعظ الخراسانی علیه الرحمه »
# از کبراء علماء و محدثین وعظما وعاظ ومتتبعین قرن سیزدهم
# ~~هجرتست روز گاری مردم خراسان از بیانات منبری او بهره مند و از
# ~~ارتکاب معاصی هراسان ، عالم وزیرمرحوم اعتمادالسلطنه در تذکره
# ~~مآثر و آثار اورا بعظمت و بزر گواری یاد نموده و در ترجمه او چنین
# ~~فرموده، حاج ملااحمد واعظ خراسانی در تتبع و اطلاع مقامی عالی و
# ~~در کار منبر استیلائی عظیم داشت .

PageV01P228

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0240.png)

### | 2290-
# ~~65- «ااواعظ الکاهل المحقق العماد، الشیخ احمد آلاغولی»
# الشیر ازی المعروف بالاعتماد » %~% ی
# از اکابر علماء و محدثین و اعاظم وعاظ ومحققین قرن سیزده و
# ~~اوائل قرن چهارده هجرتست ، موقعیکه مرحوم فرصت کتاب آنار عجم
# ~~را باتمام رسانیده این واعظ کامل حیات داشته ومردم شیراز را به
# ~~بیانات منبری خود ms170 بهره مند میساخته در اواخر ا ثار عجم مرحوم
# ~~فرصت الدوله فصلی برای اهل منبر شیراز تمهید نموده و در آن فصل
# ~~فرموده است .
# جناب آقا شیخ احمداعتماد آغولی شیرازی واعظی است عظیم
# ~~الشأن محققی است شیرین زبان در عربیت صاحب جاه است و ازاخبار
# ~~آگاه ، وآغولی بمد همزه وضم غین معجمه اسم طایفه ایست در شیراز
# ~~بعضی گویند آغولی درترکی بمعنی گروی است چون این طایفه در قدیم
# ~~در اقصی بلاد ایران شرارت میکردند چند نفر آنهارا گرفته آوردند
# ~~بشهرستان تاگرو باشند و سایر طوایف آنها شرارت نتوانند نمود پس
# ~~موسوم باین اسم گردیدند. بعضی دیگر گویند آقا اوغلی صحیح است
# ~~یعنی پسر آقا چون سر کرده آنها پسر آقائی بوده پس سایرین به این
# ~~اسم خوانده شدند.

PageV01P229

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0241.png)

# 1 «مرصف هذا الترصیف و مؤلف التألیف، حاج شیخ احمد»
# «المعروف بییان الواعظین ابن الملی الحاج مولی محمد»
# «حسن الواعظ الاصفهانی ابن آقا محمد جواد»
# «ابن آقا محمد هادی بن الجلیل »
# «احمد بن المولی ادهم ابن العلام الفهام آقا»
# لهحهدرضی القزوینی رضی الله تع عنه»
# در این موقع که احامده این کتاب بپایان رسید مناسب دیدم
# ~~چند جمله مجمل در تاریخ خود ذکر نمایم و خوانند گان گرام را به
# ~~حال خویش آگاه سازم، شرح حال بعضی از نیاکان گرامم ذیل ترجمه
# ~~مرحوم والدماجدم در جلد سوم این کتاب مسطور است .
# اما این بنده منهمک در شهوات نفسانی شیخ احمد اصفهانی بلغه الله
# ~~الی جمیع الامال والامانی روز سومصفر الخیر سال 1314 هجری قمری
# ~~متولد گردیدم پس ازطی اوان طفولیت با استعداد خداداد و کوششهای
# ~~زیاد که مرحوم والدم برای تربیت این بنده داشت مرابمعلم سیرد وتا
# ~~سن چهارده سالکی بسیاری از کتابهای فارسی را صحیح میخواندم و
# ~~درست مینوشتم ودرهمان اوقات، ام تجوید را در کمال جودت از اساتید
# ~~عصر فرا گرفتم بعد از آن خدمت مرحوم حاجی مولی ابوالقاسم زفرهآ
# ~~طاب ثراه که استاد علوم مقدماتیه بود ms171 هشرف گردیده و پنج شش سال
# ~~عمر را صرف تحصیل منطق و نحو و صرف نموده و در آن موقع فوق
# ~~العاده مواظب بودم که گفتارم صحیح و منطقم بمیزان باشد .
# در سن نوزده سالگی بتحصیل فقه واصول و معانی بیان پرداختم
# ~~وچون در آن اوان حوزه علمیه مسجد شاه اصفهان اهمیت بسیاری داشت
# ~~وارد آن حوزه گردیده و در عرض پنج شش سال غالب سطوح فقه و
# ~~اصول را بخوبی مباحثه کرده ، دراین اثناء وحید عصر وفرید دهر
~~PageV01P230
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0242.png)

# ~~آیت الله اصفهانی آقای شیخ محمد تقی معروف به آقا نجفی اعلی الله
# ~~مقامه مرحوم شد و دیگر کسی بامور محصلین اصفهان رسید گی نکرد.
# ~~نگارنده در آن موقع مشغول مباحثه فرائد و متاجر بودم.
# گرانی سال 1330 ه پیش آمد محصلین علوم دینیه اصفهان جمیعا
# ~~براکنده وحوزه های علمیه کلا تعطیل گردید .
# کان لم یکن بین الجحون الی الصفا
### | انیس ولم یسمر بمکة ساهر
# تا اواخر گرانی بهر زحمت و مشقتی بود به تحصیلات خودادامه
# ~~داده تا رقنی که دیدم دیگر تکلیف اقتضاء ندارد لاجرم از تحصیل باز
# ~~مانده و برای امرار امر معاش منبر رفته .
# ابنحا لازم است خدمت خوانندگان گرام این جمله معترضه را
# ~~عرض نمایم که اشخاصیکه در آن ایام متولی املاک و مستقلات موقوفه
# ~~بودند و باید منافع آن املاک را بمحصلین علوم دینیه برسانند اغلب با
# ~~نکارنده مربوط و خبر از استعداد و جدیت من برای تحصیل داشتند
# ~~این بنده هم چند مرتبه گرفتاریها و قروض خودرا گوشزد بعضی آنها
# ~~کردم وجز یاس جوابی از آنها نشنیدم؟
# عفت قلم نگارنده مانع است از اظهار اسامی آنها همینقدرمیگویم
# ~~امروز سی سال تمام از آن تاریخ میگذرد آنها هم همه از اینعالم رفتهاند
# ~~و عین رقبات موقوفه هم از دست آنها بیرون رفت وحتی بفرزندان
# ~~آنها هم وفا نکرد لکن روزی بر من نگذشته مگر آنکه وجدانم از
# ~~آنها ناراضی و گله مند است .
# بهر ms172 حال از سال 1337 ه تا حال سی سال تمام است این بنده
# ~~منبر میروم ولله الحمد وله الشکر که درعرض این مدت متمادی مورد
~~PageV01P231
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0243.png)

# ~~تنقید احدی نبوده بلکه از بزرگان علماءاصفهان و بعضی شهرستانهای
# ~~دیکر برای تحدیث احادیث وروایت اخبار آل اطهار علیهم صلوات الله
# ~~مجاز گردیده.
# سال1251 هجری والد ماجدم مرحوم گردید، ازطرفی فقدان
# ~~آن مرحوم و از طرفی بی اعتنائی ابنآء عصر بعلم واهل علم چنان مرا
# ~~افسرده و پژمرده ساخت که از هر کارخسته شدم، کم کم حال انزاو گوشه
# ~~نشینی را دوست داشتم فلذا رشته علاقه را از خلق گسیخته و با کتاب
# ~~و مطالعه مأنوس گردیده و افسردگیهای خاطر را بسیر سیر و تواریخ
# ~~زدوده (آری)
# ارحت روحی من الایناس بالناس
### | لما عنیت من الاکیاس بالیاس
# و سرت بالبیت و حدی لا اری احدا
### | بنات فکری و کتبی هن جلاسی
# مؤلفات این بنده در عرض این مدت اول رساله عربی مختصر
# ~~مسمی باصل الکلام در اصول وعمد مسائل کلامیه.
# دوم - رساله فارسی مسمی بضیاء النحودر امهات مسائل نحویه
# ~~از تقریرات استادمرحوم حاجی زفرهآ رحمه الله تعالا
# سوم - ران ملخ دو جلد در تاریخ احوال خمسه طیبه صلوات الله
# ~~علیهم اجمعین مشتمل بر سیصد مجلس مفصل
# چهارم - جوهر مقصود در اثبات رجعت موعود که سال 1354ه
# ~~تالیف گردیده و جوابهای منکرین رجعت بنحو مستوفی داده شده .
# بنجم - کتاب النوادر و المتفرقات
# ~~ششم یخلد برین در تاریخ گویند گان اسلام از خطباء و و اعظین که بضمیمه
~~دو جلد PageV01P232
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0244.png)

# ~~خاتمه در کنی و القاب ده جلداست و اینک جلد اول آن خدهت خوانند گان
# ~~گرام میرسد
# والسلام علمی یوم ولدت ویوم اموت ویوم ابعث حیا
### | 324
# *6الخطیب الادیب ابویعقوب اسحق بن ابراهیم بن*
# «حاتم بن اسعقیل المدینی رحهه الله تعالی،
# از قدماء خطباء وعظما محدثین است ، ولادت او درمدین بوده
# ~~و برای طلب علم از مدین بقریه بزوغ آمده و از آنجا ms173 روانه عکبرا
# ~~گردیده وخدهت جمعی از اعلام عصرخود مثل زبیربن بکار وابراهیم
# ~~بن عبدالله بن جنید وحسن بن عرفه وعباس بن عبدالله الترقفی وعباس
# ~~دوری و غیرهم تلمذ کرده واز جمیع آنها روایت حدیث مینموده و نیز
# ~~جمعی از اعاظم محدثین مثل محمد بن عبدالله بن نجیب دقاق وابراهیم بن
# ~~احمد مقری و دیگراناز این خطیب بزر گوارروایت حدیث مینمودهاند
# ~~آنگاه رحل اقامت در دور عربای انداخته و آنجا بوعظ و ارشاد
# ~~خلایق وانشاء خطب مشغول گردیده و تا آخرعمر مردم را ازمواعظ
# ~~شیوا و خطب زیبای خود بهره مند فرموده خطیب در تاریخ بغدادپس
# ~~از ذکر مشایخ و تلامیذ او بطوریکه مذکور گردید مدح بسیار از او
# ~~کرده و اورا خطیب رسمی دور تربای عراق عرب دانسته ودختر زاده
# ~~ابو موسی محمد بن المثنی عنزی معروف خوانده واین خطیب حلیل
# ~~را تصنیف نفیسی است مسمی بکتاب المنیر که منتمل است بر اخبار
# ~~اوائل و ایام جاهلیث وطرفهآ از انساب وقطعة از معارف خطیب بغداد
# ~~آن کتاب را بسیار ستوده و حدیثی مفصل از آن کماب نقل کرد که این
# ~~مختصر گنجایش ذکر آنرا ندارد .

PageV01P233

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0245.png)

# نگارنده گوید چون احمد خطیب مدح بسیار از جدامی صاحب
# ~~ترجمه محمد بن المثنی کرده این بنده هم مناسب دیدم ترجمه جدابی
# ~~او حاتم بن اسمیل مدنی را که یکی از معاریف اصحاب حضرت جعفر
# ~~بن محمد الصادق علیه السلام است بنگارد :
# قال النجاشی حاتم بن اسمعیل ابو اسمعیل المدنی اصله کوفی
# ~~وهو مولی بنی عبدالداربن قصی روی عن ابی عبدالله الصادق ع عامی
# ~~بن علی بن الحسن العلون الحسنی عن ابیه عنه بکتابه وشیخ طوسی در
# ~~فهرست بعد از ترجمه حاتم بن اسمعیل مذکور فرموده « له کتاب رویناه
# ~~عن حمید *
# و اما دور عربای بنقل یاقوت در معجم البلدان موضعی است
# ~~میانه سامراء و تکریت و یکی از هفت دوری است که در مملکت عراق
# ~~عرب معروف است .
### | 
# ~~68 - «السید الاعظم والواعظ ms174 الکامل المعظم، امیرعزالدین»
# اسحاق بن امیر ضیاء الدین علی بن امیر عربشاه »
# «الحسینی الحسنی الدشتکی الشیرازی طاب ثراه»
# از بزرگان وعاظ و سترکان حفاظ اواخر قرن هفت و اوائل قرن
# ~~هشت هجرتست، ترجمه این واعظ کامل راصاحب کتاب فارس نامه ناصری
# ~~ازکتاب مزارات شیر از نقل فرموده و او را بدین اوصاف ستوده ، آن
# ~~بزر گوار یکی از سادات کبار و عباد ابرار است صابر بر بلاء و شاکر
# ~~در آلاء واعظ مسلمین وناصح ملوک و سلاطین بوده کتابیدر علم تصوف
# ~~نونشته نامش را مصباح الدجی گذاشته و آن بزرگوار علم و زهد را
~~PageV01P234
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0246.png)

# ~~جمع نموده و در احادیث نبویه اورا چندین سند بوده و ان جناب در
# ~~سال 717 ه برحمت ایزدی پیوست و در قبرستان مسجد جامع عتیق
# ~~شیر از مدفون گردید و خلف الصدق اوست امام فاضل کامل مرتضی
# ~~الاکرم ومجتبی الاعظم سید سادات ممجد امیر صدر الدین محمدرحمه الله
# ~~تعالی والسلام.
### | 
# 19- «الخطیب الادیب ، اسحاق بنمحمد بن حمدان بن »
# محمد بن نوح، ابو أبراهیم المهلبی البخاری »
# ««المعروف بالحنیی »
# از بزرگان خطباء قرن چهارم هجرتست و روزگاری بس طویل
# ~~مردم بخاری را بمذهب ابوحنیفه دعوت مینموده ، خطیب درتاریخ بغداد
# ~~میگوید اسحاق بن نوح دره سافرت حج وارد بغداد شد وازجماعت بسیاری
# ~~ازاهل علم حدیث مثل محمدبن حمدویه مروزی وعید الله بن محمدبن یعقوب
# ~~معلم وحامدبن بلال و دیگران روایت حدیث مینمود و هکذا جماعتی از
# ~~اهل علم وحدیث مثل ابوالقاسم ازهری وحسین بن محداخوالخلال
# ~~و دیگران از این خطیب جلیل روایت حدیث مینمودند آنگاه این
# ~~حدیث شریف را ازلفظ اسحاق بن نوح بدینطریق روایت نموده
# حدیث شریف درفضیلت تواضع)
# اخیرنا الازهری ، حدثنا اسحاق بن محمد بن حمدان قدم حاجا
# ~~حدثنا الوزیر ابوالفضل محمدبن احمد بن عبدالله بن عبدالمجید السلمی،
# ~~حدثنا احمدبن روح بن حاتم ابوالحسن، حدثنا سوید بن نصر ، اخبرنا
# ~~نوح بن ابی مریم عن ابن جریح عن عطاء ، عن ابن عباس ، قال قال رسول
# ~~الله ms175 صلی الله علیه وسلم : من التواضع ان یشرب الرجل من سؤراخیه
~~PageV01P235
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0247.png)

# ~~وهن شرب من سؤراخیه رفعت له سبعون درجة و محیت عنه سبعون
# ~~خطیئة وکتب له سبعون حسنة)
# آنگاه گوید حافظ بخاری ابوعبداله الفنجار مارا خبرداد که اسحاق
# ~~بن نوح خطیب روز جمعه غره ذی قعده سال 395 هجری دربخارا از
# ~~دنیارفت عفی اللهعنه واما بخاری که مولد ومنشاء ومدفن این خطهب
# ~~بزر گ است مدینه ایست معروف و در السنه و افواه موصوف از بلاد
# ~~اسلام است وشهریست با نظام ، لفظ بخاری بمعنی دارالعلم است و در
# ~~کشور توران وبلاد ماوراء النهر بزرگتر از آنجاشهری نیست قرب شصت
# ~~هزار خانه در اوست و نواحی معموره و قرای مشهوره مضافات اوست،
# ~~طوایف مختلف در آن شهر سکنی دارند غالبا حنفی مذهب وقرب ده هزار
# ~~خانه شیعه در آن در کمال تقیه اند ، مدارس و مساجد و خوانق در آن
# ~~شهر بسیار و عمارات دلگشای بیشمارا، عموما سفید چهره و از متاع
# ~~حسن با بهره، نان بازازش ممتاز و فواکه سرد سیرش بامتیاز و عموما
# ~~غریب نواز ، جمعی کثیر از علماء وعرفاء وشعراء و امراء از آنجا بر
# ~~خواسته و بزیور علم وکمال و وجد و حال و جاه وجلال آراسته کافه
# ~~هردم بخارا خالی از ادراک نباشند اما بغایت متعصب و اهل عناد باشند
# ~~محمدبن داود بخاری گفته :
# # باء بخاری فاعلمن زائده %~% والالف الوسطی بلا فائده
# فهی خری محض و سکانها %~% کالطیر فی اقفاصها راکده
# و ابو احمد کاتب گفته بنقل یاقوت درمعجم
# فقحة الدینا بخاریو لنا فیها اقتحام
# لیتها تفسو بنا آلانفقن طال المقام
# والفقحة حلقة الدبر او واسعها . والسلام PageV01P236
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0248.png)

### | 237-
# ~~- « سلطان العلماء و امام الخطباء آقا اسدالله امام»
# «ابن آفا عبدالله بن آقامحمد جعفر بن آقا محمد باقر »
# «المروج البهبهانی اعلی الله مقامه»
# یکی ازمشاهیر ادباء ونحاریر خطباء نیمه اول قرن 14هجرتست
# ~~فوت اینعالم کامل در 24 ذی قعده 1324 در کرمانشاهان اتفاق افتاده
# ~~ودر ms176 مقبره معروفه سرقبرآقای کرمانشاه جنب پدر وجد خود مدفون
# ~~گردید، ترجمه اوراسید جلیل السید محسن العاملی الشامی در اعیان
# ~~الشیعه بتفصیل ذکر فرموده واورا بدین القاب ستوده : کان عالمأ فاضلا
# ~~خطیبا بلیغا » یعنی آن بزرگوار عالمی بود در منتها درجه فضیلت و
# ~~بعد از پدر منصب امام جمعه کرمانشاه بوی منتقل گردیدو منصب امامت
# ~~را با سجیه سخاوت تا آخرعمر عهده دار بود، کتابخانه اودر کرمانشاه
# ~~اهمیت و عظمتی بسزا داشت و دارای سه هزار مجلد کتابهای نفیس
# ~~بود از خطوط بزرگان علماء و خطاطین معروفین و تذهیبات گرانبها
# ~~که از زمان مروج بهبهانی تا آن زمان جمع شده بود هزار افسوس که
# ~~کتابخانه با آن عظمت و اهمیت دهم ماه شوال 1252 ه در اثر بی
# ~~مبالاتی گرفتار حریق شد و بطوری این کتابخانه معظم سوخت که یک
# ~~جلد از آن باقی نماند (نعوذ بالله من التهاون بالکتب المقدسه الدینیه
# # و السلام). %~% 4
# 71_ «شیخ الفضلاء الکاملین وازهد المعاصرین، الشیخ»
# « اسد الله المعروف بامین الواعظین بن الشیخ »
# « ابوالقاسم بن محمد باقر بن عبدالرضا بن»
# ««شمس الدین الانصاری طاب ثراه»
# از فضلاء علماء عاملین وکبرآء وعاظ ومحدثین و عظماء معاصرین PageV01P237
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0249.png)

# ~~است بطوری که ملاحظه میشود شمس الدین محمد هم جد اعلای امین
# ~~الواعظین وهم جد اعلای شیخ بزر کوارجلیل مجدد شیخ مرتضی انصاری
# ~~طاب ثراه است ، شیخ ابوالقاسم پدرحاجی امین که در1280ه فوت شده
# ~~و در وادی السلام مدفو است یکی از معاریف تلامذه محقق
# ~~انصاریست- تولدحاجی امین سال1270ه در شوشتربوده و پس از آنکه
# ~~علوم معموله را ازاساتید عصرفرا گرفت برای هدایت و ارشاد مردم پا
# ~~بمنبر وعظ نهاد و به بیانات کافیه و نصایح شافیه ا نهاراهدایت فرمود ،
# ~~اوایل قرن چهارده ازشوشتر بطهران آمد ورحل اقامت افکند ومردم
# ~~طهران را باو علاقه کاملی بودودرسال 1352 ه برحمت ایزدی واصل
# ~~گردید، سید سند معاصر السید محسن العاملی الشامی ادام الله ظله السامی
~~در
# ~~اعیان الشیعه در ترجمه او ms177 فرموده کان عالما واعظا جلیلا کثیر التصانیف
# ~~ومن مؤلفاته کتاب اصطلاح العلوم.
# نگارنده گوید این شیخ جلیل مثل سایر فاهیل خود تا آخرعمر
# ~~لسانا وقلما و قدما آنیاز نصرت دین غافل نبود واین است شیوه مرضیه
# ~~غالب انصاریها وقتی از اوقات این بنده در تهران خدمت حاجی امین
# ~~رسیده اولا تمام آیات امانت وصدق وصفا و وفا و بزر گواری را درجبهه
# ~~آن مرحوم نوشته دیدم و تانیا قرب پانزده جلد کتاب بزرگ از کتب
# ~~عزیز الوجود که آن مرحوم بخط خود نوشته بود همه را زیات کرده
# ~~و از برکت عمر او تعجب کردم وثالثا مؤلفات بسیار آن بزرگوار که
# ~~همه در مقام خود نفیس بود زیازت کرده و اسامی انها از اینقراراست:
# اول - اصطلاح العلوم در فنون عدیده علمیه و در مقام خود بی
# ~~نظیر است .
# دوم - اخبار الخلفاء که کتاب کوچکی است ولی فوائد آن بسیار PageV01P238
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0250.png)

### | 239
# ~~وهشتمل بر یکهزاروپانصد بیت است .
# سوم- حدائق الادب در نوادرعرب که دوجلداست ومر حومحاجی
# ~~امین نیاکان خود را تاجابر و از جابر تا قیدار بن اسمعیل بن ابراهیم
# ~~سلام الله علیهم در جلد اول معین نموده وشرح حال بعضی ازبزرگان
# ~~اجداد خود و تاریخ فوت ومحل دفن آنها را مرقوم داشته فشکر الله
# ~~سعیه واحسن یوم الجزاء رعیه
### | 4
# 72 - الشیخ ابوالفتوح متتجب الدین، اسعد بن ابی الفضائل»
# ه محمود بن خلف العحلی الاصفهانی الفقیه)
# « الشافعی الواعظ»
# ازاعاظم فقهاء واکابر فضلاه قرن شش هجرت است، بعلم وزهد موصوف
# ~~است وبعبادت وپرهیز کاری و قناعت معروف ، در حالات او نوشته اند :
# لایاکل الا من کسب یده و کان یورق ویبیع مایتقوت به ، یعنی
# ~~این فقیه عظیم الشأن با آن مقام فضل و فقاهت از دست رنج خود که
# ~~صحافی بود اعاشهمی نمود - در بدو امر دراصفهان خدمت مخدرهعالمه
# ~~معروفه ام ابراهیم فاطمه جوزدانیه (1) وخدمت حافظ ابوالقاسم اسمعیل
# ~~بن محمد بن الفضل و غانم بن عبدالحمید جلودی و دیکران تلمذ نموده ms178
# ~~درسال 557ه روانه بغداد گردیده و خدمت ابوالفتح محمد بن عبد الباقی
# ~~معروف باین نبطی و دیگران تلمذ نموده و ازمجلس آنها استفادههای
# ~~علمی بسیار نموده وباز باصفهان مراجعت کرده و با یکعالم تبحر و
# ~~مهارت مذهب شافعی راترویج ومردم اصفهانرا بمواعظ ونصایح وکلمات
~~PageV01P239
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0251.png)

# ~~شیرین وجملات دلنشین خود بهرهمند میساخت و باندک زمانی مشهور
# ~~و نامش در السنه و افواه به نیکوئی مدکور .
# مصنفاتی که در کتب تراجم برای این واعظ کامل نوشته اند :
# اول - شرح مشکلات وجیز و وسیط غزالی .
# دوم - تتمة التتمة ابوسعد متولی که اعتماد مردم اصفهان در آن
# ~~زمان در قتوی بآن کتاب بوده.
# وفات این واعظ کامل بنقل صاحب وفیات الاعیان شب 22 صفر
# ~~600ه در اصفهان اتفاق افتاده و همانجا مدفون گردیده و سید جلیل
# ~~صاحب روضات در ذیل ترجمه فرموده . وکان هذا الشیخ من کبار
# ~~مشایخ الصوفیه واجلاء رؤسائهم المشتهر قبره الی آلان فی دارالسلطنه
# ~~اصفهان شهید سعیدمرحوم قاضی نورالله شوشتری نورالله مرقده درمجالس
# ~~المؤمنین ذیل ترجمه شیخ ابوالفتوح شیعی رازی میفرماید - از بعضی
# ~~ثقات شنیده شد که قبر شریفش در اصفهان واقع است، نگارنده گوید
# ~~منشاء این استماع شبهه ایست که در زمان صاحب مجالس میانمردم
# ~~اصفهان بوده زیرا قبر ابوالفتوح شیعی رازی خزاعی محققا در جوار
# ~~حضرت عبدالعظیم حسنن واقع است م چنانحه مرحوم ابن حمزه علیه-
# ~~الرحمه در کتاب ایجاز المطالب فی ابراز المذاهب گفته در شهر ری
# ~~حاضر بودم که شیخ ابوالفتوح رازی صاحب تفسیر رحمه اللهتع بموجب
# ~~وصیتش در مرقد امامزاده واجب التعظیم حضرت عبد العظیم حسنی علیه
# ~~السلام مدفون گشت پس بقصد حج متوجه مکه معظمه شدم ودروقت
# ~~باز گشتن گذارم به اصفهان و محله جنبلان(1) وبعضی محلات دیگر آن
~~PageV01P240
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0252.png)

### | -241-
# ~~شهر افتاده دیدم بقدر یکه مردم آن دیار بزیارت شیخ ابوالفتوح عجلی
~~شافعی
# ~~اصفهانی و حافظ ابونعیم که پدر استاد اوست و شیخ یوسف بناء که
# ~~جد شیخ ابونعیم است و شیخ علی بن ms179 سهل و امثال ایشان که سنی واز
# ~~مشایخ صوفیه بوده اند میرفتند که شیعه ری و نواحیش هزار یک آن
# ~~بزیارت امامزاده واجب التعظیم حضرت عبد العظیم نمیرفتند
# در حدیقة الشیعه منسوب به محقق اردبیلی رحمه الله تعالی مسطور .
# ~~است که مرا گذار به اصفهان افتاد دیدم مردم آن شهر شیخ ابوالفتوح عجلی
# ~~شافعی راشیخ ابوالفتوح رازی کرده بودند و باین بهانه بعادت پدران خود
# ~~قبر آن سنی صوفی را زیارت میکردند و از اینجا ظاهر شد آنحه را
# ~~که صاحب مجالس اعلی الله مقامه استماع نمود، (که قبر شیخ ابوالفتوح
# ~~رازی در اصفهان واقع است) بنای آن بر این است که بشیخ ابوالفتوح
# ~~عجلی اصفهانی صاحب این ترجمه اشتباه شده والله اعلم
### | 
# 7 - « الشیخ الفقیه الواعظ الدین  اسفندیار ابن ابی »
# « الخیر السیری المعروف بالشیخ صائن رحمه »
### | «الله تعالی »
# از قدماء حفاظ و عظماء وعاظ است ، شیخ اجل منتجب الدین
# ~~در ترجمه اوفرموده « انه فقیه دین ، علامه بحائه السید محسن العاملی
# ~~الشامی در اعیان ترجمه اورا از لسان المیزان نقل نموده و در شرح
# ~~حال اوچنین فرموده ، اسفندیار بن موفق بن محمد بن یحیی ابوالفضل
~~PageV01P241
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0253.png)

# ~~الواعظ رحمه الله خدمت ابوالفتح بن فتح بن البطی ومحمد بن سلیمان
# ~~و روح بناحمد تلمذ کردو از انها روایت حدیث نمود ، جمیع روایات
# ~~خودرابر ابوالفتح بنزریق قرائت کرد ، عربیت را متقن ساخت ومتولی
# ~~دیوان رسائل گردید ، جمعی از اکابر خدمت او تلمذ کرده و از او
# ~~روایت حدیت نموده که از حمله آنها عالمان معروفان دبیتی و ابن
# ~~النجارمیباشند، اسفندیار در ادبیات فوق العاده توانا و با آنکه خود
# ~~شیعه بود فقه شافعی را تدریس مینمود .
# اسفندیار بزر گواری بود در کمال تواضع، شب و روز سر گرم
# ~~تلاوت قرآن بود وبند گییزدان، ابن جوزی از بعضی عدول بغداد که
# ~~بمجلس وعظ اسفندیار مرقوم در کوفه حاضر بوده حکایت کرده که
# ~~چون در غدیر خم حضرت رسول صلی الله علیه و آله ms180 در حق علی علیه
# ~~السلام فرمودب
# من کنت مولاه فهذا علی مولاه - رنگهای صورت بعضی حضار متغیر
# ~~گردید و این آیه نازل شد
# فلما رأوه زلفة سیئت وجوه الذین کفرواء آنگاه میگوید این
# ~~تفسیر دلالت میکند بر غلواسفندیار در تشیع
# ابن بابویه رضی الله عنه در ترجمه اینواعظ کامل فرموده
# کان فقیها دینا صالحأ ولقبه صائن الدین
### | 4
# ~~7- « السید الواعظ الحلیل اسمعیل بن ابراهیم الموسوی»
# «الشیرازی التهرانی رحمه الله تعالی»
# از بزرگان اهل منبر قرن سیزدهم هجرتست این سید جلیل پس
# ~~ز آنکه در شیراز تحصیلات خود را تکمیل نمود برای هدایت وارشاد
~~PageV01P242
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0254.png)

### | 243-
# ~~خلایق پا بمنبر وعظ گذارده و مدتی در شیراز و نواحی آن شهر
# ~~جنت طراز مردم از بیانات جذاب او فیضهابرده و استفادهها کرده آنگاه به
# ~~تهران رحل اقامت افکنده مردم دار الخلافه بمواعظ شافیه ونصایح
# ~~کافیه این سید جلیل رغبت نموده و بامیل تمام از منابر او استقبال
# ~~کرده وتاآخرعمر بارشاد و هدایت مردم تهران مشغول بوده طاب الله
# ~~ثراه و حعل الجنة مثواه - سلسله بزرگی از سادات سعادت شعار از
# ~~اولاد و احفاد این بزرگوار در سراسر ایران در تهران و همدان و
# ~~کرمانشاهان و قزوین و خراسان و سایر بلاد پرا کنده اند و همه معروفند
# ~~بسادات شیرازی و از جمله بزرگان آنهاست عالم کامل جلیل السید
# ~~رضا فرزند سید اسمعیل و او مؤلف کتاب انوار الرضویه است درشرح
# ~~مختصر نافع فقه که سال 1287 ه مجلد عبادات آن که از طهارت تا
# ~~اعتکاف است بنام شرح رضوی در تهران طبع گردیده ولی افسوس بس
# ~~مغلوط است قابل انتفاع نیست فوت این سید جلیل سال 1302 ه در
# ~~تهران اتفاق افتاده .
# نگارنده گوید اسامی بعضی اکابر این سلسله علیه دراین کتاب
# ~~خلد مآب خالد و مخلد است و بموقع خود اشاره خواهد شد والله
# ~~المستعان.
# 75-» السید العالم الواعظ الصالح ، الامیر اسمعیل بن»
# «رالامیرابوصالح الاصفهانی بن الامیرعبد الرزاق بن السید»
# «محمد بن السید ms181 ابوالمعالی اعلی الله مقامه»
# این سید جلیل بزرگوار از اکابر علماء عاملین و اعاظم وعاظ
# ~~و محدثین اواخر قرن یازده و اوائل قرن دوازده هجرت و ازسادات
~~PageV01P243
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0255.png)

### | 1224
# ~~اعرجی اصفهان است و بیان بنده نگارنده از شرح علو حسب وسمونسب
# ~~این سلسله علیه عاجز و ناتوان ، میان سید ابوالمعالی که جد صاحب
# ~~ترجمه است و عبیدالله اعرج (1) بیست وشش یدرفاصله است و بسیاری
# ~~آنها از بزرگان علماء وسترکان فضلاء اعصار محسوبند
# هیر اسمعیل صاحب ترجمه مادامزند گانی بنشر علوم و بسط معارف
# ~~و هدایت وارشاد خلایق مشغول وهمه روزه در جامع صفوی اصفهان
# ~~منبر میرفته و مردم را موعظه میفرموده و مردم اصفهان با کمال ارادت
# ~~بذات ملکوتی الصفات آن سید عالی نسب پای منبر او جمع میشدندو
# ~~مواعظ شافیه و نصایح کافیه اورا چون در آویزه گوش خویش مینمودند
# ~~فرزندان و اخلاف این سید جلیل نیزهمگان ازبزرگان و اشراف اصفهان
# ~~بوده اند .
# ~~شاخ گل هرجا که میروید گل است
# خم می هر جا که میجوشد مل است
# یکی از فرزندان امیر اسمعیل سید جلیل میر محمد باقر است PageV01P244
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0256.png)

# ~~واوازاعیان علماء اصفهان است واورا دو پسر بوده : اول میر محمد صادق که
# ~~از بس بزر کوار و با اهمیت بوده اولاد او و برادر زاده های او را بدو
# ~~نسبت داده و همه را سادات میر محمد صادقی میکویند و یک سلسله
# ~~از سایرسادات مختاری اینجا منفصل گردیده(1) پسر دوم میر محمد باقررا
# ~~نام میر سید علی بوده و او هم از اکابر علماء اصفهان بشمار است
# ~~ومخصوصا فرزند او که سید جلیل مرحوم میر سید حسن مدرس باشد
# ~~ازمشاهیرفقهاء واصولیین و نحاریر علماء محققین است طلاب علوم از
# ~~بلاد بعیده شدر حال برای مجلس درس او مینموده اند و در تدریس
# ~~عنوانی بس عالی بهمرسانید تا آنجا که بمدرس مطلق ملقب و مشهور
# ~~گردید بعد از آنکه این لقب در اصفهان مخصوص سادات خواتون
# ~~آبادیها ms182 بودوتاکنون جماعتی از این سلسلمه بذین لقب معروف بلکه آنرا
# ~~نام خانوادگی خود قرار داده و بعضی دیگر همان میر محمد صادقی
# ~~را اتخاد نموده اند و سید جلیل صاحب روضات در صفحه 182 کتاب
# ~~خود شرح مفصلی در ترجمه آن بزر گواربیان فرموده که بعضی عباراتش
# ~~این استة کان رحمه الله حسن الاسم والرسم والاخلاق جید الخلق
~~PageV01P245
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0257.png)

# ~~والاعراق لم ارفی قدسیة الذات ثانیه ولافی ملکیة الصفات من یدانیه -
# ولادت آقا میر سید حسن سال1210 وفاتش سال 1273 هجری
# ~~است قبرش در بقعه مخصوص مسجد رحیم خان واقعه در محله نواصفهان
# ~~و دیگر از بزرگان این سلسله علیه است - سید جلیل اواه آقای آقا
# ~~سید عبدالله معروف به ثقة الاسلام که امروز درة التاج این سلسله جلیله
# ~~است و ایشان فرزند مرحوم آقا سید محسن بن میر محمد باقرند
# ~~و میرمحمد باقر برادر مرحوم آقامیر سیدحسن است - نگارنده روزی
# ~~از جناب تقةالاسلام شرح حال و تألیفات امیر اسماعیل صاحب ترجمه
# ~~راسئوال کرده ایشان فرمودندحاشیه بر سیوطی و نیز حاشیه بر بعضی
# ~~مجلدات بحار الانوار نوشته و دیگر چیزی از او در دست نیست
# ~~والسلام.
### | 
# ~~76- « الامام الزاهد الحافظ ، شیخ القضاة ابوعلی اسمعیل»
# «ابن احمد ابن الحسین البیهقی الواعظ»
# از اکابر فقهای بارعون و امایل خطباء متورعین و افاضل وعاظ
# ~~کاملین قرن پنجم هجرتست، ترجمه این واعظ جلیل را سبکی درطبقات
# ~~الشافعیه ، علامه ابن وردی در تتمةالمختصر ، عبد الغافر نیشابوری در
# ~~ذیل متفقا بدین مضمون نقل کرده - ابوعلی اسمعیل بن احمد واعظسل
# ~~428 ه در خسرو گرد بدنیا آمده و چون برشد و تمیز رسید خدمت
# ~~پدر بزر گوارش امام حافظ ابوبکر بیهقی مشغول تحصیل علوم ادبیه و
# ~~فنون فقهیه گردید علم حدیث را از حفص بن مسرور وابو عثمان الصابونی
# ~~و عبدالغافر بن محمد الفارسی وغیر هم فرا گرفت ودر اندک مدتی
# ~~امام عصر وفقیه وقت و محدث زمان خود گردید وجماعتی از ائمه PageV01P246
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0258.png)

### | 247
# ~~حدیث مثل ms183 ابوالقاسم سمرقندی و اسمعیل ابن ابی سعد الصوفی وغیرهما
# ~~خدمت او تلمذ کرده و از او روایت حدیث نمودند (1) خلاصه آنکه
# ~~این واعظ کامل از اساتید عصر حدیث ها شنید و مرویات خود را در
# ~~کمال تنقیح بتلامذه خود شنوانید مسافرتها کرد مدتی در خوازرم ماند
# ~~و برای طلاب بمذهب شافعی تدریس میکرد ، متولی امر خطابه و وعظ
# ~~گردید ومردم را بمواعظ او میلی وافر و رغبتی زائد الوصف بود
# ~~و مطابق مذهب شافعی درتمام ماوراء جیحون بقضاء مشغول بودوبعد از آن
# ~~رو ببلخ کرد ومدتی باکمال قدرت در بلخ مذهب شافعی را ترویج کرد
# ~~آنگاه بعد از سه سال مسافرت مراجعت به بیهق کرده و با یک عالم
# ~~تبحر و تبرز بوعظ و خطابه و تدریس مشغول گردید و بالاخره درماه
# ~~جمادی الاخر 507ه ازدنیا برفت و پهلوی قبر پدر خود امام بیهقی
# ~~مدفون گردید «عفی الله تعالی عنه ، ترجمه بیهق عما قریب ذکر
# ~~خواهد شد
# 7- ««العالم الحلیل والواعظ النببل هولی اسمقیل الواعظ»
# «البروجردی رحمه الله تعالی
# از بزرگان علماء و سترکان وعاظ قرن دوازدهم هجرتست و در
# ~~بروجرد منابروعطیه او اهمیت زیادی داشته شرح حال اورا سید جلیل
# ~~عبدالله بن نورالدین بن السید نعمت الله جزائری طاب ثراه دراجازه کبیره
# ~~معروفه ذکر فرموده واورابدین عبارت ستوده «کان عالما صالحا ورعآزاهدا
~~PageV01P247
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0259.png)

### | 248
# ~~قانعا امام الجماعة واعظا رأیته فی بروجرد مرارأ وتفاوضنا فی بعض
# ~~المسائل وکان له میل الی تصفیة الباطن والاصغاء الی خرافات الصوفیه
# ~~واشتد ذلک به اخیرا فتغیرت احواله.
# یعنی مولی اسمعیل بروجردی عالمی بود در کمال پارسائی که ازدنیا
# ~~و زخارف دنیا کاملا چشم پوشیده ، امام جماعتی بود در کمال قناعت و
# ~~پرهیز کاری ، واعظی بود شیرین ربان و نیکو بیان چند مرتبه او را
# ~~در بروجرد ملاقات کردم و در بعضی مسائل با او مذاکره نمودم و او
# ~~مشغول تصفیه باطن خود بود ومیل زیادی بسخنان صوفیه داشت واین میل
# ~~روز بروز شدیدتر میشد ms184 تا آنکه یک مرتبه حالات او را دگر گون
# ~~ساخت - هولی عبدالنبی قزوینی رحمة الله علیه درتکمله امل آلامل
# ~~فرموده :
# مولانا اسمعیل البروجردی کان عالما فاضلا بارعا فی التحقیق لکن
# ~~اضله رجل من الصوفیه - اینواعظ کامل در حدود 1160 هجری در
# ~~بروجرد برحمت حق واصل و همانجا مدفون کردید رحمه الله تعالی
### | 24
# ~~78- « الخطیب الادیب - اسمعیل بن حامد خادم قبة الصفا»
# « بالنحف الاشرف رحمه الله تعالی »
# ازاکابرخطباء واعاظم ادباء قرن دوازدهم هجرتست ، علامه بحاثه
# ~~السید محسن العاملی الشامی ادام الله ظله السامی .
# ترجمه این خطیب جلیل را در اعیان الشیعه نقل فرموده واو
# ~~را بدین عبارت ستوده:
# ~~مدیحه و نسیبه ، این جملات دلالت دارد بر اینکه اسمعیل مزبور
# ~~در وعظ و خطابه و هم چنین در تلفیق کلمات موزون کمال قدرت PageV01P248
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0260.png)

# ~~وتوانائی راداشته و این دو بیت از اشعار اوست :
# # لما اراق دمی و سلن دموعه %~% قالو الرزئی فی الخدود ازالها
# # لا تحسبوا لی رحمة یبکی فذی %~% نفسی علی سیف اللحاظ اسالها
# وقتی یکی از دندان های او کنده شد و موهای عارض او سفید
# ~~شده بوذلذا مضمون حال خودرا در این قطعه سروده :
# لله مسک شبیبتی زهنا %~% کان التصابی فیه من فنی
# هذلاح کافور المشیب به %~% قد ضاع مسک شبیبتی منی
# فطفقت ابکی عصره اسفا %~% و قلعت من طمع الصباسنی
# خلاصه این خطیب بلیغ تا آخر عمر در نجف اشرف مشغول
# ~~هدایت گمراهان و ازشاد مردمان و در قبة الصفا بانجام وظیفه وخدمت
# ~~اشتغال داشت تاریخ فوت او صحیحا معلوم نیست وتا سال 1218 ه
# ~~مسلم حیات داشته و پس از آن تاریخ رحلت نموده زیرا در تاریخفوق
# ~~پسری محمد نام برای او متولد گردیده و او تاریخ ولادت را در قطعهآ
# ~~که ذیلا نوشته میشود حفظ نموده :
# # کمل السرور وساعد الدهر %~% و زها بروض مآ ربی الزهر
# # بمجیئی مولود بغرته %~% یتوسم الا قبال و البشر
# # هذا هلال السعد لاح لنا %~% دامت لیالی سعده الغر
# # اذ جاء ms185 فی تاریخ مولده %~% بمحمد یحیی لنا ذکر (1218)
# و پوشیده نماند که این اسمعیل غیر از اسمعیل فارسی نجفی
# ~~ملقب بدراویش متوفای سال 1335 میباشد که اوهم خادم قبة الصفابوده
# ~~زیرا عسر صاحب ترجمه مقدم بر عصر اوست، قبة الصفا محلی است
# ~~چسبیده بسور نجف و مقام حضرت امیر المؤمنین علی علیه السلام
~~PageV01P249
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0261.png)

# 79_ «حسان الزمان، سحبان الاوان، مولانا اسمعیا حقی»
# « صاحب تفسیر روح البیان »
# این عالم جلیل یکی از اعیان وعاظ کاملین و کملین مفسرین
# ~~و محدثین بارعین است، در دقایق وعظ و خطابه وحید اعصار و در
# ~~حقایق تفسیر قرآن مجید فرید امصار، معانی بدیعه که ازهرسطر وهر
# ~~شطر تفسیر روح البیان مشهود است شاهد فضل و دانش و علم وبینش
# ~~و ادب نویسندهآ نست ، پس ازفرا گرفتن علوم رسمیه دست طلب دامن
# ~~گیر این واعظ کامل گودیده و بعلوم باطن گرویده ویا بدایره تحقیق
# ~~نهاده و در قسطنطنیه که وطن اوست دست ارادت بشیخ عارف کامل
# ~~قطب الزمان شیع عثمان داده وحلقه بند گی اورا آویزه گوش خودقرار
# ~~داده پس از هت زمانی باشاره و ارشاد مرشد خود در اوائل قرن
# ~~دواز دهم هجرت بمدینه برسه یا بروسا هجرت نموده و ان مدینه در
# ~~سه منزلی اسلامبول واقع است وآنرا برج الاولیاء گویند بجهتزیادتی
# ~~اهل ذوق و عرفان که در آنجا هستند و صاحب ترجمه مدت مدیدی
# ~~علمعلم وموعظه ونصیحت را در میان اهالی آن بلد بر افراشته (1)
~~PageV01P250
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0262.png)

### | 1510-
# ~~و تفسیرخودرا در آن محل نگاشته و الحق والانصاف خوب یاد گاری
# ~~از خود در صفحه روزگار گذاشته .
# نگارنده گوید مرحوم عارف ربانی حاجی زین العابدین شیروانی
# ~~حکایت غریبی راجع بشهر بروسایا بروسه دربستان السیاحه نقل فرموده
# ~~دوست داشتم عین عبارت را در اینجا ثبت نمایم (وفیها عبرة لمن
# ~~اعتبر) میکوید روزی گدائی بی سروپائی از جور افلاس محزون ودلش
# ~~از ستم بیچیزی پرخون در هوای غازی جان داده و در تمنای پشیزی
# ~~سر بصحرا نهاده ms186 باخاطر یر شور بقدر فرسخی از شهر دور و با انبوه
# ~~اندوه بدامن کوه رفته و روی بآفتاب گوشه گرفته بنیاد قتل شپش نمود
# ~~وگفت الحال قلع دشمن خانگی لازم وقمع جورخصم درونی از لوازماست
# ~~همینکه شیش نخستین را بر زمین نهاده و کشت ناگاه یکبار آن قطعه
# ~~زمین فروریخت و گرد وغبار از هرطرف برخواست آن فقیر از مشاهده
# ~~این امر عجیب مدهوش گردید و چون بهوش آمد دید در مقامی افتاده
# ~~که چندین خم خسروانی نهاده پر از زر و جواهر پس بقدر مقدور از
# ~~آن برداشت وقدم بشهر گذاشته حاکم را اعلام نمود حاکم آن دفاین راضبط
# ~~فرموده و بر رأی عالم آرای قیصری معروض داشت بعد از تجس و
# ~~تحقیق معلوم گشت که طلسمیبوده وحکیمی بقتل شیش طلسم او نموده
# ~~یعنی هر گاه ر بالا و محل مخصوص او شیش کشته شودطلسم شکسته
# ~~گردد و گنج بیرنج بدست آید :
# دولت آنست که بی خون دل آید بکنار
# ورنه باسعی وعمل باغ جنان اینهمه نیست- والسلام PageV01P251
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0263.png)

# ~~ه * الشهاب الثاقب، میرزا اسمعیل ابن العسین الواعظ »
# والتبریزی المشهدی المعروف بالتائب »
# سلممه الله تعالی »
# از اکابر شعراء بارعین و کملین وعاظ معاصرین است ، قریب چهل سال
# ~~است با کمال زهد و درستی وراستی درجوارقبر امام هشتمین (ع) مشغول
# ~~نصرت وترویجدین است - آن جناب اصلا از مردم تبریز ، جام وجودش
# ~~از ذوق وعرفان لبریز ومجالست با او فوق العاده طرب انگیر ، حق
# ~~گوست وحقیقت جو، واعظی است زهد شعار - شاعریست شرعمدار ،
# ~~نه او را با گل و بلبل و می و معشوق و زلف و خال کازی -
# ~~و نه درسروردن اشعار جز نصرت دین ویرا شعاری، افکارش صائب
# ~~اشعارش در رد شیاطین عصر چون شهاب ثاقب، تخلص شعری او
# ~~تائب ، ایده الله بحق امام الغائب ، سن این واعظ کامل قریب هشتاد ،
# ~~درجمیع فنون شعر توانا و استاد، تألیفات و آثارش نظما و نثرا زیاد
# ~~از جمله ایرج نامه ، تربیت نامه ms187 و تخصیص نامه وجبرئیل نامه و
# ~~خشخاش نامه ، و کسروی نامه وغیر ها و فقه الله بالنبی وآله الامجاد
# ~~و چون بنای این کتاب بر اختصار است از تمام اشعار این شاعر ماهر
# ~~فقط بذکر چند رباعی که در التجاء به حضرت رضا علیه السلام گفته
# ~~اکتفا می شود:
# ~~ای دل شه طوس در جهان باب هدی است
# خاک در او ملاذهر شاه و گداست
# ~~تعداد رضا هزار و یک باشد و او
### | مجلای اتم جمله اسماء خداست
### | اوله ایضا
# ~~ای دل حرم رضا حریم شاهستکاخ شرف وسپهر عزوجاه است PageV01P252
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0264.png)

### | 253
# ~~حق کرده تجلی از در و دیوارش  هرسو نگری فثم وجه الله است
### | وله ایضا
# # شاها من رانده در پناه تو شدم %~% چون دعبل دل خسته براه توشدم
# # او مست شراب و روسفید درتو %~% من می نچشیده رو سیاء تو شدم
### | وله ایضا
# ~~من نا بینا ز بهز دید آمده ام   لرزان لرزان چو برگ بید آمده ام
# ~~نومید زخویش وازتو امیددراز بکرفته سراغ وبا امید آمد ام
### | وله ایضا
# ~~گر جان طلبی بکوی جانانه بیا  از عقل برون شو و چو دیوانه ب
# ~~شمع رخ دوست درخراسان سوزد ای سوخته دل بسان پروانه بیا
### | 4
# ~~81 - «الواعظ الجلیل، الشیخ اسمعیل ابن العالم العامل الحاج»
# ~~آقا رضای اصفهانی الکرباسی ادام الله ظله علی »
# ~~الرواسی ابن الغریق فی بحار رحمةربه الکریم»
# الحاج میرزا عبدالرحیم ابن الحاج محمد»
# « رضاابن العالم العلم، الفقیه الاعظم »
# رالحاج محمد ابراهیم الکرباسی»
### | نورالله مرقده»
# ~~خانواده حاجی کرباسی در اصفهان یکی از خانواده های مهمی
# ~~است کهاز بدو پیدایشش تا حال که دویست سال تمام میگذرد همیشه
# ~~یکی دو نفر از این فامیل محترم مشغول ترویج دین و نصرت شریعت
# ~~مطهره اسلام بوده اند - بیان بنده نگارنده از شرح ترویجات مرحوم
~~PageV01P253
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0265.png)

# ~~خاجی بزرگ قدس الله روحه عاجز است ، تاریخ حال حضرت شریغت
# ~~مدار ملاذ الاسلام آقای حاجی آقا رضای کرباسی دامت برکاته که ms188
# ~~پدر بزر گوار صاحب ترجمه است و فعلا مدتی است درخر اسان مشغول
# ~~هدایت و ارشادمردم آن سامان است درباب راء مهمله این کتاب مشروحا
# ~~ذکر خواهد شد و اما جناب شریعتمدار آقای حاجی شیخ اسمعیل وفقه
# ~~الله تعالی یکی ازفضلای وعاظ وکبرای معاصرین است حقیقتأمروج است
# ~~و بیانات منبری او مهیج - نگارنده موفقیت اینگونه عناصر صالحه
# ~~منبر را از در گاه حضرت رب العزه خواهان و هو الرؤف المنان
# 82- «العالم العلم الفقیه والسید الواعظ النبیه، »
# «المحقق الاواه - السید اسمعیل بن السید عبدالله،»
# « البهبهانی التهرانی علیه رحمة الله 4
# این بزرگوار یکی از افاضل علماء ومجتهدین - و اماثل وعاظ و
# ~~محدثین قرن سیزدهم هجرتست، شرح حال و ترجمه احوال آن
# ~~جناب در مرآت البلدان ناصری و تذکره مآثر و آثار مشروحامذ کور
# ~~است مجمل آنکه جد آن بزر گوار مرحوم سید عبد الله بن علویعتیق
# ~~الحسین(ع) که مرقدش در بهبهان زیارتگاه خواص و عوام است درزمان
# ~~صفویه با مرحوم شیخ عبدالله سماحیجی معروف از بحرین به بهبهان
# ~~1مده و رحل اقامت افکنده، جماعتی از نسل اودر بهبهان باقی ماندند
# ~~سعادت السید المجتهد الجلیل سید اسمعیل اعلی الله مقامه آن جناب
# ~~مدتی در بلده بهبهان بمواعظ شافیه ونصایح کافیه مردم را هدایت فرموده
# ~~واز نور علم و دانش قلوب آ نها را منور و روشن نموده، دراواسطقرن
# ~~سیزده آن شاهباز علم و فضل ودانش قفس بهبهان را برای خود کوچک
~~PageV01P254
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0266.png)

# ~~دیده لذا بدار الخلافه تهران پرواز نموده و علم علم و موعظه را آنجا
# ~~کوبیده، مردم دار الخلافه چون مراتب فضل و اجتهاد وتقوی و سایر
# ~~ملکات آن بزرگواررا دیده کاملا از آن حضرت استقبال نموده وهمه
# ~~روز از مواعظ شیوا و نضایح زیبای آن نادره زمان هدایت گردیده و
# ~~فیض ها برده و بالاخوه آن بزرگوار در سال 1695هاز دار فنا رخت
# ~~بر بسته و روانه دار بقا گردیده مردم تهران با دلهای مقروح و چشم
# ~~های مجروح ms189 بعزا داری و سو گواری مشغول - مرحوم میرزا حینرعلی
# ~~مجدالادباء مرثیه سروده و تاریخ فوت آن جناب را بدین شعر معین نموده .
# بخواستم سنه فوتش از ثریا گفت
### | فقیه آل محمد بخلد کرد مکان
# و نیز مجدالادباء گفته.
# پای ناله در میان آورد و گفت
### | کوه علم و حلم پنهان شد به خاک
# بعداز آن مرحوم خلف رشیدش فریدزمان، وحید دوران عالم ربافی
# ~~علامه ثانی ، آقا سید عبدالله مجتهد بهبهانی ، بافاده وافاضه علوم
~~مشغول
# ~~و ملجاء وپناه مردم تهران گردید بلکه جمیع مردم ایران درشداید و
~~گرفتاریها
# ~~پناهنده بآن مرحوم میشدند و او در قضاء حوائج و اصلاح امور تامه
# ~~کمال جدیت وسعایت را داشت، عاقبت شب شنبه»9 ماه رجب سال 1328ه
# ~~بضرب گلوله دو نفر ناشناس شهید کردید طاب الله ثراه
# عالم ربانی ومحقق صمدانی حجة الاسلام والمسلمین حضرت آقای
# ~~میرسید محمد بهبهانی که امروز ملاد وملجاء ایرانیانست میوه این شجر
# # وفرزند این پدر است %~% متع الله المسلمین بطول بقائه PageV01P255
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0267.png)

# ~~- «الواعظ الکامل الحلبل، حاج ملااسمعیل ابن الحاج علی»
# اصفر السبزواری طاب ثراه»
# ازاکابروعاظومحد ثین قرن سیزده هجرتست، مرحوم اعتمادالسلطنه
# ~~در مطلع الشمس میگویدیکی از معاریف سبزوار که در عداد مشاهیر
# ~~اقطار واز فرط اشتهار مغبوط فضلای این روزگار است اشرف الحاج
# ~~والعمارحاجی ملااسمعیل واعظ میباشد که در طلاقت لسان و فصاحت
# ~~بیان و ادای معانی و حسن تبیان از نوادر اعصار بشمار می آید ، والد
# ~~خیر الحاج مشارالیه حاجی علی اصغر دولت آبادیست که از آن قریه تاشهر
# ~~سبزوار بیش از یکفرسخ نیست حرفه آن مرحوم تجارت و زراعت بود
# ~~ولد پاکیزه مولدش درسبزوار متولد شد وچون بسن رشد رسیدخدمت
# ~~فخرالحکماء والمتألهین حاجی ملا هادی سبزواری فصول حکمت الهی
# ~~بدید بیست سال در اصفهان به تتبع اخبار و نشر فضائل و مناقب ائمه
# ~~اطهار و ذکر مراثی ومصائب جناب خامس آل عبا علیه آلاف التحیة
# ~~والثناء گذزانید سالی بسیاحت فارس رفت ویکسال در آنجاتوقف کرد از
# ~~آنجا ms190 بزیارت کعبه معظمهوبیت الله مشرف گردید و پس از ادای مناسک
# ~~حج از راه نجد بعتبات عالیات آمد و بفیض تقبیل آن اماکن خلد بواطن
# ~~مستسعد گشت وسه سال در کر بلای معلی خدمت مرحوم آقا سید ابر اهیم
# ~~قزوینی که از اعلام علمای عاملین بود تحصیل فقه و اصول نمود از آن
# ~~یس عازم اصفهان شد و مرحوم فتحعلی خان ماکوئی یکسال او را در
# ~~کر مانشاهان نگاهداشت ودر آنجا قدم در دایره تاسل گذاشت سفری
# ~~که موکب منصور خسروانی اعلیحضرت شاهنشاه جم جاه ناصر الدین
# ~~شاه تشریف فرمای اصفهان گردید مرحوم میرزا تقیخان امیر نظام
# ~~مشار الیه را بآمدن طهران دعوت نمود بعضی حرفها در باره این
# ~~مرد گفتند جماعتی از روی غرض دانسته قبول نکردند بلکه رد کردند
~~PageV01P256
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0268.png)

# ~~زمرهآ مردد شدند و زبان حال حاج مشارالیه از قول ابن سینا این
# ~~رباعی را تکرارمیکرد .
# ~~کفرچومنی گزاف و آسان نبود   محکم تر از ایمان من ایمان نبود
# ~~دردهر چو من یکی و آنهم کافر   پس درهمه دهر یک مسلمان نبود
# اکنون که سال 1203 هجری میباشد قریب هشتاد سال عمر
# ~~دارد و در تبریز در ظل عنایت حضرت مستطاب شاهنشاه زاده اعظم
# ~~ولیعهد دولت علیه ایران بتألیف کتاب مجمع النورین وقت میگذراند
# ~~تألیف جلیله دیگر نیز نموده، آنجناب معزز ومحترم است و درموعظه و تقربر
# ~~عدیم النظیر و مسلم وچنین نماید که قرنها مثل و مانند او نیاید :
# بسنگ گوید و آن را چه موم نرم کند
### | تبارک الله از آن لطف منطق و گفتار
# نگارنده گوید آنچه از مؤلفات این واعظ کامل بطبع رسیده
# ~~و مطبوع خاص وعام گردیده از این قرار است :
# اول - مجمع النورین مشتمل بر یکصد وسه مجلس در احوال
# ~~حیواناتی که خداوند در کلام مجید خود نام برد، و چند مرتبه طبع
# ~~گردیده است .
# دوم . کتاب احوال ملائکه مشتمل بر چهل مجلس .
# سوم - کتاب تنبیه المفترین در احوال شیطان مشتمل بر ms191 چهل و
# ~~شش مجلس .
# چهارم - کتاب ید و منبر موسوم بخرج الایام مشتمل بر چهل و
# ~~هفت مجلس .
# پنجم - نوادر الاثار درجنت و نار مشتمل بر پنجاه و بنج مجلس PageV01P257
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0269.png)

### | 258_
# ~~ششم - جامع النورین در احوال انسان مشتمل بر چهل و
# ~~دو مجلس .
# ~~هفتم -- کتاب الطیور مشتمل بر بیست وشش مجلس .
# ~~هشتم - کتاب عدد السنه مشتمل بر سیصد مجلس .
# ~~و بالاخره این واعظ کامل در سن یکصد سالگی نزدیک بظهر
# ~~روزجمعه14ماه جمادی الاول سال 1312 ه برحمت ایزدی واصل کردین
# ~~قدس الله سره، تاریخ فوت آن مرحوم راروشن بدینمرثیه روشن ساختهٔ‌
# ~~در این سرای سه پنج و چهار پر اسیب
# کسی ندیده بجز رنج ومحنت و حرمان
# ~~به پیش تیر اجل نرم تر بود ز حریر
### | اگر ز آهن پوشد کسی به تن خفتان
# ~~بعمر هیچ کس اندر جهان نبود چه نوح
# بدان همه غم و اندوه ومحنت وطوفان
# ~~هزار افزون از عمر او گذشت و نماند
# هزار بار اگر دید او بهار و خزان
# ~~دریغ و درد از آن واعظی که در منبر
# گه مواعظ بودی مروج ایمان
# ~~به حاجیان همه تاج و بنام اسمعیل
# نطیر او ندهد هیچ کس بدهر نشان
# ~~به علم و دانش بی مثل بود و بیمانند
# بزهد و تقوی مانند بوذ رو سلمان
# ~~ز زندگانی دنیا دلش به تنگ آمد
# بسوی ملک بقا رفت و ملک جاویدان PageV01P258
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0270.png)

### | 25
# نوشت روشن تاریخ سال فوتش را
### | بصد هزار فسوس و بناله و افغان
# ده و دو بود فزون از هزار وسیصد سال
### | ز هجرت نبوی آن خلاصه امیکان
# به عشر دوم ماه جمادی الاول
### | نمود رحلت و اندر بهشت کرد هکان
# فرزند آن مرحوم یکی از افاضل اهل منبر مسمی به آقا محمد
# ~~حسین سلطان المحدثین و مصحح کتاب انسان است - اما سبزوار که
# ~~وطن اصلی این واعظ کامل است در سمت غربی نیشابور اتفاق افتاده و
# ~~اطمرافش گشاده - آبش گوارا هوایش ms192 خرم فوا که سردسیریش فراوان
# ~~حبوب و غلاتش ارزان، مشتمل است بنواحی معموره و قرای مشهوره
# ~~در قدیم الایام بسیار آباد بوده بنا بر استیلای مخالفین و مرور ایام رو
# ~~بخرابی نهاده در اوایل جلوس شاه عباس که ایران گرفتار اختلال فراوان
# ~~بود عبدالمؤمن خان اوزبک بر آنجا مسلط گردید و مردم آنجا راقتل
# ~~عام نمود اکنون قرب سه هزار خانه انجاست همگان شیعه مذهب و
# ~~پاکیزه مشرب :
# مدتی آن دیار دارالملک ملوک سربداران بوده و از ایشان 12
# ~~نفر امارت یافتندنخستین ایشان امیرعبدالرزاق خواجه فضل الله باشتینی
# ~~که در سال 738 ه خروج نموده و باشتین قریه ایست از قراء سبزوار
# ~~و آخر آنها خواحه علی مؤید بوده وشهید اول رحمة الله علیه لمعه
# ~~دمشقیه را بنام او تألیف فرموده ، خواجه علی سال 782 ه خدمت امیر
# ~~تیمور رسید و دولت سربدان منقرض گردید علت تسمیه این سلسله به
# ~~سربداران و تاریخ مشروح آنها بعدا ذکر خواهد شد .

PageV01P259

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0271.png)

# جمعی از علماء وعرفاء از آنجا ظهورنموده اند از جمله مولی کمال
# ~~الدین حسین متخلص بکاشفی صاحب تصانیف کئیره و مولانا محمد باقر
# ~~مؤلف کفایه و دخیره و مرحوم حاجی ملا هادی و صاحب ترجمه و
# ~~دیکران اعلی الله مقاماتهم
### | 2
# 884 - الشیخ الثقة الادیب والمورخ الخطیب اسمعیل بن علی»
# «بن آسمعیل بن یحیی بن بیان المعروف با بومحمد الخطبی»
# الزاعمده خطباء بارعین است و اجله فضلاء مورخین از جماعتی
# ~~از بزرگان علم مثلحارث بن ابی اسامه تعیمی ، ادریس بن جعفر الطیار
# ~~بشربن موسی الاسدی ، ابو شعیب بحرانی ، عبد الله بن احمد بن حنبل،
# ~~احمد بن علی الخزاز و دیگران تحدیث احادیث مینموده وهم چنین
# ~~جماعتی از بزرگان مانند دار قطنی معروف و ابن شاهین و ابراهیم
# ~~بن مخلد وابوعلی بن شادان ودیگران از خطیب مزبور روایت حدیث
# ~~مینمودهاند .
# خطیب بغداد ترجمه بسیار مفصلی برای اوتمهید. نموده که بعضی
# ~~جملات آن اینست *کان اسمعیل بن علی الخطبی فاضلا فهما ms193 عارفا بایام
# ~~الناس واخبار الخلفاء رکینا عاقلا ذارای حسن مقدما عندالمشایخ -
# ~~المتقدمین من بنی هاشم وغیر هم من اهل الثقة والادب حسر .
# ~~الحدیث والمجلس والمعرفة باخبار من تقدم من الناس - یعنی اسمعیل
# ~~خطبی فاضلی بود بیمانند ، محدثی بود ارجمند ، ادیبی بسیار با فهم و
# ~~هوشمند . خبردار از تاریخ روزگار، اخبار خلفاه رابه نیکوئی می
# ~~دانسته و کتاب تاریخ بزرگی تصنیف نموده مشتمل بر وقایع سنین د
# ~~حوادث روی زمین، خطبی را نوادر و حکایات بسیاری است از جمله
~~PageV01P260
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0272.png)

### | 21 1-
# ~~آنکه : شب عیدفطری خلیفه الراضی بالله عباسی او را طلبیده واز او
# ~~می پرسد که چون عزم دارم فردا در مصلی حاضر شوم و با مردم نماز
# ~~عید را بگذارم چون در خطبه باسم خود میرسم ومیخواهم دعا بخود
# ~~بکنم چه باید بگویم خطبی میگوید ساعتی سر بریز انداختم آنگاه سر
# ~~برداشتم و گفتم چون امیر المؤمنین باسم خود میرسد باید بگوید :
# رب اوزعنی ان اشکر نعمتک التی انعمت علی وعلی والدی وان
# ~~اعمل صااجا ترضاء وادخلنی برحمتکفی عبادک الصالحین» خلیفه خیلی
# ~~خوشحال گردید و جواب مرا پسندید و امر کرد بمراجعت من وچون
# ~~بر گشتم بمنزل خود خادمی را با کیسه زری همراه من فرستاد که در
# ~~آن کیسه چهارصد دینار زر بود ، ولادت خطبی شنبه سوم محرم سال
# ~~269 ه وفاتش سه شنبه 27 جهادی الاخر سال 350 ه اتفاق افتاده
# ~~نگارنده گویداز جمله «و کان مقدما عند المشایخ المتقدمین من بنیهاشم
# ~~میتوان استفاده نموده تشیع وحسن حال خطبی را والله العالم .
### | 
# 8 - « الشیخ الواعظ ابوسعد اسمعیل بن علی بنداربن »
# « المثنی الواعظ الاسترابادی)
# یکی از بزرگان وعاظ است و قدماء محدثین - حطیب در تاریخ
# ~~بغداد میگوید ابوسعد واعظ در ماه ذی قعده سال 423 بعزم حج وارد
# ~~بغداد شد و او یکنفر از مشاهیر محدثین بود ولی چون موثق نبود و
# ~~احادیت منکره راروایت مینمود من حدیثی ازاو تنوشتم ودرآن موقع
# ~~مکرر بالای منابر این دو شعر ms194 را از شبلی قرائت میکرد :
# ~~مصنت الحبیبة والشبیبة فانبری دمعان فی الاجفان یزدحمان
# ما انصفتنی الحادثات رهیننی %~% بمودعین و لیس ای قلبان PageV01P261
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0273.png)

### | -12-
# سال 46 موقعیکه از حج مراجعت میکردم اورا در بیت المقدس
# ~~ملاقات کردم که از جمعی بزرگان مانند شافع بن محمد بن ابی عوانه
# ~~اسفرائینی و ابوالعباس رازی ضریر وعلی بن محمدبن محمد طبیبی و
# ~~دیگران برای من روایت حدیث نموده آنجااحادیثی از او نوشتم روزی
# ~~از تاریخ ولادتش سثوال کردم گفت مولد من در اسفر این سال 375 بوده
# ~~و چون ببغدادمراجعت کردم بعداز زمانی اندک شنیدم ابوسعد ماه محرم
# ~~سال 448 هر حلت کرده و همانجاد ربیت المقدس مدفون گردیده رحمه الله
~~تعالی
# ~~86- السید الواعظ الوجیه، سیداسمعیل بن السید فتح الله الموسوی»
# ~~«الشیرازی المعروف بالفقیه ، سلمه الله تعالی وابقاه انشاء الله »
# این سید بزرگوار یکی از اکابر وعاظ و محدثین و اعاظم
# ~~معاصرین است ، تاریخ تولد این سید عالی مقدا رسال 1295 هجری
# ~~قمریست پس از فرا
# ~~گرفتن علوم مقدماتی و
# ~~فقهواصول درتهرانپا
# ~~بمنبر هدایت وارشاد
# # گذاردهواکنون متجاوز %~%
# ~~از بنجاه سال است در
# ~~کمال وجاهت و
# ~~آبرومندی مشغول
# ~~ترویج دین است و
# ~~نصرت شریعتمطهره
# ~~حضرت سید المرسلین
# ~~(ص) امروز این سید عالی نسب در سن 71 سالکی و سر سلسله PageV01P262
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0274.png)

# ~~سادات شیرازی مقیم تهران ایشانند .
# مهمترین یاد گار این سید جلیل وجود ذیقیمت فرزندسعاد تمندش
# ~~یکانه پرچم دار عالم اسلام حضرت مستطاب دکتر عبدالکریم فقیه است
# ~~که درعلم الادیان وعلم الابدان هردو دکتریست توانا وخدماتش قلماو
# ~~قدماولسانا بعالم اسلام برهمه کس ظاهر است و هویدا،نگارنده سلامتی و
# ~~موفقیت پدر وپسر را از درگاه حق خواهان و هوالکریم المتعال المنان
### | 
# ~~87- «الخطیب النحوی الادیب صاحب الامالی ، ابوعلی قالی»
# اسمعیل بن القاسم بن عیدون بن هرون بن عیسی »
# (( بن هحمد بن سلهان »
# از اجله خطباء و ائمه ادباء قرن چهارم هجرتست و چون جد
# ~~بزرکش سلمان از موالی عبدالملک مروانست پیش پادشاهان اموی
# ~~اسپانیا کمال ms195 اهمیت را پیدا نموده چنانچه بآن خواهیم رسید، این خطیب
# ~~که نامش در زمره نحویین و هم در عداد لغویین مذکور است درمناز
# ~~جرد که شهریست نزدیک خرت برت از خطه دیار بکر متولد گردید
# ~~و چون بسن رشد رسیداز و طن مألوف بیرون آمدودر گردبلاد گر دشها
# ~~کرد تا آنکه در سال 303 ه وارد بغداد شدو رفقای اویکعده ازهردم
# ~~قالیقلا که ارزن الروم باشد بودند از اینجا بابو علی قالی معروف گردید
# ~~در بغداد اصول عربیت و قوانین اعراب را نزد زجاج واخفش صغیر و
# ~~نفطویه و ابن سراج و ابن انباری و دیگران بخواند ودرخدمت جمع
# ~~کثبری از مشاهیر محدثین مثل ابوبکر بن داود خراسانی و حسین
# ~~بن اسمعیل محاملی و یحیی بن محمد بن صاعد ودیگران فن حدیث وخبر
# ~~را استماع و استملاء نموده آنگاه از بغداد بیرون آمده و یکچند در
~~PageV01P263
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0275.png)

### | 164
# ~~موصل مقیم گشت و در آنجا شاگردی ابویعلی که از کبار مشیخه محدثین
# ~~بود نموده سال305 ه ثانیا ببغداد مراجعت کردوتا سال 328در بغداد
# ~~باستماع وکتابت حدیث مشغول آنگاه بعزم اسپانیا از بغداد بیرون آمد
# ~~و درایام حکمرانی عبدالرحمن ناصر از امویه اندلس وارد آن خاک
# ~~گردید، کرسی خلافت ناصر در شهر قرطبه بود و پسر او حکم بن عبد
# ~~الرحمن مانند وزیری بالاستقلال مباشرت حل وعقد اموررا می نمود
# ~~چون خبر وصول ابوعلی بسمع حکم مرقوم رسید امر کرد تا موکبی
# ~~عظیم از وجوه مملکت واعیان دولت ابوعلی را استقبال نمایند و اورا
# ~~با حرمتی زائدالوصف وارد قرطبه کنندیس بفرمان خلیفه زاده ازاشراف
# ~~قوم و طبقات رعیت انبوهی باشکوه فراهم ساختند و از چندین مرحله
# ~~ابوعلی را پذیره شدند و درصحبت او روی بسوی قرطیه نهادند دربین
# ~~راه ابوعلی با حاضران موکب از افاضل امراء و غیر هم نکتهها گفتندو
# ~~شعر ها سرودند و بشرح مفصلی که این وجیزه گنجایش ذکر آن را
# ~~ندارد ابو علی وارد قرطبه گردید، از ms196 کتاب وافی بالوفیات صلاح الدین
# ~~صفدی نقل شده که در باب مکانت ابوعلی نزد خلیفه مغربی و انتشار
# ~~فضل و رواج امروی در اسپانیا چنین گفته « و لما دخل المغرب قصد
# ~~صاحب الاندلس الناصر لدین الله عبدالرحمن فاکرمه وصنف له واولده
# ~~الحکم تصانیف وبث علومه هناک - یعنی چون ابو علی بمغرب زمین در
# ~~آمد آهنگ در گاه ناصری اموی گرد و ناصر اورا مکرم داشت و ابو
# ~~علی بنام ناصر وپسرش حکم تصنیفها نکاشت وهنر های خویش در تمام
# ~~آن کشور پراکنده ساخت شعراء دربار خلیفه ویرا مدحها گفتند و ثنا
# ~~ها خواندند ازجنله یوسف بن هرون کندی که برمادی شاعرمشهوراست
# ~~قصیده نغزدر این خصوص سروده که مطلع آن قصیده این است :
# # من حاکم بینی و بین عذولی %~% الشجو شجوی والعویلعویلی) الخ
~~PageV01P264
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0276.png)

# جمله اجز آءخلافت ابوعلی را تبجیل کردند و مقدمش راغنیمت
# ~~شمردند مخصوصا حکم پسر خلیفه که در تحصیل فضائل و تکمیل آداب
# ~~عنایتی داشت و دوستدار اهل علم بود و او اول کسی است از رجال
# ~~اسیانیا که نسخه اغانی را از عراق بدان کشور حاضرساخت و از آنجا
# ~~هزار دینار بنزد ابوالفرج اصفهانی مصنف اغانی فرستاد و ابوعلی قالی
# ~~کتاب امالی را بنام حکم مرقوم مطرز ساخت وچند تصنیف دیگر باسم
# ~~ناصر پرداخت خلاصه حکم پسر ناصرلدین الله چه در هوقعیکه ولایت
# ~~عهد را عهده دار بود وچه در مدت خلافت پیوسته ابوعلی را از خود
# ~~خوشنود مینمود و اورا بیذل عطایا بر تصنیف کتب یاری میدادوخاطرش
# ~~را بمزید اکرام منبسط میساخت و او در همه بلاد مغرب بوافد عراق
# ~~معروف بود .
# نگارنده گویدغرائب حالات ابوعای بسیار است از جمله حکایت
# ~~لکنت زبان و انعقاد منطق اوست درخطابه مجلس ناصرلدین الله اموی
# ~~د با همه اتساع خاطر و انشراح صدری که اورا در فنون سخن بود
# ~~و خود یکی از اعیان افاضل مشرق و مغرب بشمار میرفت چنان از
# ~~مهابت مجلس امیر ناصر و سفراء ms197 رومدل بباخت که خودرا از عرشه منبر
# ~~عزت بحضیض خاک مذلت در انداخت و زبده شرح اینداستان بنابر آنچه
# ~~جمعی از نویسندگان و مورخین اسپانیا نوشته اند از اینقرار است .
# چون الناصر لدین الله عبدالرحمن اموی بر ملوک مغرب غالب
# ~~گردید و بسی معاقل محکم و حصون مستحکم بگشود سطوتو رع
# ~~او بر قلوب امم نصرانیه و متمردین اقالیم فرنک بمستولی گشت طرق
# ~~ارسال سفراء و اتحاف هدایا بآستان او مفتوح گردید پادشاه صقالیه و
# ~~ساطان آلمان و ملک قسطنطنیه و جمی دیگر از عظماء ممالک وحکام
~~PageV01P265
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0277.png)

# ~~غرب هر یک ایلچیان بدر گاه او گسیل داشتند و ارمغانهای شایان
# ~~نزد وی فرستادند در سال 336 ه سفراء قسطنطین بن لیون که پادشاه
# ~~قسطنطنیه بود بدرگاه ناصر لدین الله رسیدند و برای ملاقات آنها
# ~~ناصر محفلی عظیم بساخت و امر کرد قصر خلافت را با بساطهایرنگین
# ~~و پرده های قیمتی و زیور های رنگارنک بیاراستند ودر حواشی آن
# ~~محضر معلی برای هریک از ابناء و اعمام ومنتسبان خلافت کرسیها برپا
# ~~داشتند ، وزراء ملک و سرهنگان هر کدام بجای خود در مقام معلوم
# ~~نشستند و پشت سر ایشان عامه لشکر باشمشیر های بر ان وسنان های
# ~~درخشان همه بر اسبهای کوه پیکر سواره بایستادند و پس از انتظام
# ~~آن محفل بزرگ رسولانرا بار دادند و چون آنها بدان مجلس در
# ~~أمدند از مهابت و سطوت در بیم افتادند و ایشات را نزدیک
# ~~تر بردند تا با خضوعی تمام نامه قسطنطین را بدست خلیفه دادند واز
# ~~او هر گونه شرایط وداد ولوازم اتحاد بظهور آوردند، ابن خلدون شرح
# ~~مبسوطی از نامه سلطان روم و انگشتر زرینی که وزن او چهارمثقال
# ~~بود و بالای نامه منصوب بودنقل کرده که این وجیزه را گنجایش ذکر
# ~~آن نیست خلاصه الناصرلدین الله خواست که در آن محفل با شکوه
# ~~خطیبان و شاعران مدحها و ستایشها نظما ونثرأ انشاء و انشاد نمایند تا
# ~~جلال جلوس و ms198 عظمت امر وی مذکور افتد و آن استوازی که خلافت
# ~~رادر عهد او آماده گشته بزبان آورند .
# حکم که ولیعهد و فرزندش بود امر داد تا از سخنوران خطیبان
# ~~یکنفر را مستعد قیام آن مقام سازد و خطابه اورا از قصائد شعراءپیش
# ~~اندازد پس امیر حکم پرورده نعت خویش فقیه محمد کسیبانی را
# ~~امر داد که آماده آن بشود و خطبه بلیغی مهیا سازد و کسیبانی درفن
# ~~خطابه و سخنوری دعوی اقتداری میکرد که از عهده دیکران بیرون
~~PageV01P266
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0278.png)

# ~~بود و چون حاضر هحفل گردید بایستاد وخواست ازاحتشام واحتشاد
# ~~و جلال و جبروت خلیفه سخن گوید سطوت سلطنت و ابهت خلافت آن
# ~~چنان ثبات از خاطرش ببرد که نتوانست حتی یک کلمه سخن گوید و
# ~~از سر منبر بروی زمین افتاد پس بابو تلی قالی که حاضر آن مجلس
# ~~بود گفتند هان ای امیر کشور بلاغت و دریای پهناور لغت بر خیز و
# ~~این دریدگی بردوز واودر آن روزمهمان خلیفه بود ابوعلی برخواست و
# ~~ستایش وثنای پرورد گار بگذارد و درود بر خواجه کاینات بفرستاد و
# ~~یک مرتبه رشته سخن از هم بگسیخت و چون خطیب کسیبانی الکن
# ~~گشت و از مهابت و رعب مجلس زبانش از گفتار بماند وهمی ایستاده
# ~~حیران بمجلس نظر میگرد و قدرت سخن گفتن نداشت و بنا بر آنچه
# ~~صاحب کتاب العبر حکایت کرده از نخست خود ابوعلی مأمور خطابه
# ~~بود نه محمد بن عبدالبر کسیبانی ، در این موقع آن مجلس با شکوه
# ~~صورت ناگواری بخود گرفت فلذا خطیب ادیب دانشمند منذربن سعید
# ~~که از اهالی قرطبه بود و بهمین واسطه اسم و رسمی نداشت نتوانست
# ~~آن صورت ناگوار را مشاهده نماید بر خواست و بدون آنکه خطابه
# ~~آماده کرده باشد یا کسی در آن باب باوفرمانی دآده باشد خطابه غرائی
# ~~انشاء نمودهو هم قصیده مفصلی بداهة قرائت کرد و باین هنر که آشکار
# ~~ساخت بافتخار آن مجلس اختصاص گرفت و مردمیکه حاضر بودنداز ms199 قدرت
# ~~لسان و قوت جنان او زباده از هر امر عجیب در شگفت شدند، ناصرلدین الله
# ~~را خطابه و تشیید وی بسیار خورسند نمود وبعد از ان مجلس قضاء
# ~~قرطبه را بآن دانشور سخن آفرین باز گذارد و بهمین هنر در عداد
# ~~مردان روزگار بشمار آمد، نگارنده در باب المیم این کتاب اشاره به
# ~~ترجمه و خطابهآ که در آن مجلس انشاء کرده خواهیم نمود، در بعضی کتب
~~PageV01P267
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0279.png)

### | 1678-
# ~~اندلسیین مسطور است که چون قاضی منذراز آن خطابه غراء وقصیده
# ~~شیوا فراغت یافت این اشعار بلسان تعریض انشاد کرد و گوئی روی
# ~~سخن با ابوعلی قالی میداشت .
# هذا المقام الذی ما عابه فند
### | لکن قائله از ری به البلد
# لو کنت فهیم غریبا کنت مطرفا
### | لکننی منهم فاغتا لنی النکد
# لولا الخلافة ابقی الله حرمتها
### | ما کنت ارضی بارض ما به احد
# یعنی این مقام فاش و آشکار است که هیج دروغی آن را عیب دار
# ~~نساخته چیزی که صاحب این مقام را کاسته آنست که خود از مردم
# ~~این خاک و از اهل همین شهر است هرگاه من نیز در میان ایشان
# ~~بیگانه بودمی البته دانشوری تازه مینمودی اما چون از ایشانم اینگونه
# ~~مضطر و پریشانم اگر خلافت که خدا حرمت اوا باقی داد در این
# ~~کشور نبودی البته باقامت شهری که یکنفر آدم در آن نیست دل
# ~~ننهادمی (1) و کیفکان در مدت اقامت ابوعلی در قرطبه بسیاری از ادباه
# ~~مغرب و علمای آن دیار با او طریق وداد و یگانگی ماحوظ میداشتند
~~PageV01P268
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0280.png)

### | -169-
# ~~و از آن جمله است محمد بن قرطبه که از ائمه لغت و افاضل مغاربه
# ~~معدود بوده و دیگر محمد زبیدی صاحب کتاب مختصر العین وطبقات
# ~~النحاة و دیگر از معاریف شاگردان ابوعلی عبدالله فهریست که بواسطه
# ~~طول ملازمت وکثرت انتفاعش از شیخ اورا غلام ابو علی قالی میگفتند
# ~~چنانحه جامع روضات الجنات فرموده - نوادر حالات شیخ ابو علی
# ~~در قرطبه بسیار از ms200 حمله وقتی کتاب غریب المصنف را نوشت منذربن سعید
# ~~مذ کور برای استعاره نسخه آن کتاب این شعررا بابوعلی نوشت :
# بحق ربم مهفهف وصدعه المتعطف
### | ابعث الی بجزء من الغریب المصنف
# یعنی تورا بآهوی سفید رنگ بر گشته بناگوش سوگند که جزئی
# ~~از نسخه غریب المصنف را بنزد من بفرست شیخ ابو علی کتاب را با
# # این جوابنزد او فرستاد : %~% وحق در تآلف بفیک ای تألف
# ~~لابعثن بماقدحوی الغریب المصنف - ولوبعثت بنفسی الیک ماکنت اسرف
# ~~یعنی قسم بمروارید های سخن که دردهن توپکانده شده کتابخانهآ که غرپب
# ~~المصنف در آنست خدمت تو میفرستم و هرگاه جان خودرا هم همراه
# ~~آن بفرستم هیچ اسراف نکرده باشم - ابو علی تا آخر عمر در قرطبه
# ~~بود و اکثر مصنفات خود را در آن بلد نوشت و در ماه جمادی الاول
# ~~سال356 ه در آنجا در گذشت از مصنفات ابوعلی آنچه بضبط آمده : اول
# ~~کتاب امالی و دیگر ککتاب النوادر است . ابن خلدون در ذیل عنوان
# ~~علم ادب در تاریخ خود گفته :
# از استادان شنیدیم که اساس فن ادب یر چهار کتاب نهاده شده
# ~~اول ادب الکاتب ابن قتیبه.
# دوم - کامل مبرد .

PageV01P269

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0281.png)

# سوم - بیان و تلبیین جاحظ .
# چهارم نوادر ابوعلی قالی و سایر تصنیفهای این صناعت مثل کتاب
# ~~البارع که در لغت ومشتمل بر پنجهزار ورقه است ، کتاب المقصور و
# ~~الممدود ، کتاب الابل ونتاجها ، کتاب حلی الانسانو الخیل وشیاتها ،
# ~~کتاب مقاتل الفرسان ، شرح قصاید معلقات وغیرها همه از توابع وتوالی
# ~~این چهار کتاب است .
# ~~88 - السید الواعظ الکامل الممجد، السید اسمعیل بن السید»
# « محمد الحسینی الارد کانی رحمة الله علیه»
# از افاضل وعاظ اواخر قرن سیزده واوائل قرن چهارده هجرتست
# ~~ترجمه این واعظ جلیل را علامه بحاثه السید محسن العاملی الشامی ادام
# ~~الله ظله السامی در اعیان الشیعه بیان نموده ودرحق او فرموده «کان
# ~~عالما واعظا له کتاب الابطال فی النبوة والامامة فزرسی مطبوع وفیهرد
# ~~النصاری والبابیه یعنی این واعظ کامل کتاب ms201 ابطال که مشتمل برمباحث
# ~~نبوت و امامت است تالیف کرد ودر این کتاب متعرض نصاری و فرقه
# ~~بابیه گردیده و به بیان نیکو آنها را رد نموده و این کتاب را بزبان
~~فارسی
# ~~نوشته و طبع گردیده و دیگر از تألیفات او کتاب مجالس الواعظین
# ~~است که مشتمل بر 360 مجلس است درمواعظ و آنهم طبع گردیده، وفات
# ~~او درسال1317ه اتفاق افتاده - اما ارد کان که وطن این واتظ کامل است
# ~~قصبه معتبریست از توابع یزد واقع در دو منزلی آن براه اصفهان، آب
# ~~و هوایش خوب مردمش خالی از صنعت نیستند بعضی آلات و ادوات
# ~~از آهن میسازند که قابل توصیف است قراء و مزارع بسیار دارد و
# ~~سکنه بعضی دهکده های آن مجوس مذهبند و در قصبه ارد کان PageV01P270
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0282.png)

# ~~اقسام حلوا خاصه حلوای ارده را نهایت خوب میسازند .
# ~~89- «سید الوعاظ ، اسمعیل بن محمد بن یحیی الخوارزهی»
### | فی الله تعالی عنه »
# از مشاهیر وعاظ قرن شش هجرت و نحاریر علماء حنفیه و از
# ~~مبرزین تلامذه اخطب خطباء خوارزم ابوالمؤید موفق بن احمد مکی
# ~~خوارزمی معروف است گا اینکه ابو المؤید محمد بن محمود خطیب
# ~~خوارزمی مشهور صاحب کتاب جامع مسانید ابوحنیفه از اکابر تلامذه
# ~~این واعظ کامل است خلاصه آنکه ابوالمؤید مکی متوفای سال568 ه
# ~~استاد وشیخ اجازه اسمعیل صاحب ترجمه است - و ابوالمؤید خوارزمی
# ~~خطیب متولد سال 603 متوفای 655 از تلامذه این اسمعیل است وکتاب
# ~~جامع مسانید کلا روایات مجعوله و احادیث منحوله است که ابوالمؤید
# ~~دوم بتوسط اسمعیل صاحب ترجمه و بعضی آنرا بتوسط صدر کبیرشرف
# ~~الدین احمدبن مؤید الدین که حفید ابوالمؤید مکی است برای اثبات
# ~~نضل ابوحنیفه از ابوالمؤید مکی روایت نموده وبآ نهااحتجاج واستدلال
# ~~کرده - وشرح حال هر دو ابوالمؤید در باب المیم این کتاب مشروحا
# ~~مسطور است وهوالرؤف الغفور .
### | 1
# 90- «الواعظ الکامل السعید - مولی اسمعیل بن الحاج آقا»
# * محمد بن حاج عولی محمدتقی الشهید البرغانی»
# از بزرگان وعاظ نیمه دوم ms202 قرن سیزده و نیمه اول قرن چهارده
# ~~هجرتست عالم وزیر مرحوم اعتماد السلطنه درتذکره مآثر وآثار این
~~PageV01P271
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0283.png)

# ~~واعظ کامل را بزیبائی بیان ستوده و درترجمه او فرموده شیخ اسمعیل
# ~~ن حاج آقا محمد با آنکه مادرش قرة العین بابیه (1) بود خود در
# ~~فضل وتقوی مقامی سامی و در منبر لسانی ملیح دارد، تاریخ فوت او
# ~~صحیحا معلوم نیست همین قدر در سال 1306 هجری که سال تألیف
# ~~تذکره مآثر است در قید حیات بوده و ترجمه برغان در جلد دوماین
# ~~کتاب مسطور است والله الهادی
### | 
# -«العالم الکامل الادیب، اسمعیل بن محسن
# «1الطوسی الخطیب »
# ز اکابر وعاظ وخطباء نیمه اول قرن ششم هجرتست - روز گاری
# ~~طولانی این واعظ کامل مردم طوس و سایر ولایات خراسان راببیانات
# ~~شافیه و نصایح کافیه خود مستفیض میساخته و در سال 548 ه بدست
# ~~ترکهای غزنین کشته شده ، تبیین این مقال آنکه طایفه بزرگ از اتراک
# ~~غزنین که معروف بتاتار و مغول بودند بسلطان سنجر یاغی شدند و
~~PageV01P272
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0284.png)

# ~~ولایات وا موردنهب وچپاول قراردادند سلطان سنجرراگر فتندو در حبس
# ~~انداختند و درسالیکه فوقا نوشته شد حمله بخراسان آوردند، ابن اثیر
# ~~سبوا نسائها وقتلوا رجالها وخربوامساجدها ومساکن اهلها ولم یسلم من
# ~~جمیع ولایة الطوس الاالبلد الذی فیه مشهد علی بن موسی الرضاعلیه السلام
# ~~نگارنده گوید از این جملات استفاده میشود که نوقان و سناباد در آن
# ~~تاریخ شهر بزرگی بوده و ببر کت مرقد مطهر ازحمله مغول سالم مانده و
# ~~این بزر گترین اعجاز است برای این مرفد مطهر چون در آن تاریخ نه
# ~~دولت استیلائی داشته ونه ملت و در آن حمله جماعتی از علماء طوس
# ~~مثل مولی محمد مارشکی و علی موسوی که نقیب علویین بود و مولی
# ~~اسمعیل صاحب ترجمه شهید کشتند رحمة الله علیهم اجمعین .
# ~~9- «نحم الوعاظ ومصباح المله، الحاج میرزا اسمعیل المعروف»
# « بنجم الدوله، ادام الله تعالی ظلمه »
# این واعظ کامل میانه وعاظ معاصرین آفتابی است تابنده، ستاره ایست ms203
# ~~در خشنده ،معروف به مصباح است و گفتارش مقرون بفوزوفلاحدر نقل
# ~~احادیث و اخبارفوق العاده محتاط واز متون احادیث هیچ تجاوز نمی
# ~~نماید ، درعلم نجوم وفلکیات زحمتها کشیده، رنجهابرده تابدرجه اساتید
# ~~این فن رسیده وازسال 1341 قمری تا امروز تقاویم این استاد راد طبع
# ~~و درهمه بلاد ایران منتشرمیگردد ، آنجناب گاهی مقیم قم است و گاهی
# ~~ساکن تهران، موفقیتش را نگارنده از در گاه رب العزه خواهان و هوالکریم
# ~~المنان.

PageV01P273

# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0285.png)

### | 274_
# ~~9-الواعظ العلامه والحافظ النسابه تاج العلاء، اشرف بن)
# اغربن هاش العلوی الحسنی النسا بة الرملی الحلبی»
# ازعظماء حفاظ است وقدماء وعاظ ولادت این واعظ جلیل غره ماه
# ~~محرم سال 482 ه دررمله بوده،فوتش در610 درحلب، سنین عمرش128
# ~~سال، علامه بحاثآه السید محسن العاملی الشامی ادام الله ظله السامی در
# ~~اعیان الشیعه ترجمه اورا نقل فرموده واو را بدین صفات ستوده: «کان
# ~~عالما علامة حافظا نسابة شاعرا واعظا - این جملات دلالت دارد بر
# ~~اینکه این واعظ کامل درعلم وعمل ودانش وبینش در منتها درجه قدرت
# ~~و در علم نسب ووعظ وسرودن اشعار آبدارسر آمد فضلای روزگار ، بعلو
# ~~حسب و سمونسب موصوف - وبتاج العلاء معروف، یحیی بن ابی طی که یکی
# ~~از فضلاء اعصار بشماراست شاکرداین واعظ کامل بوده و درتاریخ خوددروصف
# ~~اوچنین گفته است : شیخنا العلامة الحافظ النسابة الواعظ الشاعر قرأت
# ~~علیه نهج البلاغه وکثیر أمن شعره الی آخر- اشرف صاحب ترجمه راباابن
# ~~دحمه معروف کنه معاصراوبوده معارضات و مفاوضات بسیاریست که این
# ~~وجیزه را گنجایش ذکر آنها نیست .
# خلاصه اینکه این واعظ جلیل از کملین وعاظ و معمرین حفاظ
# ~~قرن پنج وشش هجرتست وجامع بین منقیت علم وعمل و شرف بوده
# ~~ابن دحیه مذ کور از اوقدحهاکرده، ذهبی معروف ازاو انتقاد ها نموده
# ~~ولی قابل اعتنا وذکرنیست زیرا تشیع نزد ذهبی وابن دحیه گناه بزرگی
# ~~است که قابل عفونیست وتشیع صاحب این عنوان باعث اینگونه قدحها
# ~~وحمله ها شده چنانچه براهل اطلاع پوشیده نیست .
# مصنفات این واعظ کامل ms204 بسیار است آنچه را که ارباب تراجم در
# ~~ترچمه حالش مرقوم داشتهاند ازاینقراراست : اول - کتاب نکت الانباء
~~PageV01P274
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0286.png)

### | 275
# ~~دزدوجلد. دوم - کتاب جنة الناظر وجنة المناظر در پنج جلد مشتمل بر
# ~~تفسیریکصد آیه قرآن ویکصد حدیث سوم - کتابی در تحقیق غیبت امام
# ~~منتظر (ع) و احادیثی که از حضرت رسول (ص) وائمه طاهرین سلام الله
# ~~علیهم اجمعین مأثوراست ووجوب ایمان به امام غائب (ع) .
# چهارم - شرخ قصیده بائیه سید حمیری رحمة الله علیه و السلام
# ~~خیرختام.
# ~~94 -5ر الفقیة الاعظم والواعظ المفظم، العالم الربانی آخوند»
# «ملا آقا ابن عابدبن زمضان الدر بنذی الطهرانی »
### | راعلی الله مقامه»
# این عالم عامل باسداد ودره صدف فقاهت واجتهاد ، فذلکه حکماء
# ~~اسلام است وکبراء ارباب کلام ، از بزرگان فقها، کرام است و ستر کان
# ~~وعاظ عظام در جمیع کتب تراجم قرن سیزده هجرت نام آن بزر گوار
# ~~بعظمت مسطورمخصوصا درقصص العلماء شرح اخلاق ومحاجه آنجناب
# ~~با استادش مرحوم شریف العلماء مذکور ونگارنده از نقل آن معذور در
# ~~اواخرترجمه مرحوم تنکابنی فرموده آخوند ملا آقا دارای معقول و
# ~~موسس ذر منقول واستاد فن اصول، درعلم کلام وحکمت مطالب معقول
# ~~او بقوانین شرعیه مطابق، درعلم رجال محط رحال ارباب کمال، در فصاحت
# ~~وبلاغت ذرعرب وعجم مسلم بلکه این فقیر در این اعصار در فصاحت
# ~~وعربیت براوتالی وثانی ندیدم تصنیفات بسیار از آن بزر گوار باقیماند که
# ~~اسامی بعضی از آنها مذکوز میگردد .
# اول - کتاب خزائن و آن مشتمل برسه جلد است - اول شرج
# ~~منظومه فقه مرحوم بحرالعلوم است درطهارت وصلوة وفروع بسیار با
~~PageV01P275
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0287.png)

### | 
# ~~استدلال: درغایت استحکام واتقان ودرشرح شعر (ومشی خیر الخلق بابن
# ~~طاب - یفتح منها اکثرالابواب) مرحوم آقا خوند فرمود هاز این حدیث
# ~~هفتصد قاعده استنباط نمودهام - جلد دوم در ادله عقلیه است - جلدسوم
# ~~دراعتقادات واصول عقاید ودرایه و قواعد رجالیه واجتهاد و تقلید وغیرها
# ~~معروف است دریکی اززیارات مخصوصه که مرحوم شیخ محمد حسن
# ~~صاحب جواهر نورالله مرقده بکربلاء مشرف گردید مرحوم ms205 اخوند
# ~~ملا آقا بدیدن ایشان رفته شیخ فرمود که جواهر الکلام رابسیار خوب
# ~~نوشته ام آیا شما آنرا دیدید پسندیدیدیانه مرحوم آقا خوند درجواب
# ~~فرمود ازاین گونه جواهرها درخزائن ما بسیاراست .
# دوم - ازتصانیف آن بزر گواراکسیر العبادات فی اسرارالشهادات
# ~~است که درنهایت جودت وحسن سلیقه و فصاحت و بلاغت و سلاست از خامه
# ~~آن حبر نحریر بعرصه ظهور رسیده و اخبار مصیبت را جمع کرده و در
# ~~ضمن آن افکاررابکاروتحقیقات بسیار و طریق جمع بین هنافیات اخبار
# ~~رابیان فرموده و الی الان کسی باین سبک و اسلوب مقتل ننوشته مکر
# ~~اینکه اخبار غیر معتبره را در آن درج نموده و این مایه کسرقدر آن کتاب
# ~~گردیده .
# سوم -کتاب سعادت ناصریست در اخلاق و آنرا بخواهش پادشاه
# ~~زمان نوشته وخالی ازدقایق علیمه نیست .
# چهارم - رساله درصنعت نوشتهآ واحوال صاحبان آن علم رامرقوم
# ~~داشته معروفست که خود دارای آن علم بوده - اقامه آنجناب بیشتر
# ~~درکربلاء بوده و گاهی هم تدریس میفرموده - اخلاق این عالم عامل -
# ~~فوق العاده متصلب در دین و در امربمعروف ونهی از منکر بی اختیار -
# ~~مشهور است وقتی مرحوم ناصرالدین شاه بدیدن مرحوم آخوند آمد PageV01P276
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0288.png)

# ~~آنجناب بشاه فرمود شما پادشاه اسلام هستی وسبیل خودرااصلاح نکردن
# ~~وشانه بر آن نزدن مخالف قوانین اسلام است پس شاه درهمان مجلس
# ~~بجهت امتثال اهر آخوند دلاک طلبیده و قدری ازسبلت خود را اصلاح
# ~~نمود و نیز مرحوم آخوند از کتب علمیه زیاد احترام میکرد بنحویکه
# ~~کتاب تهذیب شیخ طوسی و نحو آنرا هروقت برمیداشت مانند کلام الله
# ~~میبوسید و بالای سر میگذاشت و میگفت کتب اخبارمانند قر آن محترمند
# ~~و نیز آنجناب در اقامه مصیبت حضرت سیدالشهدا ارواح العالمین
# ~~له الفداء بسیار مواظب و فوق العاده راسخ بوده بنحوی که مکرر
# ~~بالای منبر از شدت گریه غش میکرده و مخصوصا روز عاشورا لباس
# ~~خود را میکنده و گل ولجن ببدن وخاک بسر میریخته و با این حال
# ~~منبر میرفته مجملا اخلاص ms206 آن مرحوم بائمه اطهار فوق اخلاص همه
# ~~ابنای روز گاربوده منابر وعظ آن مرحوم بقدری مؤثر و کلامش واقع در
# ~~نفوس بوده که اعیان دولت سلطان بواسطه شنیدن مواعظ و نصایح آن
# ~~بزرگوار غالبا متقی و پرهیز کار میگردیدند - فوت آن مرحوم بسن90
# ~~سالگی درتهران سال 1286 ه اتفاق افتاده وجنازهرا حمل بعتبات عرش
# ~~درجات نموده و در جوار سیدالشهداء علیه السلام بخاک رفت جزاه الله
# ~~عن الاسلام و المسلمین خیرأ- و اما دوبندی نسبت است به دربندشمیر ان
# ~~تهران بنابر آنچه مرحوم اعتماد السلطنه ضبط نموده و بنابر آنچه محدث
# ~~معاصر مرحوم حاجی شیخ عباس قمی درکنی و القاب نقل فزموده آن
# ~~جناب منسوبست بدربندی که نزدیک شروان است و مردم عرب آنجا
# ~~را بابالابواب میگویند و آن شهررا لهراسب کیانی بنا نعود و اسفندیار
# ~~با تمام رسانید و قباد بن فیروزساسانی معمور گردانیدوچون بمرور ایام و
~~PageV01P277
# ![image filename](./1098WalihIsfahani.KhuldBarin_0289.png)

### | 278
# ~~کروز شهور و اعوام خراب گردید انوشیروان عادل بن قباد عمارت آن
# ~~را تجدید نموده باروئی عظیم از سنک و ساروج در غایت استحکام بر
# ~~آورد و دیواری در کمال استواری متصل بآن بارو بناکرد و یکطرف
# ~~آن دیوار را بکوه و طرف دیگر را بدریای خزر متصل نموده چنانکه
# ~~قرب سه کیلو متر در میان آب بودهو راه آمد و شد را مسدود ساخت
# ~~و تا حال عمارات انوشیروان باقی و بر قرار است و بعضی گویند سد
# ~~یاجوح وماجوج مذکور درقر آن همین دیوار است ، در کتب جغرافیائی
# ~~مفصلا شرح دیوار وشهر باب الابواب مسطور است و نگارنده از ذکر آن
# ~~معذوروالشکرلله عدد امواج البحور .

PageV01P278 ms207